SUN’IY INTELLEKT DAVRIDA TARJIMON KOMPETENSIYALARINING TRANSFORMATSIYASI: GIBRID TARJIMON
Keywords:
sun’iy intellekt, tarjimon kompetensiyasi, neyron mashina tarjimasi, post-tahrirlash, texnologik kompetensiya, madaniyatlararo kompetensiya, gibrid tarjimon, 3C yondashuvi.Abstract
Mazkur maqolada sun'iy intellekt texnologiyalarining tarjimonlik faoliyatiga ta'siri hamda tarjimon kompetensiyalarining zamonaviy sharoitdagi transformatsiyasi tahlil qilinadi. Tadqiqotda tarjimon kompetensiyasiga oid klassik va zamonaviy ilmiy yondashuvlar, jumladan Eugene Nida, Lawrence Venuti hamda PACTE modeli qiyosiy tahlil qilinadi. Neyron mashina tarjimasi, generativ sun'iy intellekt, kompyuter yordamida tarjima (CAT) vositalari va post-tahrirlash jarayonlarining tarjimon kasbiy faoliyatiga ta'siri yoritiladi. Tadqiqot davomida sun'iy intellekt tarjimonning fundamental lingvistik va tarjimaviy bilimlarini almashtirmasligi, aksincha, uning kasbiy vazifalari va zarur kompetensiyalarini kengaytirishi asoslab beriladi. Natijada zamonaviy tarjimon kompetensiyalarini tizimlashtirish maqsadida Core Competence, Cultural Competence va Computational Competence komponentlaridan iborat 3C yondashuvi taklif etiladi. Mazkur model tarjimonning lingvistik va tarjimaviy tayyorgarligi, madaniyatlararo vositachilik salohiyati hamda sun'iy intellekt va raqamli tarjima texnologiyalaridan samarali foydalanish ko'nikmalarini yagona konseptual tizimda birlashtiradi. Tadqiqot natijalari kelajak tarjimonlarini tayyorlash hamda tarjimon kompetensiyalarini baholashda nazariy asos bo'lib xizmat qilishi mumkin.
References
1. Yang, C., Hou, S., Chen, J., & Wider, W. (2026). Prioritizing Translator Competencies in the Era of Artificial Intelligence: A Delphi Method Study. Discover Education. https://doi.org/10.1007/s44217-026-01642-3
2. Nida, E. A. (1964). Toward a Science of Translating: With Special Reference to Principles and Procedures Involved in Bible Translating. Leiden: Brill.
3. Venuti, L. (1995). The Translator's Invisibility: A History of Translation. London: Routledge.
4. Rahimova, D. (2025). Sun'iy intellekt tomonidan yaratilgan matnlarda madaniyatlararo muloqotning lingvopragmatik xususiyatlari. Til va adabiyot.uz, 22(68), 83–85.
5. PACTE Group. (2003). Building a Translation Competence Model. In F. Alves (Ed.), Triangulating Translation: Perspectives in Process-Oriented Research (pp. 43–66). Amsterdam: John Benjamins.
6. Wu, Y., Schuster, M., Chen, Z., Le, Q. V., Norouzi, M., et al. (2016). Google's Neural Machine Translation System: Bridging the Gap between Human and Machine Translation. arXiv. https://arxiv.org/abs/1609.08144
7. European Commission. (2024). Language Technologies and AI Translation Tools. Luxembourg: Directorate-General for Translation.
8. Abdelaal, N. (2026). Register and Pragmatic Adjustment in Post-Editing Machine-Assisted Translations: A Cultural-Pragmatic Study of Arabic-English Student Translators. Humanities and Social Sciences Communications. https://doi.org/10.1057/s41599-026-07546-9
9. Ergashev, B. (2025). Tibbiy tarjimada sun'iy intellekt: tarjimon insonlar bilan raqobatchimi yoki yordamchi? Shaxs ma'naviyatining shakllanishida til va adabiyotning roli, 789–796.