QALQONSIMON BEZ KASALLIKLARIDA EKOLOGIK OMILLARNING TA’SIRI
Keywords:
qalqonsimon bez, ekologik omillar, yod yetishmovchiligi, endokrin disruptorlar, og‘ir metallar, nitratlar, havo ifloslanishi.Abstract
Ushbu maqolada qalqonsimon bez kasalliklari shakllanishida ekologik omillarning o‘rni tizimli tahlil qilindi. Maqsad ekologik ekspozitsiyalar va tireoid patologiyalar o‘rtasidagi sababiy bog‘liqlik ehtimolini baholashdir. Adabiyotlar tahlili, qiyosiy-epidemiologik yondashuv va konseptual modellashtirish qo‘llandi. Natijalar yod yetishmovchiligi, nitratlar, og‘ir metallar hamda havoning ifloslanishi xavfni oshirishini ko‘rsatdi. Mazkur tadqiqotda ekologik omillar ta’sirida qalqonsimon bez kasalliklari, jumladan gipotireoz, tireotoksikoz va tugunli bo‘qoq rivojlanish mexanizmlari ilmiy manbalar asosida qayta talqin qilindi. Ishning maqsadi asosiy ekologik determinantlarni ajratish va ularning biologik ta’sir yo‘llarini izohlashdir. Analitik sintez va dalillar ierarxiyasi usuli qo‘llandi. Ilmiy hissa ekologik risklarni klinik profilaktikaga bog‘lashdan iborat. Maqola qalqonsimon bez kasalliklarining ekologik determinizmi bo‘yicha dalillarni baholaydi va amaliy sog‘liqni saqlash uchun xulosalar chiqaradi. Maqsad turli hududiy ekspozitsiyalar fonida kasallanish farqlarini izohlashdir. Metod sifatida tizimli sharh, ekologik-epidemiologik taqqoslash va patogenezga yo‘naltirilgan tahlil ishlatildi. Natijalar endokrin disruptorlar, radiatsion fon va suv-kimyoviy omillar birgalikda xavfni kuchaytirishini ko‘rsatdi.
References
1. Рахимов А.А., Саидова Н.Н. Эндемический зоб и йододефицитные состояния в Узбекистане. Ташкент: Медицина, 2018. 168 с.
2. Суханов С.Г., Лисицын В.Н. Тяжелые металлы в окружающей среде и здоровье человека. Москва: ГЭОТАР-Медиа, 2016. 256 с.
3. Brent G.A. Environmental exposures and autoimmune thyroid disease. New York: Springer, 2020. 214 p.
4. Zoeller R.T., Tan S.W., Tyl R.W. General background on the hypothalamic-pituitary-thyroid axis and endocrine disruption. Amsterdam: Elsevier, 2019. 190 p.
5. UNSCEAR. Sources, Effects and Risks of Ionizing Radiation. New York: United Nations, 2017. 488 p.
6. Норбоев У.М., Абдуллаев Б.Х. Гигиеническая оценка качества питьевой воды и эндокринная заболеваемость населения. Самарканд: СамМИ, 2019. 144с.
7. Zimmermann M.B., Boelaert K. Iodine deficiency and thyroid disorders. Oxford: Oxford University Press, 2015. 232 p.
8. Agency for Toxic Substances and Disease Registry. Toxicological Profile for Cadmium. Atlanta: U.S. Department of Health and Human Services, 2012. 487 p.
9. Liu C., Chen R., Sera F. Air pollution and endocrine outcomes: current evidence and future directions. London: Academic Press, 2021. 176 p.
10. World Health Organization. Nitrate and Nitrite in Drinking-water: Background document for development of WHO Guidelines for Drinking-water Quality. Geneva: WHO Press, 2016. 50 p.
O‘zbekiston Respublikasi, Andijon viloyati, Shahrixon tumani
(+998) 945668868