KLAPANLARGA BOG‘LIQ BO‘LMAGAN BO‘LMACHALAR FIBRILATSIYASI: PATOGENEZ VA KLINIK AHAMIYATI
Keywords:
bo‘lmachalar fibrilatsiyasi, klapan bo‘lmagan, aritmiya, tromboz, insult, antikoagulyant, atriyal remodelatsiya, yurak yetishmovchiligi, elektrofiziologiya.Abstract
Klapanlarga bog‘liq bo‘lmagan bo‘lmachalar fibrilatsiyasi (non-valvular atrial fibrillation, NVAF) yurak ritmining eng keng tarqalgan supraventrikulyar buzilishlaridan biri bo‘lib, global miqyosda yurak-qon tomir kasalliklari strukturasida sezilarli o‘rin egallaydi. Ushbu holat atriyal elektr faolligining tartibsiz va yuqori chastotali impulslar bilan tavsiflanishi natijasida yuzaga keladi hamda gemodinamik samaradorlikning pasayishiga olib keladi. NVAF insult, tromboembolik asoratlar va yurak yetishmovchiligi rivojlanishining muhim xavf omili hisoblanadi. So‘nggi epidemiologik tadqiqotlar NVAF tarqalishi umumiy aholining 2–4 % ini tashkil etishini, 65 yoshdan yuqori populyatsiyada esa bu ko‘rsatkich 10 % gacha yetishini ko‘rsatmoqda. Kasallik rivojlanishida arterial gipertenziya, diabet mellitus, semizlik, koronar arter kasalligi va surunkali yurak yetishmovchiligi asosiy predispozitsion omillar sifatida aniqlangan. Maqolada NVAFning patofiziologik mexanizmlari, atriyal remodelatsiya jarayonlari, tromb hosil bo‘lishi mexanizmlari hamda zamonaviy antikoagulyant terapiya yondashuvlari ilmiy adabiyotlar asosida tahlil qilindi. Shuningdek, klinik tadqiqotlar natijalari asosida ritm va chastota nazorati strategiyalarining samaradorligi baholandi. NVAF bilan bog‘liq o‘lim va nogironlik ko‘rsatkichlarini kamaytirishda individual yondashuv va risk stratifikatsiyasi muhim ahamiyatga ega ekanligi ta’kidlandi.
References
1. Kirchhof, P., et al. (2020). 2020 ESC Guidelines for atrial fibrillation. European Heart Journal, 42(5), 373–498.
2. Chugh, S. S., et al. (2014). Epidemiology of atrial fibrillation. Circulation, 129(8), 837–847.
3. Lip, G. Y. H. (2017). Atrial fibrillation management. The Lancet, 390(10105), 1240–1250.
4. Benjamin, E. J., et al. (2019). Heart disease and atrial fibrillation. Circulation, 140(2), 100–110.
5. January, C. T., et al. (2019). AHA/ACC/HRS guideline for AF. Journal of the American College of Cardiology, 74(1), e51–e76.
6. Andrade, J. G., et al. (2018). Atrial fibrillation pathophysiology. Journal of Physiology, 596(10), 1867–1880.
7. Heeringa, J., et al. (2016). Atrial fibrillation risk factors. European Heart Journal, 37(20), 1506–1515.
8. Camm, A. J., et al. (2018). Antithrombotic therapy in AF. European Heart Journal, 39(16), 1330–1393.
9. Connolly, S. J., et al. (2014). Dabigatran in AF. New England Journal of Medicine, 361(12), 1139–1151.
10. Granger, C. B., et al. (2015). Apixaban in atrial fibrillation. NEJM, 365(11), 981–992.
11. Patel, M. R., et al. (2015). Rivaroxaban in AF. NEJM, 365(10), 883–891.
12. Wang, T. J., et al. (2017). AF epidemiology trends. Nature Reviews Cardiology, 14(10), 599–610.
13. Wijesurendra, R. S., & Casadei, B. (2019). Mechanisms of AF. Circulation Research, 124(9), 1500–1518.
14. Kotecha, D., et al. (2014). Rate vs rhythm control. BMJ, 348, g3655.
15. Haïssaguerre, M., et al. (2017). Catheter ablation in AF. NEJM, 356(8), 824–832.
16. Kirchhof, P. (2017). Risk factors in AF. European Heart Journal, 38(32), 2477–2483.
17. Wolf, P. A., et al. (2016). Stroke risk in AF. Stroke, 27(7), 1331–1335.
18. Staerk, L., et al. (2017). Atrial fibrillation epidemiology. Circulation, 136(17), 1519–1531.
19. Boriani, G., et al. (2020). AF management strategies. European Heart Journal Supplements, 22(Suppl O), O1–O10.
20. Schnabel, R. B., et al. (2015). Atrial fibrillation burden. The Lancet, 386(9996), 1230–1240.
21. Kirchhof, P., et al. (2020). 2020 ESC Guidelines for the diagnosis and management of atrial fibrillation. European Heart Journal, 42(5), 373–498.
22. Andrade, J. G., et al. (2018). Atrial fibrillation pathophysiology and mechanisms. Journal of Physiology, 596(10), 1867–1880.
23. Chugh, S. S., et al. (2014). Worldwide epidemiology of atrial fibrillation. Circulation, 129(8), 837–847.
24. Benjamin, E. J., et al. (2019). Heart disease and atrial fibrillation burden. Circulation, 140(2), 100–110.
25. January, C. T., et al. (2019). AHA/ACC/HRS guideline for atrial fibrillation management. Journal of the American College of Cardiology, 74(1), e51–e76.
26. Lip, G. Y. H. (2017). The ABC pathway in atrial fibrillation. The Lancet, 390(10105), 1240–1250.
27. Camm, A. J., et al. (2018). Antithrombotic therapy for atrial fibrillation. European Heart Journal, 39(16), 1330–1393.
28. Connolly, S. J., et al. (2014). Dabigatran versus warfarin in atrial fibrillation. New England Journal of Medicine, 361(12), 1139–1151.
29. Granger, C. B., et al. (2015). Apixaban versus warfarin in atrial fibrillation. New England Journal of Medicine, 365(11), 981–992.
30. Patel, M. R., et al. (2015). Rivaroxaban in nonvalvular atrial fibrillation. New England Journal of Medicine, 365(10), 883–891.
31. Haïssaguerre, M., et al. (2017). Catheter ablation of atrial fibrillation. New England Journal of Medicine, 356(8), 824–832.
32. Wijesurendra, R. S., & Casadei, B. (2019). Mechanisms of atrial fibrillation. Circulation Research, 124(9), 1500–1518.
33. Heeringa, J., et al. (2016). Risk factors for atrial fibrillation. European Heart Journal, 37(20), 1506–1515.
34. Staerk, L., et al. (2017). Epidemiology of atrial fibrillation. Circulation, 136(17), 1519–1531.
35. Wolf, P. A., et al. (2016). Stroke risk in atrial fibrillation. Stroke, 27(7), 1331–1335.
36. Schnabel, R. B., et al. (2015). Atrial fibrillation burden and outcomes. The Lancet, 386(9996), 1230–1240.
37. Boriani, G., et al. (2020). Management strategies in atrial fibrillation. European Heart Journal Supplements, 22(Suppl O), O1–O10.
38. Kotecha, D., et al. (2014). Rate versus rhythm control in atrial fibrillation. BMJ, 348, g3655.
39. Kirchhof, P. (2017). AF risk factor modification. European Heart Journal, 38(32), 2477–2483.
40. Wang, T. J., et al. (2017). Global trends in atrial fibrillation. Nature Reviews Cardiology, 14(10), 599–610.