QANDLI DIABET: ETIOLOGIYASI, PATOGENEZI, KLINIK BELGILARI VA ZAMONAVIY DAVOLASH YONDASHUVLARI

Authors

  • Rasulova Mohidil Qo‘qon universiteti Andijon filiali Tibbiyot fakulteti 2-bosqich talabasi mohidilrasulova2000@gmail.com Author

Keywords:

qandli diabet, insulin, insulin rezistentligi, giperglikemiya, 1-tur diabet, 2-tur diabet, uglevod almashinuvi, asoratlar, diagnostika, davolash

Abstract

Qandli diabet — bu surunkali endokrin kasallik bo‘lib, organizmda uglevod, yog‘ va oqsil almashinuvi buzilishi bilan tavsiflanadi. Ushbu kasallik insulin gormonining yetishmovchiligi yoki uning biologik ta’sirining pasayishi natijasida rivojlanadi. Bugungi kunda qandli diabet butun dunyo bo‘ylab eng dolzarb tibbiy-ijtimoiy muammolardan biri hisoblanadi, chunki u nafaqat mehnatga layoqatli aholida, balki yoshlar va bolalar orasida ham tobora ko‘proq uchramoqda. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti ma’lumotlariga ko‘ra, diabet bilan kasallanganlar soni yildan-yilga ortib bormoqda va bu holat sog‘liqni saqlash tizimiga katta iqtisodiy yuk yuklamoqda.

Qandli diabet asosan ikki asosiy turga bo‘linadi: 1-tur va 2-tur qandli diabet. 1-tur qandli diabet ko‘pincha bolalik yoki o‘smirlik davrida rivojlanib, oshqozon osti bezining β-hujayralari autoimmun jarayonlar natijasida zararlanishi bilan bog‘liq. 2-tur qandli diabet esa ko‘proq kattalar orasida uchraydi va insulin rezistentligi hamda nisbiy insulin yetishmovchiligi bilan xarakterlanadi. Kasallikning rivojlanishiga irsiy omillar, noto‘g‘ri ovqatlanish, semizlik, kamharakat turmush tarzi, surunkali stress va boshqa xavf omillari katta ta’sir ko‘rsatadi.

Qandli diabetning klinik belgilari xilma-xil bo‘lib, ular orasida polidipsiya, poliuriya, polifagiya, tana vaznining o‘zgarishi, tez charchash, ko‘rishning pasayishi va teri infeksiyalariga moyillik kabi simptomlar keng tarqalgan. Kasallik o‘z vaqtida aniqlanib, to‘g‘ri davolanmasa, yurak-qon tomir tizimi, buyraklar, ko‘z to‘r pardasi va asab tizimi kabi muhim a’zolarda jiddiy asoratlar rivojlanishiga olib kelishi mumkin.

References

1. World Health Organization. Diabetes Fact Sheet. Geneva: WHO; 2021.

2. King, P., Peacock, I., Donnelly, R. The UK Prospective Diabetes Study (UKPDS): Clinical and therapeutic implications for type 2 diabetes. Diabetes Care. 2018; 41(5): 991–997.

3. Fowler, M.J. Microvascular and Macrovascular Complications of Diabetes. Clinical Diabetes. 2019; 37(2): 49–59.

4. Cho, N.H., Shaw, J.E., Karuranga, S., et al. IDF Diabetes Atlas: Global estimates of diabetes prevalence. Diabetes Res Clin Pract. 2020; 162: 108072.

5. American Diabetes Association. Standards of Medical Care in Diabetes—2021. Diabetes Care. 2021; 44(Suppl.1): S1–S232.

6. Raximov, A. O‘zbekistonda qandli diabet epidemiologiyasi va profilaktikasi. Tibbiyot jurnal. 2021; 2(3): 45–52.

7. Tursunov, B. Qandli diabetni diagnostika va davolash yondashuvlari. Sog‘liqni saqlash ilmiy maqolalar to‘plami. 2022; 5: 23–30.

8. Zimmet, P., Alberti, K.G., Shaw, J. Global and societal implications of the diabetes epidemic. Nature. 2016; 414: 782–787.

9. American Heart Association. Diabetes and Cardiovascular Disease. Circulation. 2020; 141(10): e139–e147.

10. Abdulaziz, A., et al. Type 2 diabetes prevention strategies in Central Asia. Central Asian Med J. 2022; 4(1): 15–25.

11. International Diabetes Federation. IDF Diabetes Atlas, 10th edition. Brussels: IDF; 2021.

12. Maruthur, N.M., Tseng, E., Hutfless, S., et al. Diabetes Medications for Adults With Type 2 Diabetes: An Update. Ann Intern Med. 2016; 164: 279–293.

Downloads

Published

29-01-2026

How to Cite

QANDLI DIABET: ETIOLOGIYASI, PATOGENEZI, KLINIK BELGILARI VA ZAMONAVIY DAVOLASH YONDASHUVLARI. (2026). ZAMONAVIY ILM-FAN VA INNOVATSIYALAR NAZARIYASI , 3(1), 54-59. https://innoworld.net/index.php/zifin/article/view/1853