NOMANFIY BUTUN SONLAR USTIDA ARIFMETIK AMALLAR BAJARISHNING OGʻZAKI USULLARI: BOSHLANGʻICH TAʼLIMDA QOʻLLASH METODIKASI
Keywords:
nomanfiy butun sonlar, ogʻzaki hisoblash, arifmetik amallar, boshlangʻich taʼlim, matematika didaktikasi, metodik yondashuvlar, boshlangʻich sinf oʻquvchilari, son tuygʻusiAbstract
Ushbu maqolada nomanfiy butun sonlar (0, 1, 2, 3, …) ustida qoʻshish, ayirish, koʻpaytirish va boʻlish amallarini ogʻzaki bajarish usullari va ularning boshlangʻich sinf oʻquvchilarida hisoblash koʻnikmalarini shakllantirishdagi pedagogik ahamiyati yoritilgan. Maqolada ogʻzaki hisoblashning nazariy asoslari, yosh xususiyatlariga mos metodik yondashuvlar, dars jarayonida qoʻllaniladigan mashqlar turlari hamda Oʻzbekiston Respublikasi boshlangʻich taʼlim davlat taʼlim standartlariga muvofiqligi tahlil qilingan. Tadqiqot natijalariga koʻra, ogʻzaki hisoblashni tizimli va bosqichma-bosqich oʻqitish oʻquvchilarning son tuygʻusini (number sense) shakllantirish, mantiqiy fikrlashni rivojlantirish va matematik savodxonlik pedagogika yoʻnalishi talabalari uchun amaliy-metodik qoʻllanma sifatida foydali boʻladi.
References
1. Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi. *Boshlangʻich taʼlim davlat taʼlim standarti*. – Toshkent: "Oʻzbekiston" nashriyoti, 2021. – 48 b.
2. Karimov A.A., Toʻrayev S.B. *Boshlangʻich sinflarda matematika oʻqitish metodikasi*. – Toshkent: OʻzMU nashriyoti, 2022. – 215 b.
3. National Council of Teachers of Mathematics (NCTM). *Principles to Actions: Ensuring Mathematical Success for All* (Updated Edition). – Reston, VA: NCTM, 2021. – 112 p.
4. Yusupova M.R., Xolmatova N.K. *Boshlangʻich taʼlimda ogʻzaki hisoblash koʻnikmalarini rivojlantirishning didaktik asoslari*. // "Pedagogika va psixologiya" ilmiy-jurnali. – 2023. – №2. – B. 45–52.
5. Baroody A.J. *Mental Math in Elementary Grades: Cognitive Foundations and Classroom Practices*. // *Mathematics Teacher: Learning and Teaching PK-12*. – 2020. – Vol. 113(8). – P. 612–619.
6. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi. *Umumiy oʻrta taʼlim muassasalari uchun matematika fani oʻquv dasturi (1–4-sinflar)*. – Toshkent: Taʼlim standarti markazi, 2023. – 64 b.
7. Safarov T.T., Abdullayeva D.R. *Zamonaviy boshlangʻich taʼlimda formativ baholash texnologiyalari*. – Samarqand: SamDU nashriyoti, 2021. – 189 b.
8. OECD. *PISA 2022 Mathematics Framework*. – Paris: OECD Publishing, 2023. – 78 p.
9. Rahimov B.X., Umarova G.M. *Boshlangʻich sinf oʻquvchilarida hisoblash madaniyatini shakllantirish metodikasi*. // "Fan va taʼlim" ilmiy-amaliy jurnali. – 2024. – №1. – B. 88–95.
10. Van de Walle J.A., Karp K.S., Bay-Williams J.M. *Elementary and Middle School Mathematics: Teaching Developmentally* (10th ed.). – Pearson, 2022. – 624 p.
O‘zbekiston Respublikasi, Andijon viloyati, Shahrixon tumani
(+998) 945668868