TISH KARIESI ETIOLOGIYASINING ZAMONAVIY KONSEPSIYASI VA UNING RIVOJLANISH MEXANIZMLARI
Keywords:
Karies, etiologiya, blyashka, demineralizatsiya, remineralizatsiya, Keyes triadasi, mikroorganizmlar, uglevodlar, so‘lak, rezistentlik.Abstract
Ushbu maqolada tish kariesining zamonaviy etiologik konsepsiyasi, uning multifaktorli tabiati hamda rivojlanish mexanizmlari ilmiy manbalar asosida tahlil qilindi. Zamonaviy stomatologiya nuqtai nazariga ko‘ra, karies birgina sabab bilan emas, balki mikroorganizmlar, fermentlanuvchi uglevodlar, tish to‘qimalarining rezistentligi, so‘lakning himoya xususiyatlari va vaqt omilining o‘zaro ta’siri natijasida yuzaga keladigan murakkab patologik jarayondir. Maqolada karies rivojlanishida biofilm (tish plakchasi yoki blyashka) metabolizmi, og‘iz mikrobiomining disbiozi, kislota hosil bo‘lish jarayoni hamda demineralizatsiya va remineralizatsiya muvozanatining buzilishi asosiy patogenetik omillar sifatida ko‘rib chiqildi. Shuningdek, Keyes triadasi va unga qo‘shilgan vaqt omili karies etiologiyasini tushuntiruvchi klassik model sifatida tahlil qilindi. Individual biologik xususiyatlar, irsiy omillar, ovqatlanish tartibi, og‘iz gigiyenasi darajasi, ftor yetishmasligi hamda ijtimoiy-ekologik sharoitlar karies rivojlanish xavfiga ta’sir qiluvchi muhim qo‘shimcha omillar ekanligi yoritildi. Zamonaviy konsepsiyaga ko‘ra, kariesni oldini olish faqat bakteriyalarni yo‘q qilishga emas, balki blyashka nazorati, to‘g‘ri ovqatlanish, so‘lak himoya funksiyasini saqlash, ftor profilaktikasi va individual xavfni baholashga asoslangan kompleks yondashuvni talab qiladi.
References
1. Borovskiy, E. V. (2016). Terapevticheskaya stomatologiya. Moskva: GEOTAR-Media.
2. Kidd, E. A. M., & Fejerskov, O. (2016). Dental Caries: The Disease and Its Clinical Management (3rd ed.). Oxford: Wiley-Blackwell.
3. Fejerskov, O., Nyvad, B., & Kidd, E. (2015). Dental Caries: The Disease and Its Clinical Management. Oxford: Wiley Blackwell.
4. Leus, P. A. (2013). Stomatologiya. Minsk: Vysshaya shkola.
5. Mount, G. J., & Hume, W. R. (2005). Preservation and Restoration of Tooth Structure. Queensland: Knowledge Books.
6. Marsh, P. D., & Martin, M. V. (2018). Oral Microbiology (6th ed.). Edinburgh: Elsevier.
7. Selwitz, R. H., Ismail, A. I., & Pitts, N. B. (2007). Dental caries. The Lancet, 369(9555), 51–59.
Feruzahon, T. Psychology of family business. Austrian Journal of Humanities and Social Sciences, 156.
Тайлакова, Ф. С. (2014). СОЗДАНИЕ БЛАГОПРИЯТНОЙ СРЕДЫ ДЛЯ СТИМУЛИРОВАНИЯ РАЗВИТИЯ СУБЪЕКТОВ СЕМЕЙНОГО БИЗНЕСА И МАЛОГО ПРЕДПРИНИМАТЕЛЬСТВА. Журнал научных публикаций аспирантов и докторантов, (4), 10-11.
ТАЙЛЯКОВА, Ф. С., & АХМАДЖАНОВА, Д. И. (2016). Образование и духовная культура предпринимателя как залогобщественного развития. Евразийский научный журнал, (5), 31-33.
Sultanovna, T. F. (2017). The conception of entrepreneurship and its theoretical and practical significance. Евразийский научный журнал, (6), 145-147.
Sultanovna, T. F. (2024). YANGILANAYOTGAN O ‘ZBEKISTONDA OILAVIY TADBIRKORLIK FUNKTSIYALARINING INSTITUTLASHUVI MODERNIZATSIYA JARAYONINING TARKIBIY QISMI SIFATIDA. AndMI Xalqaro ilmiy-amaliy konferensiyalari, 1(1), 134-137.
ЯКУБОВА, Б. ЎҚИТУВЧИНИНГ ҲАМКОРЛИКДАГИ ПЕДАГОГИК ЖАРАЁННИ ЛОЙИҲАЛАШ МАҲОРАТИНИ РИВОЖЛАНТИРИШ. МАМЛАКАТИМИЗ ХУДУДИДА БОЛАЛАРНИНГ МЕҲРИБОНЛИК УЙИГА ТУШИШ САБАБЛАРИ ИЖТИМОИЙ-ПСИХОЛОГИК ТАҲЛИЛИ.
Якубова, Б. (2023). ТАЛАБАЛАР ТАЪЛИМ СИФАТИНИ ТАЪМИНЛАШДА ТАЪЛИМ ТЕХНОЛОГИЯЛАРИНИНГ ЎРНИ. Mexatronika va robototexnika: muammolar va rivojlantirish istiqbollari, 1(1), 21-23.
Яқубова, Б. Б. (2019). Теоретические основы организации самостоятельной работы студентов. In Психология в меняющемся мире: проблемы, гипотезы, исследования (pp. 291-295).
Bakhtiyarovna, Y. B. (2022). Independent Thinking in Graphic Education Application of Reinforced Interactive Methods. Eurasian Journal of Research, Development and Innovation, 15, 1-3.-3.
Bakhtiyarovna, Y. B. (2021). A modern method of independent teaching the role of the distance education system information. Berlin Studies Transnational Journal of Science and Humanities, 1(1.5).
Bakhtiyarovna, Y. B. (2022). Creativeness and creativeness in a person the need for the development of adjectives. Spectrum Journal of Innovation, Reforms and Development, 3, 56-58.
4 ta maqolaga
Alimova, N. I. (2019). FROM THE HISTORY OF JADID SCHOOLS IN TURKESTAN. Theoretical & Applied Science, (10), 89-92.
20 ta 2 ta maqolaga
XUSANOVA, S. (2025). QADIMGI MINGTEPA MAROSIMLARI HAQIDA (ANDIJON VILOYATI MARHAMAT TUMANI MINGTEPA ARXEOLOGIYA YODGORLIGIDAN TOPILGAN ARXEOLOGIK TOPILMALAR ASOSIDA). «ACTA NUUz», 1(1.3), 35-37.
BAYRAMOĞLU, G., YILMAZ, O., PALABIYIK, N., & YÜKSEL, Ü. (2025). Globalization and Innovation The Foundation of Scientific Research, Social Development, and Modernization.
Хусанова, Ш. А., & Андижон, Ў. МИНГТЕПА АРХЕОЛОГИЯ ЁДГОРЛИГИ. МАРКАЗИЙ ОСИЁ ДАВЛАТЛАРИ ОЛИМА АЁЛЛАРИНИНГ ИЛМ-ФАН СОҲАСИГА, 323.
10 ta 5 ta maqolaga
Burxaniddinovich, X. B. (2026). PIRIZIDENT SHAVKAT MIRZIYOYEV ASARLARIDA INSON FALSAFASI. TADQIQOTLAR, 79(1), 110-120.
ҚУТИБОЕВ, З., & ХАЗИРОВ, Б. ХОЖА АҲРОР ВАЛИЙ МУЛКЛАРИ: МАНБАЛАРИ, БОШҚАРИЛИШИ, САРФИ (РИВОЯТ ВА ЁЗМА МАНБАЛАР АСОСИДА). ILMIY ХABARNOMA. НАУЧНЫЙ ВЕСТНИК Учредители: Андижанский государственный университет им. ЗМ Бабура, (1), 34-38.
Qurbonova, M. T., & Xazirov, B. (2025). ARXEOGENETIKA VA SKELET ANTROPOLOGIYASI QADIMGI POPULYATSIYALAR HAYOT TARZINI KOMPLEKS TAHLIL QILISHNING ZAMONAVIY METODLARI. Central Asian Journal of Multidisciplinary Research and Management Studies, 2(11), 181-185.
1 ta
OBJECT, A. K. I. O. (2022). SUBJECT AND SYNERGETIC CATEGORIES IN SCIENTIFIC WORK. Spectrum Journal of Innovation, Reforms and Development, 3, 25-29.
Каримова, М. А., & Нажимидинова, Д. Ғ. (2023). ФАРЗАНД ТУҒИЛИШИ ВА БОЛА ТАРБИЯСИ БИЛАН БОҒЛИҚ УРФ-ОДАТЛАРДА ЗАРДУШТИЙЛИК ИЗЛАРИ. Journal of new century innovations, 12(1), 69-76.
Абдуллаев, У. С., & Каримова, М. А. (2014). основные направления традиционных межэтнических процессов в ферганской долине (XIX–XX в. в). Социально-гуманитарный вестник Юга России, 4, 3-7.