BOLALARDA SUT TISHLARI KARIESINING PATOLOGIK ANATOMIYASI VA KLINIK MANZARASI: ZAMONAVIY ILMIY MA’LUMOTLAR ASOSIDA ETIOPATOGENEZ, MORFOLOGIYA VA KLINIK KECHISHNING KOMPLEKS TAHLILI

Abstract

Bolalar stomatologiyasida sut tishlari kariesi eng ko‘p uchraydigan kasalliklardan biri bo‘lib, u nafaqat tish to‘qimalarining destruksiyasi, balki butun organizm rivojlanishiga salbiy ta’sir ko‘rsatadigan patologik jarayon hisoblanadi. Sut tishlari emali va dentinining morfologik jihatdan yetarlicha mineralizatsiyalanmaganligi, pulpa kamerasi hajmining nisbatan katta bo‘lishi hamda dentin naychalari kengligi tufayli karies jarayoni bolalarda tez rivojlanadi va qisqa vaqt ichida chuqur bosqichga o‘tishi mumkin. Shu sababli sut tishlari kariesining patologik anatomiyasi va klinik manzarasini chuqur o‘rganish bolalar stomatologiyasida muhim ilmiy-amaliy ahamiyatga ega. Zamonaviy epidemiologik tadqiqotlarga ko‘ra, dunyo bo‘yicha maktabgacha yoshdagi bolalarning 60–90 % ida turli darajadagi karies aniqlanadi. Rivojlanayotgan mamlakatlarda, jumladan Markaziy Osiyo hududida, ushbu ko‘rsatkich yanada yuqori bo‘lib, ayrim hududlarda 85 % dan ortiq bolalarda sut tishlari zararlanishi kuzatiladi. Kariesning erta rivojlanishi ovqatlanish odatlari, og‘iz gigiyenasining yetarli emasligi, ftor tanqisligi, umumiy somatik kasalliklar va immunologik omillar bilan bog‘liq holda yuzaga keladi. Patologik anatomik jihatdan sut tishlari kariesida emal demineralizatsiyasi, dentin destruksiyasi, pulpa reaksiyasi va periapikal to‘qimalarda yallig‘lanish o‘zgarishlari kuzatiladi. Klinik jihatdan esa boshlang‘ich dog‘ bosqichidan tortib, chuqur karies, pulpit va periodontitgacha bo‘lgan bosqichlar aniqlanadi. Bolalarda kasallikning klinik kechishi tez, simptomlari esa ko‘pincha kam ifodalangan bo‘lishi mumkin, bu esa kech tashxis qo‘yilishiga olib keladi. Mazkur maqolada sut tishlari kariesining etiologiyasi, patogenezi, patologik anatomiyasi va klinik manzarasi zamonaviy ilmiy manbalar, statistik ma’lumotlar hamda nazariy qarashlar asosida kompleks tahlil qilinadi. Olingan natijalar bolalarda kariesni erta aniqlash, profilaktika qilish va samarali davolash usullarini takomillashtirish uchun ilmiy asos bo‘lib xizmat qiladi.