NEMIS VA INGLIZ TILLARIDA SO‘Z YASALISHI: QIYOSIY LINGVISTIK TAHLIL
Keywords:
so‘z yasalishi, qiyosiy lingvistika, ingliz tili, nemis tili, affiksatsiya, kompozitsiya, konversiya, lingvistik tahlil.Abstract
Mazkur ilmiy maqola ingliz va nemis tillarida so‘z yasalishi jarayonlarini qiyosiy lingvistik tahlil qilishga bag‘ishlangan bo‘lib, unda ushbu ikki tilning leksik tizimini boyituvchi asosiy mexanizmlar chuqur o‘rganilgan. Tadqiqotning dolzarbligi zamonaviy tilshunoslikda so‘z yasalish tizimining til rivojidagi o‘rni, yangi leksik birliklarning shakllanish jarayoni va ularning kommunikativ ahamiyatini aniqlash zaruriyati bilan belgilanadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi ingliz va nemis tillarida so‘z yasalishning asosiy usullari — affiksatsiya, kompozitsiya, konversiya va qisqartirish jarayonlarini har tomonlama tahlil qilish, ularning strukturaviy, semantik va funksional xususiyatlarini aniqlash hamda o‘zaro o‘xshashlik va farqlarini ilmiy asosda yoritishdan iboratdir. Mazkur tadqiqotda qiyosiy-tarixiy metod, struktural-morfologik tahlil, deskriptiv metod hamda korpus lingvistika elementlari qo‘llanildi. Tadqiqot jarayonida ingliz va nemis tillaridan olingan real misollar asosida so‘z yasalish modellari tahlil qilindi va ularning qo‘llanish darajasi hamda mahsuldorligi aniqlab berildi. Tahlil natijalari shuni ko‘rsatadiki, ingliz va nemis tillari o‘rtasida umumiy german ildizi mavjud bo‘lsa-da, ularning so‘z yasalish tizimi tipologik jihatdan sezilarli darajada farqlanadi. Nemis tilida kompozitsiya eng mahsuldor usul bo‘lib, murakkab tushunchalarni bitta leksik birlik orqali ifodalashga xizmat qiladi. Ingliz tilida esa konversiya va affiksatsiya ko‘proq faol bo‘lib, tilning analitik xususiyati va moslashuvchanligini namoyon etadi. Shuningdek, tadqiqot ingliz tilining global til sifatidagi o‘rni uning leksik tizimini tez rivojlantirayotganini, nemis tilida esa strukturaviy barqarorlik va an’anaviy so‘z yasalish modellari ustunligini ko‘rsatadi. Qiyosiy tahlil natijalari tarjimashunoslik, xorijiy til o‘qitish metodikasi hamda lingvistik tadqiqotlar uchun muhim nazariy va amaliy ahamiyatga ega ekanligi aniqlandi.
References
1.Bauer, L. (2003). Introducing Linguistic Morphology. Edinburgh University Press.
2.Bauer, L., Lieber, R., & Plag, I. (2013). The Oxford Reference Guide to English Morphology. Oxford University Press.
3.Booij, G. (2005). The Grammar of Words: An Introduction to Linguistic Morphology. Oxford University Press.
4.Crystal, D. (2003). The Cambridge Encyclopedia of the English Language. Cambridge University Press.
5.Dressler, W. U. (2000). Morphological Typology. In G. Booij et al. (Eds.), Morphology: An International Handbook. Walter de Gruyter.
6.Katamba, F. (1993). Morphology. Macmillan Press.
7.Lieber, R. (2009). Introducing Morphology. Cambridge University Press.
8.Marchand, H. (1969). The Categories and Types of Present-Day English Word-Formation. C.H. Beck.
9.Plag, I. (2003). Word-Formation in English. Cambridge University Press.
10.Quirk, R., Greenbaum, S., Leech, G., & Svartvik, J. (1985). A Comprehensive Grammar of the English Language. Longman.
11.Spencer, A. (1991). Morphological Theory. Blackwell Publishing.
12.Aronoff, M., & Fudeman, K. (2011). What is Morphology? Wiley-Blackwell.
13.Fleischer, W., & Barz, I. (2012). Wortbildung der deutschen Gegenwartssprache. De Gruyter.
14.Dudenredaktion. (2016). Duden: Die Grammatik. Bibliographisches Institut.
15.Eisenberg, P. (2013). Grundriss der deutschen Grammatik. Metzler.
16.Schmid, H. J. (2011). English Morphology and Word-Formation: An Introduction. Erich Schmidt Verlag.
O‘zbekiston Respublikasi, Andijon viloyati, Shahrixon tumani
(+998) 945668868