QOVOQ URUG‘INING SHIFOBAXSH XUSUSIYATLARI VA INSON SALOMATLIGINI MUSTAHKAMLASHDAGI ILMIY-AMALIY AHAMIYATI
Keywords:
qovoq urug‘i, biofaol moddalar, fitosterollar, antioksidantlar, kukurbitin, mikroelementlar, funksional oziq-ovqat, fitoterapiya.Abstract
Mazkur tezisda qovoq urug‘ining kimyoviy tarkibi, biologik faol moddalari, farmakologik xususiyatlari hamda inson salomatligini saqlash va mustahkamlashdagi o‘rni ilmiy adabiyotlar, eksperimental tadqiqotlar va zamonaviy nazariy qarashlar asosida tahlil qilindi. So‘nggi yillarda funksional oziq-ovqat mahsulotlariga bo‘lgan talabning ortishi natijasida qovoq urug‘i tarkibidagi biofaol komponentlarning fiziologik ta’sir mexanizmlarini o‘rganishga alohida e’tibor qaratilmoqda. Tadqiqotlar natijalariga ko‘ra, qovoq urug‘i oqsillar, to‘yinmagan yog‘ kislotalari, tokoferollar, fitosterollar, karotinoidlar, flavonoidlar, aminokislotalar hamda rux, magniy, fosfor va temir kabi muhim mikroelementlarning boy manbai hisoblanadi. Ushbu moddalar antioksidant, yallig‘lanishga qarshi, gipolipidemik, antimikrob, gepatoprotektiv va immunomodulyator ta’sirlarni yuzaga keltiradi. Ilmiy manbalarda qovoq urug‘i iste’molining yurak-qon tomir kasalliklari, metabolik sindrom, qandli diabet, prostata bezining yaxshi sifatli giperplaziyasi hamda ayrim surunkali yallig‘lanish kasalliklarining rivojlanish xavfini kamaytirishga xizmat qilishi qayd etilgan. Shuningdek, qovoq urug‘i tarkibidagi kukurbitin birikmasi ayrim ichak gelmintlariga qarshi tabiiy vosita sifatida ahamiyat kasb etadi. Epidemiologik kuzatuvlar va klinik tadqiqotlar qovoq urug‘i hamda undan olinadigan moyning organizmdagi oksidlovchi stress darajasini pasaytirishi va hujayralarning funksional faolligini qo‘llab-quvvatlashini ko‘rsatmoqda.
References
1. Adams, G. G., Imran, S., Wang, S., Mohammad, A., Kok, S., Gray, D. A., Channell, G. A., Morris, G. A., & Harding, S. E. (2018). The hypoglycaemic effect of pumpkin as anti-diabetic and functional medicine. Food Research International, 106, 173–179.
2. Amoo, S. O., Aremu, A. O., & Van Staden, J. (2017). Unravelling the medicinal potential of South African Cucurbita species. South African Journal of Botany, 112, 178–191.
3. Bardaa, S., Halima, N. B., Aloui, F., Mansour, R. B., Jabeur, H., Bouaziz, M., & Sahnoun, Z. (2016). Oil from pumpkin seeds: A promising wound healing agent. Lipids in Health and Disease, 15(1), 1–12.
4. Caili, F., Huan, S., & Quanhong, L. (2006). A review on pharmacological activities and utilization technologies of pumpkin. Plant Foods for Human Nutrition, 61(2), 73–80.
5. Dhiman, A. K., Sharma, K. D., & Attri, S. (2009). Functional constituents and processing of pumpkin: A review. Journal of Food Science and Technology, 46(5), 411–417.
6. Elfiky, S. A., & Elelaimy, I. A. (2022). Nutritional and therapeutic importance of pumpkin seeds. Journal of Food Biochemistry, 46(8), 1–15.
7. Glew, R. H., Glew, R. S., Chuang, L. T., Huang, Y. S., Millson, M., Constans, D., & VanderJagt, D. J. (2006). Amino acid, mineral and fatty acid content of pumpkin seeds. Nutrition and Food Science, 36(4), 312–320.
8. Gossell-Williams, M., Davis, A., & O’Connor, N. (2006). Inhibition of testosterone-induced hyperplasia of the prostate by pumpkin seed oil. Journal of Medicinal Food, 9(2), 284–286.
9. Hussain, S., Hussain, A., Javed, M., & Aslam, M. (2021). Pumpkin seed oil and its biological activities: A review. Food Science and Nutrition, 9(10), 5702–5715.
10. Kim, M. Y., Kim, E. J., Kim, Y. N., Choi, C., & Lee, B. H. (2012). Comparison of nutritional composition and antioxidant properties of pumpkin seeds. Food Science and Biotechnology, 21(4), 1223–1230.