JINOYAT HUQUQIDA AYB TUSHUNCHASI: QASDDAN VA EHTIYOJSIZLIK OQIBATIDA SODIR ETILGAN JINOYATLAR
Keywords:
jinoyat huquqi, ayb, subyektiv tomon, qasd, ehtiyotsizlik, jinoiy javobgarlik, jazo tayinlash, jinoiy o‘z-o‘ziga ishonish, jinoiy beparvolik.Abstract
Ushbu maqola jinoyat huquqining fundamental asosi hisoblangan ayb tushunchasi, uning ijtimoiy-huquqiy mohiyati va shakllarini chuqur tahlil etishga bag‘ishlangan. Tadqiqot ishida O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksi normalariga tayangan holda, jinoyat tarkibining subyektiv tomonini tashkil etuvchi aybning ikki asosiy shakli – qasd (to‘g‘ri va egri) hamda ehtiyotsizlik (o‘z-o‘ziga ishonish va beparvolik) o‘rtasidagi chegaralar aniqlashtirilgan.
Muallif shaxsning o‘z qilmishi va uning oqibatlariga bo‘lgan ruhiy munosabatining o‘ziga xos xususiyatlarini yoritib, qasddan sodir etilgan jinoyatlar va ehtiyotsizlik oqibatidagi qilmishlarni kvalifikatsiya qilishdagi muammolarga to‘xtalib o‘tgan. Maqolada ayb shaklining nafaqat jinoiy javobgarlikni belgilashda, balki jazo turini va miqdorini tayinlashda, shuningdek, yetkazilgan zararni qoplash masalalaridagi hal qiluvchi ahamiyati ochib berilgan. Xulosa qismida sud-tergov amaliyotida ayb shaklini to‘g‘ri aniqlash va qonunchilikni takomillashtirish yuzasidan ilmiy asoslangan taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
References
I. Normativ-huquqiy hujjatlar:
1. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. – Toshkent: "O‘zbekiston", 2023. – 80 b. (01.05.2023 yilda qabul qilingan yangi tahriri).
2. O‘zbekiston Respublikasining Jinoyat kodeksi. (2024-yil 1-yanvar holatiga ko‘ra rasmiy matn). – Toshkent: "Yuridik adabiyotlar publish", 2024. – 256 b.
3. O‘zbekiston Respublikasining Jinoyat-protsessual kodeksi. (2024-yil 1-yanvar holatiga ko‘ra). – Toshkent: "Adolat", 2024.
4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 11-sentyabrdagi "O‘zbekiston – 2030" strategiyasi to‘g‘risida"gi PF-158-son Farmoni. – Toshkent: "Adolat", 2023. (Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 12.09.2023 y., 06/23/158/0694-son).
II. Sud amaliyoti materiallari:
5. O‘zbekiston Respublikasi Oliy Sudi Plenumining "Qasddan odam o‘ldirishga oid ishlar bo‘yicha sud amaliyoti to‘g‘risida"gi 2004-yil 24-sentyabrdagi 13-sonli qarori. // O‘zbekiston Respublikasi Oliy Sudi Plenumining qarorlari to‘plami (2000-2006 yy). – Toshkent: "Adolat", 2006.
6. O‘zbekiston Respublikasi Oliy Sudi Plenumining 2015-yil 26-iyundagi "Transport vositalari harakati xavfsizligi va ulardan foydalanish qoidalarini buzishga doir ishlar bo‘yicha sud amaliyoti to‘g‘risida"gi 10-sonli qarori. // O‘zbekiston Respublikasi Oliy Sudi Plenumining qarorlari to‘plami. – Toshkent: "Adolat", 2015.
III. Ilmiy adabiyotlar:
7. Kabulov R. va boshqalar. Jinoyat huquqi. Umumiy qism. Darslik. – Toshkent: "Yurist-media markazi", 2009. – 162 b.
8. Otajonov A.A. Jinoyat tarkibi: subyektiv tomon muammolari. Monografiya. – Toshkent: "O‘zbekiston", 2015. – 89 b.
9. O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksiga sharhlar. Umumiy qism / Mas’ul muharrir: M.H. Rustamboyev. – Toshkent: "Adolat", 2016. – 198 b.
10. Rustamboyev M.H. O‘zbekiston Respublikasi jinoyat huquqi kursi. 1-tom. Umumiy qism. Darslik. 2-nashr, to‘ldirilgan va qayta ishlangan. – Toshkent: "Ilm-Ziyo", 2018. – 560 b.
11. Sattorov G.S. Jinoyat huquqida jazo tayinlash muammolari. Monografiya. – Toshkent: "Yuridik adabiyotlar publish", 2020. – 115 b.
12. Usmonaliyev M. Jinoyat huquqi. Umumiy qism: Oliy o‘quv yurtlari uchun darslik. – Toshkent: "Yangi asr avlodi", 2005. – 156 b.
AHMAD DONISH VA VOZEH IJODIDA SAYOHATNOMA JANRI. (2024). YANGI RENESSANS, 1(1), 38-47.
МУҲТАВИЁТИ ҲИКОЯТИ САРГУЗАШТИИ АҲМАДИ ДОНИШ. (2024). ORIENTAL JOURNAL OF ACADEMIC AND MULTIDISCIPLINARY REASEARCH, 2(7), 43-51.
VOZEH “SAVONEH UL-MASOLIK” ASARINING MA’RIFATPARVARLIK AHAMIYATI. (2024). ILG’OR PEDAGOG, 1(1), 41-45.
Yunuszoda Zulfiya (2016). Evolutional development of the genre of travel notes. European research, (10 (21)), 55-58.
Юнусзода З.Ю. (2016). Жанр путевых заметок в творчестве Ахмада Дониша. Актуальные проблемы гуманитарных и естественных наук, (10-2), 50-52.
Юнусзода, З. Ю. (2016). ТОЖИК АДАБИЁТИДА САФАРНОМА ЖАНРИ. Научная дискуссия: вопросы филологии, искусствоведения и культурологии, (9), 151-155.
Юнусзода, З. Ю. (2019). ИСТОРИЯ ПОЯВЛЕНИЯ И ФОРМИРОВАНИЯ ЖАНРА ПУТЕШЕСТВИЯ В ТАДЖИКСКОЙ ЛИТЕРАТУРЕ. ББК 1 E91, 112.
O‘zbekiston Respublikasi, Andijon viloyati, Shahrixon tumani
(+998) 945668868