Sarimsoqpiyoz va achchiq shuvoq o‘simliklarining gijja haydash xususiyatlarini ilmiy-nazariy asosda o‘rganish
Keywords:
Gelmintoz, sarimsoqpiyoz, achchiq shuvoq, fitoterapiya, parazitlar, biologik faol modda, ekstrakt, tabiiy dori, profilaktika, rezistentlik, farmakologiya, an’anaviy tibbiyot.Abstract
Gelmintozlar (gijjali kasalliklar) dunyo miqyosida keng tarqalgan parazitar kasalliklar qatoriga kirib, ayniqsa rivojlanayotgan mamlakatlarda jiddiy tibbiy va ijtimoiy muammo sifatida baholanadi. Kimyoviy antigelmint preparatlarning samaradorligiga qaramasdan, ularning uzoq muddatli qo‘llanilishi nojo‘ya ta’sirlar, rezistentlik rivojlanishi va iqtisodiy xarajatlar bilan bog‘liq. Shu sababli o‘simlik kelib chiqishiga ega tabiiy vositalarni o‘rganish dolzarb ahamiyat kasb etadi. Ushbu maqolada sarimsoqpiyoz va achchiq shuvoq o‘simliklarining gijja haydash xususiyatlari ilmiy-nazariy jihatdan tahlil qilindi. Turli ilmiy maqolalar, dissertatsiyalar va eksperimental tadqiqotlar asosida ushbu o‘simliklarning biologik faol moddalari, ularning parazitlarga ta’sir mexanizmlari hamda klinik va laboratoriya natijalari umumlashtirildi. Statistik ma’lumotlar shuni ko‘rsatadiki, ayrim hududlarda aholining 25–40 foizi turli gelmint turlari bilan zararlangan. O‘simlik ekstraktlarining antigelmint samaradorligi esa ayrim tadqiqotlarda 60–85 foiz oralig‘ida qayd etilgan. Maqola natijalari sarimsoqpiyoz va achchiq shuvoqning tabiiy antigelmint vosita sifatida istiqbolli ekanini ko‘rsatadi.
References
1. Akhtar, M. S., & Riffat, S. (1985). Anthelmintic activity of medicinal plants. Journal of Ethnopharmacology, 14(2), 239–242.
2. Ankri, S., & Mirelman, D. (1999). Antimicrobial properties of allicin. Microbes and Infection, 1(2), 125–129.
3. Cowan, M. M. (1999). Plant products as antimicrobial agents. Clinical Microbiology Reviews, 12(4), 564–582.
4. Efferth, T., et al. (2011). The antiviral and antimicrobial activities of Artemisia annua. Planta Medica, 77(9), 803–816.
5. Hostettmann, K., & Marston, A. (2002). Twenty Years of Research into Medicinal Plants. Elsevier.
6. Houghton, P. J. (2001). Old yet new – pharmaceuticals from plants. Journal of Chemical Education, 78(2), 175–184.
7. Iqbal, Z., et al. (2001). Anthelmintic activity of Artemisia absinthium. Journal of Ethnopharmacology, 78(2), 183–186.
8. Klayman, D. L. (1985). Qinghaosu (artemisinin). Science, 228(4703), 1049–1055.
9. Koul, O., et al. (2008). Phytochemicals and Insect Control. CRC Press.
10. Lans, C., et al. (2007). Ethnoveterinary medicines. Journal of Ethnobiology and Ethnomedicine, 3, 23.
11. Molyneux, D. H., et al. (2011). Neglected tropical diseases. PLoS Medicine, 8(4), e1001030.
12. Nair, R., & Chanda, S. (2007). Antibacterial activity of garlic. Journal of Medicinal Food, 10(1), 123–129.
13. Newman, D. J., & Cragg, G. M. (2012). Natural products as sources of drugs. Journal of Natural Products, 75(3), 311–335.
14. Ríos, J. L., & Recio, M. C. (2005). Medicinal plants and antimicrobial activity. Journal of Ethnopharmacology, 100(1–2), 80–84.
15. Sadraei, J., et al. (2003). In vitro antiparasitic activity of garlic. Phytomedicine, 10(1), 63–66.
16. Sofowora, A. (2008). Medicinal Plants and Traditional Medicine in Africa. Spectrum Books.
17. Stepek, G., et al. (2006). Anthelmintic effects of plant extracts. Veterinary Parasitology, 139(1–3), 1–7.
18. Tariq, K. A., et al. (2009). Anthelmintic activity of Artemisia species. Journal of Ethnopharmacology, 126(2), 302–305.
19. WHO. (2020). Soil-transmitted helminth infections. World Health Organization.
20. Zaman, M. A., et al. (2012). Herbal anthelmintics. Parasitology Research, 110(4), 1157–1167.