ZAMONAVIY ILM-FAN VA TADQIQOTLAR: MUAMMO VA YECHIMLAR
O‘zbekiston respublikasi prezidentining 2020 yil 2-mart kungi «ilm, ma'rifat va raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish yili»da amalga oshirishga oid davlat dasturi to‘g‘risida»gi farmonida ko‘zda tutilgan vazifalarni ijrosini ta'minlash maqsadida «Innovative World» MCHJ tomonidan ta'sis etilgan «Oriental Journal Academic And Multidisciplinary Journal (OJAMR)» ilmiy-uslubiy jurnalining (O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi Axborot va ommaviy kommunikasiyalarni rivojlantirish agentligining 138572-sonli guvohnoma hamda ISSN 3030-3079) “Zamonaviy ilm-fan va ta’lim: muammo va yechimlar” nomli masofaviy respublika ilmiy-amaliy online konferensiyasini e’lon qiladi. Konferensiya to’plami ZENODO, OPEN AIRE, OPEN ACCESS va internet archive bazalarida indekslanadi. Konferensiya to’plamiga doi raqami beriladi. Konferensiya to’plamiga quyidagi yo‘nalishlar bo‘yicha maqolalar qabul qiladi: Aniq fanlar Tabiiy fanlar Texnika fanlari Pedagogika fanlari Ijtimoiy-gumanitar fanlar Tibbiyot fanlari Iqtisod fanlari Qishloq xo’jaligi fanlar
Bronxial astma bilan og‘rigan bemorlarda og‘iz bo‘shlig‘i shilliq qavatini klinik-laborator tekshirish usullari va davolash samaradorligini kompleks baholashning ilmiy-nazariy asoslari
Mazkur ilmiy maqolada bronxial astma bilan og‘rigan bemorlarda og‘iz bo‘shlig‘i shilliq qavatida kuzatiladigan morfologik va funksional o‘zgarishlarni aniqlash, ularni klinik-laborator usullar yordamida baholash hamda kompleks davolash samaradorligini ilmiy asosda tahlil qilish maqsad qilingan. Bronxial astma surunkali yallig‘lanish jarayoni bo‘lib, nafaqat respirator tizim, balki og‘iz bo‘shlig‘i to‘qimalariga ham ta’sir ko‘rsatadi. Ingalatsion kortikosteroidlar, β2-agonistlar va boshqa preparatlarning uzoq muddat qo‘llanishi og‘iz shilliq qavatida kserostomiya, kandidoz, atrofik o‘zgarishlar va gingivit rivojlanishiga olib kelishi mumkin. Tadqiqot doirasida klinik ko‘rik, stomatoskopiya, sitologik tahlil, so‘lak sekretsiyasi va uning pH ko‘rsatkichlarini aniqlash, mikrobiologik ekma usullari hamda indeksli baholash tizimlari qo‘llanildi. Ilmiy manbalar va statistik ma’lumotlar asosida astma bilan og‘rigan bemorlarning 40–60 foizida og‘iz shilliq qavati patologik o‘zgarishlarga uchrashi qayd etilgan. Kompleks gigiyenik, antifungal va yallig‘lanishga qarshi davolash choralarini qo‘llash natijasida klinik belgilar 65–75 foiz hollarda regressiyaga uchrashi aniqlangan. Olingan natijalar bronxial astma bilan og‘rigan bemorlarda og‘iz bo‘shlig‘i shilliq qavatini muntazam tekshirish va profilaktik dasturlarni ishlab chiqish zarurligini asoslaydi.
bronxial astma, og‘iz bo‘shlig‘i, shilliq qavat, kserostomiya, kandidoz, ingalatsion kortikosteroid, stomatoskopiya, sitologiya, mikrobiologiya.
Современные научно-обоснованные методы профилактики кариеса постоянных зубов у детей с сахарным диабетом: клинико-патогенетические и организационные аспекты
Сахарный диабет у детей рассматривается как системное хроническое заболевание, оказывающее значительное влияние на состояние органов и тканей полости рта. Нарушения углеводного обмена, микроангиопатические изменения, снижение слюноотделения и иммунной реактивности формируют предпосылки к повышенному риску развития кариеса постоянных зубов. Целью настоящей работы является комплексный анализ современных методов профилактики кариеса у детей с диабетом с учетом патогенетических механизмов заболевания и данных клинико-эпидемиологических исследований. В статье обобщены результаты научных публикаций и диссертационных исследований последних лет, посвящённых вопросам минерального обмена эмали, особенностям микробиоценоза полости рта, роли гликемического контроля и эффективности различных профилактических программ. Показано, что распространённость кариеса у детей с диабетом варьирует от 65 до 92%, а интенсивность поражения зависит от уровня компенсации основного заболевания. Научно доказана высокая эффективность комплексных программ, включающих индивидуализированную гигиену, профессиональную фторпрофилактику, реминерализующую терапию, герметизацию фиссур, коррекцию питания и междисциплинарное наблюдение. Системный подход к профилактике кариеса у детей с диабетом должен основываться на интеграции стоматологической и эндокринологической помощи, регулярном мониторинге стоматологического статуса и формировании устойчивых поведенческих навыков. Реализация современных профилактических стратегий позволяет существенно снизить интенсивность кариозного процесса и повысить качество жизни данной категории пациентов.
сахарный диабет, дети, кариес постоянных зубов, профилактика, реминерализация, фториды, слюна, гликемический контроль, микроангиопатия, герметизация фиссур, стоматологический статус, междисциплинарный подход.
Umumta’lim maktablarining 6-sinf Tasviriy san’at darslarida Fluid Art uslubida abstrakt kompozitsiya yaratish metodikasi
Ushbu maqolada zamonaviy tasviriy san’atning ommabop yo‘nalishlaridan biri — Fluid Art (suyuq akril) texnikasini 6-sinf o‘quvchilariga o‘rgatish metodikasi yoritilgan. Fluid Art yordamida o‘quvchilarda abstrakt tafakkur, ranglar garmoniyasi va ijodiy erkinlikni shakllantirish usullari tahlil qilinadi
Fluid Art, akril, abstrakt kompozitsiya, suyuq texnika, rangshunoslik, zamonaviy san’at, metodika, kreativ tafakkur, art-terapiya, medium.
JINOYAT HUQUQIDA AYB TUSHUNCHASI: QASDDAN VA EHTIYOJSIZLIK OQIBATIDA SODIR ETILGAN JINOYATLAR
Ushbu maqola jinoyat huquqining fundamental asosi hisoblangan ayb tushunchasi, uning ijtimoiy-huquqiy mohiyati va shakllarini chuqur tahlil etishga bag‘ishlangan. Tadqiqot ishida O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksi normalariga tayangan holda, jinoyat tarkibining subyektiv tomonini tashkil etuvchi aybning ikki asosiy shakli – qasd (to‘g‘ri va egri) hamda ehtiyotsizlik (o‘z-o‘ziga ishonish va beparvolik) o‘rtasidagi chegaralar aniqlashtirilgan. Muallif shaxsning o‘z qilmishi va uning oqibatlariga bo‘lgan ruhiy munosabatining o‘ziga xos xususiyatlarini yoritib, qasddan sodir etilgan jinoyatlar va ehtiyotsizlik oqibatidagi qilmishlarni kvalifikatsiya qilishdagi muammolarga to‘xtalib o‘tgan. Maqolada ayb shaklining nafaqat jinoiy javobgarlikni belgilashda, balki jazo turini va miqdorini tayinlashda, shuningdek, yetkazilgan zararni qoplash masalalaridagi hal qiluvchi ahamiyati ochib berilgan. Xulosa qismida sud-tergov amaliyotida ayb shaklini to‘g‘ri aniqlash va qonunchilikni takomillashtirish yuzasidan ilmiy asoslangan taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
jinoyat huquqi, ayb, subyektiv tomon, qasd, ehtiyotsizlik, jinoiy javobgarlik, jazo tayinlash, jinoiy o‘z-o‘ziga ishonish, jinoiy beparvolik.
OILAVIY MUHITNING BIRINCHI SINF O‘QUVCHISINING MAKTABGA MOSLASHUVIGA TA’SIRI
Mazkur maqolada birinchi sinf o‘quvchisining maktabga moslashuv jarayonida oilaviy muhitning roli ilmiy manbalar asosida tahlil qilinadi. Oiladagi emotsional iqlim, tarbiya uslubi, ota-onaning ta’limga munosabati va bog‘lanish xususiyatlari bolaning akademik, ijtimoiy va emotsional moslashuviga ta’siri nuqtai nazaridan ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot natijalariga tayangan holda profilaktik tavsiyalar beriladi.
oilaviy muhit, maktabga moslashuv, boshlang‘ich ta’lim, emotsional rivojlanish, tarbiya uslubi, bog‘lanish nazariyasi.
Birinchi sinf o‘quvchilarida emotsional moslashuv va maktab tashvishining shakllanishi
Boshlang‘ich ta’lim bosqichi bolaning shaxs sifatida shakllanishida muhim davr hisoblanadi. 6–7 yoshda bola o‘yin faoliyatidan o‘quv faoliyatiga o‘tadi. Bu jarayon yangi talablar, intizom qoidalari va ijtimoiy mas’uliyatni o‘z ichiga oladi. Ilmiy tadqiqotlar maktabning birinchi yilida bolalarda stress va tashvish darajasi ortishi mumkinligini ko‘rsatadi (Rimm-Kaufman & Pianta, 2000). Maktabga moslashuv jarayoni nafaqat intellektual, balki emotsional jihatdan ham murakkab jarayondir. Agar emotsional moslashuv muvaffaqiyatli kechmasa, o‘quv faoliyatida qiyinchiliklar, past o‘zlashtirish va ijtimoiy chekinish kuzatilishi mumkin.
Sunʼiy intellektdan foydalanishning huquqiy javobgarligi
Mazkur maqolada sun’iy intellekt tizimlarining jadal rivojlanishi sharoitida yuzaga keladigan huquqiy muammolar va ulardan foydalanish jarayonida kelib chiqadigan javobgarlik masalalari tahlil qilinadi. Sun’iy intellekt tomonidan yetkazilgan zararlar uchun kim javobgar bo‘lishi kerakligi - ishlab chiquvchimi, egasimi yoki tizimning o‘zimi - degan savolga xalqaro tajriba va milliy qonunchilik bazasi orqali javob izlanadi. Shuningdek, maqolada sun’iy intellektning huquqiy maqomi, "elektron shaxs" tushunchasi va intellektual mulk huquqi bilan bog‘liq ziddiyatlar ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot yakunida raqamli texnologiyalar davrida huquqiy bo‘shliqlarni to‘ldirish va qonunchilikni takomillashtirish bo‘yicha takliflar ilgari suriladi.
Sun’iy intellekt, huquqiy javobgarlik, raqamli huquq, algoritmik shaffoflik, elektron shaxs, texnologik xavfsizlik.
Tish kariesini tashxislash va davolash jarayonida yuzaga keladigan xatolar va asoratlar: ularni birlamchi hamda ikkilamchi bartaraf etishning ilmiy-nazariy asoslari
Tish kariesi stomatologiya olamida eng keng tarqalgan kasalliklardan biri bo‘lib, uning tashxislanishi va davolanish jarayonida yuzaga keladigan xatolar va ko‘plab asoratlarning rivojlanishiga sabab bo‘lmoqda. Ushbu maqolada tish kariesini klinik va instrumental tashxislashda uchraydigan asosiy kamchiliklar, davolash jarayonidagi texnik va metodik xatolar, shuningdek, ushbu xatolar natijasida yuzaga keladigan mahalliy va umumiy asoratlar chuqur ilmiy tahlil qilinadi. Maqola stomatologik amaliyotda uchraydigan birlamchi va ikkilamchi xatolarni aniqlash hamda ularni oldini olishning zamonaviy yondashuvlarini yoritishga qaratilgan. Ilmiy adabiyotlar, dissertatsiya ishlari va xalqaro statistik ma’lumotlar asosida kariesni noto‘g‘ri baholash, yashirin kariesni e’tibordan chetda qoldirish, kavitet tayyorlashda biologik prinsiplarning buzilishi va restavratsion materiallar bilan ishlashdagi xatolar tizimli ravishda o‘rganildi. Natijalar kariesni erta aniqlash, individual muammo va imkoniyat omillarini hisobga olish va klinik protokollarga qat’iy rioya qilish orqali asoratlar sonini sezilarli darajada kamaytirish mumkinligini ko‘rsatdi. Ushbu maqola stomatolog talabalar, klinik shifokorlar va ilmiy tadqiqotchilar uchun amaliy ahamiyatga ega.
tish kariesi, davolash asoratlari, birlamchi profilaktika, ikkilamchi profilaktika, klinik xatolar, stomatologik risklar, restavratsiya nuqsonlari, pulpa shikastlanishi, minimal invaziv yondashuv, epidemiologiya, klinik protokollar.
CHET TILINI O‘QITISHDA RAQAMLI PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALARNING SAMARADORLIGI
Mazkur maqolada chet tilini o‘qitish jarayonida raqamli pedagogik texnologiyalardan foydalanishning nazariy asoslari, amaliy imkoniyatlari hamda ta’lim samaradorligiga ta’siri tahlil qilinadi. Tadqiqotda raqamli pedagogik texnologiyalarning didaktik imkoniyatlari, ularning o‘qituvchi va talaba faoliyatiga ta’siri hamda o‘quv motivatsiyasini oshirishdagi roli yoritilgan.
raqamli pedagogik texnologiyalar, chet tili, ta’lim samaradorligi, innovatsion metodlar, raqamli ta’lim.
Ushbu akademik maqola zamonaviy kompyuter grafikasi (KG) sohasining keng qamrovli tahlilini taqdim etadi, uning asosiy tamoyillari, tarixiy rivojlanishi, apparat va dasturiy ta'minot asoslari, shuningdek, turli sanoat tarmoqlaridagi qo'llash doiralari va kelajak istiqbollarini o'rganadi. Maqola kompyuter grafikasi nafaqat ko'ngilochar sohada, balki ilmiy tadqiqotlar, tibbiyot, muhandislik va san'at kabi muhim sohalarda ham ajralmas vosita ekanligini ta'kidlaydi. Unda renderlash jarayonining murakkab algoritmlari, zamonaviy GPU arxitekturalarining parallel hisoblash quvvati va bu texnologiyalarning immersiv vizual tajribalarni yaratishdagi hal qiluvchi roli muhokama qilinadi. Shuningdek, sun'iy intellekt va mashinani o'rganishning kompyuter grafikasiga integratsiyasi kabi sohadagi so'nggi tendensiyalar va uning kelajakdagi transformatsion salohiyati ko'rib chiqiladi.
Kompyuter grafikasi, Renderlash, Algoritmlar, GPU, Virtual reallik, Tasvir sintezi, Raqamli san'at, Animatsiya
Ushbu maqolada o’smirlik davrida kechadigan psixologik o’zgarishlar, o’smir xususiyatlari, sinf jamoasida yoki shaxslararo munosabatlarda o’smirning holati haqida umumiy tushunchalar yoritilgan.
o‘smirlik, o‘smirlik davri psixologiyasi, o‘tish davri
Оилада маънавий, психологик соғлом муҳитни яратиш
Оила кишилик жамиятида инсоний орият ва номусни англаш, халк ва Ватан нашидасини ўзида етакчи омилга айлантирувчи бирлик. Ота - она меҳрини, оила аъзоларининг инсоний фазилат ҳамда сифатларини ҳимоя килувчи, оила маънавий дунёсини ўз фаолиятида тараннум этадиган, ўзбек оилалари маънавиятининг тарихий асосларини оила ва жамият, маънавий руҳият, миллий анъаналар, бола тарбиясининг айрим муаммоларини бартараф этишда истиклол мафкураси асосларига таянган ҳолда амалга оширадиган етук жамоа. Оила инсоний меҳр - мурувват меъзонлари каби туйғуларни ўзида мустаҳкам идрок этишга чорловчи муқаддас ва улуғ даргохдир. Инсон ана шу даргоҳда ўсади, унади, вояга етади. Биз доимо оилага мамлакатнинг, давлатнинг кичик бир даргоҳи деб қараймиз. Оиланинг маънавий - аҳлоқий тамойиллари жуда кенг хамда шарафлидир. Оиланинг жамиятдаги сиёсий - ижтимоий мавқеси, жамият тарихий тараққиётининг барча жабҳаларидаги иштироки маълум бир хусусиятларни хам ўзида намоён этиб келган. Оиланинг иқтисодий имкониятларини, демографик ва этнографик, этнопедагогик, этнопсихологик ва этномаданий анъаналардаги қадриятлари саналмиш: ҳалоллик, ростгуйлик, ор-номус, шарму ҳаё, меҳру оқибат, мехнатсеварлик каби инсоний фазилат ва сифатлар мажмуини очиб беради. Инсон қайси оилага мансублигидан қатъий назар, унга садоқатли бўлиб қолиши керак. Айниқса, оиланинг шаъни, обрўси, ор - номуси учун инсон ўзини сафарбар этиши, кези келганда эса, бетиним курашмоғи шарт.
GEMMORAGIK DIATEZ: ETIOLOGIYASI, PATOGENEZI, KLASSIFIKATSIYASI VA KLINIK-DIAGNOSTIK YONDASHUVLAR
Gemmoragik diatez organizmda qon ketishga nisbatan patologik moyillik bilan namoyon bo‘ladigan holatlar majmui bo‘lib, u gemostaz tizimining normal faoliyati buzilishi natijasida yuzaga keladi. Ushbu tushuncha klinik amaliyotda mustaqil kasallik sifatida emas, balki turli nozologik birliklar fonida rivojlanadigan murakkab sindrom sifatida talqin qilinadi. Gemmoragik diatezlar gematologiya, ichki kasalliklar, pediatriya, akusherlik-ginekologiya, jarrohlik va intensiv terapiya sohalarida alohida ahamiyatga ega bo‘lib, ular diagnostika va davolash jarayonida shifokordan gemostaz tizimi haqidagi chuqur bilimlarni talab etadi. Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, qon ketish bilan kechuvchi holatlarning muhim qismi aynan gemmoragik diatezlar bilan bog‘liq bo‘lib, ular o‘z vaqtida aniqlanmasa, og‘ir gemorragik asoratlar, anemiya va hayot uchun xavfli holatlarga olib kelishi mumkin.
BRONXITNI ORI VA PNEVMONIYADAN DIFFERENSIAL DIAGNOSTIKA QILISHNING KLINIK AHAMIYATI
Bronxitni o‘tkir respirator infeksiyalar va pnevmoniyadan differensial diagnostika qilish klinik amaliyotda muhim masalalardan biri hisoblanadi, chunki ushbu kasalliklar etiologiyasi, patogenezi va klinik belgilari jihatidan bir-biriga yaqin bo‘lib, noto‘g‘ri tashxis qo‘yilishi davolash taktikasining xatoligiga va asoratlar rivojlanishiga olib kelishi mumkin. Nafas yo‘llari infeksiyalari yuqori va pastki bo‘limlarni zararlashi bilan farqlansa-da, kasallikning dastlabki bosqichlarida klinik simptomlar ko‘pincha o‘xshash bo‘lib, bu bronxitni ORI va pnevmoniyadan ajratishni murakkablashtiradi. Differensial diagnostikaning asosiy vazifasi yallig‘lanish jarayonining anatomik joylashuvi, og‘irlik darajasi hamda o‘pka parenximasi jarayonga jalb qilingan-qilinmaganini aniqlashdan iborat.
MAKEDONIYALIK ALEKSANDIRNING BAQTRIYA VA SUG‘DIYONAGA YURISHLARI
Ushbu maqolada Makedoniyalik Aleksandrning miloddan avvalgi 329–327-yillar davomida Baqtriya va Sug‘diyona hududlariga amalga oshirgan harbiy yurishlari, ularning sabab va oqibatlari, mahalliy qarshilik harakatlari hamda Aleksandr tomonidan bu hududlarda o‘tkazilgan siyosiy va ma’muriy islohotlar tarixiy manbalar va zamonaviy tadqiqotlar asosida tahlil qilinadi. Mazkur mavzu Sharqdagi ellinizm madaniyatining shakllanishi, mahalliy aristokratiya bilan o‘zaro munosabatlar va hududni bo‘ysundirishning murakkab jarayonlari orqali yoritiladi.
Aleksandr Makedonskiy, Baqtriya, Sug‘diyona, ellinizm, Spitamen, Ahamoniylar, Sharq yurishlari, qadimgi tarix.
Yashil iqtisodiyot sharoitida agrotadbirkorlik sub’yektlarida innovatsion faoliyatni ahamiyati
Ushbu maqolada yashil iqtisodiyot sharoitida agrotadbirkorlik sub’yektlarida innovatsion faoliyatni rivojlantirishning nazariy-uslubiy asoslari hamda uning iqtisodiy, ekologik va ijtimoiy ahamiyati kompleks tahlil qilinadi. Tadqiqotda qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarishini modernizatsiya qilish, resurslardan oqilona foydalanish, energiya tejamkor va ekologik xavfsiz texnologiyalarni joriy etish orqali agrobiznes sub’yektlarining raqobatbardoshligini oshirish masalalari yoritiladi. Shuningdek, innovatsion infratuzilma, raqamlashtirish, “aqlli qishloq xo‘jaligi” (smart agriculture), suv va yer resurslarini tejovchi texnologiyalar, qayta tiklanuvchi energiya manbalari hamda chiqindisiz ishlab chiqarish mexanizmlarining samaradorlikka ta’siri baholanadi. Maqolada O‘zbekiston Respublikasida agrar sohani barqaror rivojlantirish bo‘yicha amalga oshirilayotgan davlat siyosati, milliy strategiyalar va xalqaro tashkilotlar, jumladan, Food and Agriculture Organization (FAO) tashabbuslari hamda ilg‘or xorijiy tajribalar asosida innovatsion faoliyatni qo‘llab-quvvatlash mexanizmlari o‘rganiladi. Tahlil natijalariga ko‘ra, innovatsiyalarni joriy etish agrotadbirkorlik sub’yektlarida ishlab chiqarish samaradorligini oshirish, qo‘shilgan qiymatni ko‘paytirish, bandlikni kengaytirish va ekologik barqarorlikni ta’minlashning muhim omili ekanligi asoslab beriladi. Tadqiqot yakunida yashil iqtisodiyot tamoyillari asosida agrobiznesni innovatsion rivojlantirish bo‘yicha ilmiy-amaliy taklif va tavsiyalar ishlab chiqiladi.
yashil iqtisodiyot, agrotadbirkorlik sub’yektlari, innovatsion faoliyat, agrar innovatsiyalar, barqaror rivojlanish, resurs tejovchi texnologiyalar, raqamlashtirish, ekologik samaradorlik, raqobatbardoshlik, investitsiya mexanizmlari, smart agriculture, xalqaro tajriba.
Maktabgacha ta'lim tashkilotlarida xavfsiz, rivojlantiruvchi va rag'batlantiruvchi ta'lim muhitini shakllantirish, shu bilan birga, milliy va xalqaro ilgor tajribalar asosida o'yin orqali ta'lim berishning zamonaviy metodlarini tizimli ravishta tatbiq eti
Mazkur maqolada maktabgacha ta’lim jarayonida o‘yin faoliyatining bolalar rivojlanishidagi ahamiyati yoritilgan. Tadqiqot jarayonida o‘yin asosida tashkil etilgan mashg‘ulotlarning bolalarning nutq faolligi, muloqot ko‘nikmalari va intellektual rivojlanishiga ta’siri tahlil qilindi. Olingan natijalar o‘yin faoliyati bolalarning har tomonlama rivojlanishida samarali pedagogik vosita ekanligini ko‘rsatdi. В статье рассматривается значение игровой деятельности в развитии детей в дошкольном образовании. В ходе исследования анализировалось влияние игровых занятий на речевую активность, коммуникативные навыки и интеллектуальное развитие детей. Полученные результаты показали, что игровая деятельность является эффективным педагогическим средством всестороннего развития детей. This article highlights the importance of play in the development of children in preschool education. In the course of the study, the impact of game-based activities on speech activity, communication skills and intellectual development of children was analyzed. The results obtained showed that game activity is an effective pedagogical tool in the comprehensive development of children.
Maktabgacha ta’lim, o‘yin faoliyati, rivojlanish markazlari, intellektual rivojlanish, ijtimoiy ko‘nikmalar, emotsional rivojlanish, nutq faolligi
дошкольное образование, игровая деятельность, развивающие центры, интеллектуальное развитие, социальные навыки, эмоциональное развитие, речевая активность.
Preschool education, play activities, development centers, intellectual development, social skills, emotional development, speech activity.
Ayollarda keng tarqalgan onkologik kasalliklar: etiologiyasi, diagnostikasi va zamonaviy davolash yondashuvlari
Ayollarda ko‘p uchrayotgan onkologik kasalliklar zamonaviy tibbiyotning eng dolzarb muammolaridan biri hisoblanadi. Ushbu kasalliklar nafaqat ayollarning sog‘lig‘iga, balki ularning ijtimoiy faolligi, reproduktiv salomatligi va hayot sifatiga ham jiddiy ta’sir ko‘rsatadi. Dunyo miqyosida ko‘krak bezi saratoni, bachadon bo‘yni saratoni, tuxumdon saratoni va endometriy saratoni ayollar orasida eng ko‘p uchraydigan malign o‘smalar qatoriga kiradi. Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, ushbu kasalliklarning aksariyati kech bosqichlarda aniqlanadi, bu esa davolash samaradorligini pasaytiradi va o‘lim ko‘rsatkichlarini oshiradi. Ayollarda onkologik kasalliklarning rivojlanishida gormonal o‘zgarishlar, genetik moyillik, virusli infeksiyalar (xususan, inson papilloma virusi), noto‘g‘ri ovqatlanish, kamharakat turmush tarzi, stress va atrof-muhit omillari muhim rol o‘ynaydi. Ayniqsa, skrining tekshiruvlarining yetarli darajada olib borilmasligi va tibbiy madaniyatning pastligi kasallikni erta aniqlashga to‘sqinlik qiladi. Ushbu maqolada ayollarda ko‘p uchraydigan asosiy onkologik kasalliklarning turlari, ularning kelib chiqish sabablari, klinik belgilari va tashxislash usullari keng yoritiladi. Shuningdek, zamonaviy davolash usullari — jarrohlik aralashuvlar, kimyoterapiya, radioterapiya, gormonoterapiya va maqsadli terapiya imkoniyatlari tahlil qilinadi. Erta tashxis va profilaktikaning ahamiyati alohida ta’kidlanadi. Maqolaning asosiy maqsadi ayollarda keng tarqalgan onkologik kasalliklar haqida ilmiy asoslangan ma’lumot berish, ularning oldini olish choralarini yoritish va skrining dasturlarining ahamiyatini ko‘rsatishdan iborat. Ushbu tadqiqot natijalari tibbiyot talabalari, amaliy shifokorlar hamda sog‘liqni saqlash sohasida faoliyat yurituvchi mutaxassislar uchun foydali bo‘lishi bilan birga, ayollar o‘rtasida sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilishga xizmat qiladi.
Ayollarda onkologiya, ko‘krak bezi saratoni, bachadon bo‘yni saratoni, tuxumdon saratoni, endometriy saratoni, xavf omillari, skrining, erta diagnostika, davolash usullari, profilaktika
Paravelosportchilarni jismoniy tayyorgarlik ko‘rsatkichlari tahlili
Mazkur ilmiy ishda paravelosportchilarni jismoniy tayyorgarlik darajasini aniqlash, ularning asosiy ko‘rsatkichlarini tahlil qilish va baholash masalalari yoritilgan. Tadqiqot davomida sportchilarning chidamlilik, kuch, tezlik, koordinatsiya kabi jismoniy sifatlari hamda ularni aniqlovchi test usullari ko‘rib chiqildi. Paravelosportchilarning jismoniy tayyorgarligi ularning sport natijalariga bevosita ta’sir ko‘rsatuvchi muhim omillardan biri sifatida baholandi.
: Paravelosport, jismoniy tayyorgarlik, sportchilar ko‘rsatkichlari, chidamlilik, testlar, nogiron sportchilar, funksional tayyorgarlik, sport tahlili.
Berdaq ijodida xalq hayoti va ijtimoiy-siyosiy muhit
Mazkur maqolada qoraqalpoq xalq shoiri Berdaqning hayoti, ijodiy faoliyati va adabiy merosi tahlil qilinadi. Asosiy e’tibor shoir asarlarida XIX asr qoraqalpoq xalqining ijtimoiy-siyosiy holati, mustamlakachilik siyosati, iqtisodiy qiyinchiliklar hamda adolatsizlikka qarshi kurash g‘oyalarining aks etishiga qaratilgan. Berdaq ijodining ma’rifiy va tarbiyaviy ahamiyati ochib beriladi.
Berdaq, qoraqalpoq adabiyoti, ijtimoiy hayot, mustamlakachilik, adabiy meros, xalq dardi.
Aholi manzilgohlari shakllanishi va rivojlanishining nazariy asoslari (Qashqadayo viloyati misolida)
So‘ngi yillarda Respublikamizda aholi sonining jadal sur’atlarda o‘sib borayotganligi aholi manzilgohlariga bo‘lgan talabni ham oshirib bormoqda. Ayniqsa, atrofi cho‘l bilan o‘ralgan voha qismlarida aholi manzilgohlarini rivojlantirish birmuncha murakkab jarayon hisoblanadi. Mazkur maqolada Qashqadaryo vohasining aholi manzilgohlari geografik tadqiq etilgan. Maqolada hududdagi aholi manzilgohlarining o‘ziga xos geografik o‘rni, aholisi, shakllanish tarixi, aholi manzilgohlari to‘g‘risida mulohazalar keltirilgan.
aholi manzilgohlari, shahrlar, tumanlar, qishloqlar, geografik o‘rni, ekologik holat, sanoat, rivojlanish.
Qashqadaryo viloyatida urbanizatsiya jarayonini shakllanishi hamda tarkibi
Mamlakatimiz istiqlolga erishgach, mustaqil taraqqiyot yo‘lini tutgan har bir davlat oldida turgan asosiy vazifani - o‘z xo‘jaligini yangidan barpo etish va rivojlantirish hamda aholining moddiy ehtiyojlarini qondirish muammolarini hal eta boshladi. Bu vazifalarni bajarish uchun dastavval mamlakatning demografik vaziyatidagi mavjud ahvolni chuqur o‘rganish va uning istiqbolida kutilayotgan o‘zgarishlarni muntazam aniqlab berish lozim. Prezidentimiz Sh.M.Mirziyoyev O‘zbekistonning yangi iqtisodiy sharoitga o‘tishdagi 5 tamoyilining to‘rtinchisida demografiya sohasidagi haqqoniy ahvolni hisobga olish muhimligi qayd etiladi.
A methodology for enhancing english vocabulary acquisition through digital platforms such as quizlet and kahoot
Vocabulary acquisition is a core component of English language learning and plays a crucial role in the development of learners’ communicative competence. With the rapid advancement of educational technologies, digital platforms have become increasingly important in language instruction. This study aims to develop and evaluate an effective methodology for enhancing English vocabulary acquisition through digital platforms such as Quizlet and Kahoot. An experimental research design was employed involving primary-level English learners divided into experimental and control groups. Data were collected through pre-tests, post-tests, questionnaires, and classroom observations. The findings reveal that learners exposed to Quizlet and Kahoot demonstrated higher vocabulary retention, increased motivation, and greater classroom engagement compared to those taught using traditional methods. The study concludes that integrating gamified digital platforms into vocabulary instruction significantly improves learning outcomes and provides practical methodological implications for English language teachers.
vocabulary acquisition, digital learning platforms, gamification, Quizlet, Kahoot, English language teaching, motivation
Maktabgacha yoshdagi bolalarda tafakkuri va diqqat rivojlanishining asosiy omillari.
Mazkur maqola maktabgacha yoshdagi bolalarda tafakkur va diqqat jarayonlarining rivojlanish xususiyatlari hamda ularga ta‘sir etuvchi asosiy omillar yoritib berilgan. Maqolada bolalar tafakkurining bosqichma -bosqich shakllanishi, diqqatni barqarorligi, hajmi va taqsimlanishi psixologik pedagogik jihatdan tahlil qilingan.
maktabgacha yosh, tafakkur, diqqat, bilish jarayonlari, o‘yin faoliyati, ta‘sir, psixik rivojlanish.
Talabalar uchun shaxsiy moliyani boshqarish: mobil ilovalar orqali
Mazkur maqolada talabalarning shaxsiy moliyasini boshqarish masalalari ilmiy-amaliy jihatdan tahlil qilingan. O‘tkazilgan so‘rovnoma natijalari asosida talabalarning oylik xarajatlari tuzilmasi o‘rganilib, moliyaviy savodxonlik darajasining ahamiyati yoritilgan. Shuningdek, mobil ilovalardan foydalanish orqali moliyaviy rejalashtirish, xarajatlarni nazorat qilish va ularni 25–30 foizga kamaytirish imkoniyatlari ko‘rsatib berilgan.
talabalar, shaxsiy moliya, moliyaviy savodxonlik, mobil ilovalar, xarajatlarni boshqarish, moliyaviy rejalashtirish, tejash, daromad va xarajat tahlili, moliyaviy intizom.
Kreativ metodlar orqali o‘qitishning samaradorligi: pedagogik tahlil va metodik yechimlar
. Maqolada ta’lim jarayonida kreativ metodlardan foydalanishning ahamiyati, o‘quvchilarning mustaqil fikrlashi, muammoli vaziyatni hal qilish, innovatsion yondashuv va kommunikativ kompetensiyalarini rivojlantirishdagi roli ilmiy asosda yoritilgan. Tadqiqot aralash metodlar yordamida olib borildi: kuzatuv, test, eksperiment va intervyu natijalari orqali kreativ metodlar (klaster, debat, rol o‘ynash, loyiha usuli, STEAM yondashuv)ning o‘quv jarayoniga samarasi aniqlangan. Tadqiqot natijalari kreativ metodlar o‘quvchilar faol ishtirokini kuchaytirishi, muammoli fikrlashni jadallashtirishi va bilishga qiziqishni oshirishi mumkinligini ko‘rsatadi. Maqola o‘qituvchilar uchun nazariy tavsiyalar va amaliy metodik yechimlar ishlab chiqishga xizmat qiladi.
kreativ metodlar, ijodkorlik, innovatsion ta’lim, STEAM, muammoli ta’lim, kommunikativ ko‘nikmalar, kompetensiya, interfaol metodlar.
The Evolution of Vocabulary during the Middle English Period
In this article, the development of English vocabulary during the Middle English period is examined from a historical–linguistic perspective. The study focuses on the extensive lexical expansion resulting from language contact, particularly with Norman French and Latin, following the Norman Conquest of 1066. It analyzes semantic shifts, borrowing patterns, and lexical stratification across social and functional domains. Furthermore, the article evaluates how these changes contributed to the emergence of a more heterogeneous and stylistically differentiated lexicon, laying the foundation for Modern English vocabulary.
Middle English, vocabulary development, lexical borrowing, Norman French, semantic change, historical linguistics.
ZAMONAVIY LOGISTIKA TIZIMLARIDA METROLOGIK TA’MINOTNING O‘RNI VA AHAMIYATI
Mazkur maqolada logistika jarayonlarining murakkablashuvi va global savdo sharoitida metrologik ta’minotning ahamiyati tahlil qilingan. Yuklarni qabul qilish, tashish, saqlash va yetkazib berish jarayonlarida o‘lchash aniqligining logistika samaradorligiga ta’siri yoritilgan. Zamonaviy raqamli texnologiyalar, IoT qurilmalari, elektron tarozilar, avtomatlashtirilgan skanerlash tizimlari va Big Data asosidagi tahlillarning logistika tizimida tutgan o‘rni ko‘rib chiqilgan. Metrologiyaning to‘g‘ri joriy etilishi xarajatlarni kamaytirish, xatoliklarni bartaraf etish, xalqaro standartlarga muvofiqlik va mijozlar ishonchini oshirishga xizmat qilishi asoslab berilgan.
logistika, metrologiya, o‘lchash aniqligi, IoT texnologiyalari, avtomatlashtirilgan tizimlar, Big Data, xalqaro standartlar.
Kichik aholi hududlarida oqova suvlarni chiqarish tizimlarini takomillashtirishning samaradorligini tadqiq qilish
Ushbu tezisda kichik aholi hududlarida oqova suvlarni chiqarish va tozalash tizimlarini takomillashtirish masalasi o‘rganildi. Aholisi kam bo‘lgan hududlarda markazlashgan kanalizatsiya tizimlarini qurish va ekspluatatsiya qilish yuqori moliyaviy va texnik xarajatlarni talab etadi. Shu sababli markazlashmagan va yarim markazlashgan oqova suvlarni chiqarish tizimlari muqobil yechim sifatida ko‘rib chiqildi.
Oqova suvlar, kichik aholi hududlari, kanalizatsiya tizimlari, biologik tozalash, samaradorlik.
Quyosh radiatsiyasining binoning issiqlik izolyatsiyasi samaradorligiga kunlik ta’sirini sonli modellashtirish (comsol multiphysics asosida)
Ushbu tadqiqotda quyosh radiatsiyasining binoning tashqi to‘siq konstruksiyalari orqali issiqlik izolyatsiyasi samaradorligiga kun davomida ko‘rsatadigan ta’siri sonli modellashtirish usuli asosida o‘rganildi. Tadqiqot COMSOL Multiphysics dasturiy muhitida amalga oshirilib, unda ko‘p qatlamli devor konstruktsiyasi, issiqlik izolyatsiya materiallarining issiqlik-fizik xossalari hamda O‘zbekiston Respublikasida amal qiluvchi qurilish me’yorlari hisobga olindi. Quyosh radiatsiyasining vaqt bo‘yicha o‘zgarishi natijasida izolyatsiya qatlamida hosil bo‘ladigan harorat maydoni, issiqlik oqimi va issiqlik inertsiya effekti tahlil qilindi. Tadqiqot natijalari normativ talablar asosida tanlangan izolyatsiya binoning ichki harorat barqarorligini ta’minlab, energiya sarfini kamaytirishini ko‘rsatdi.
quyosh radiatsiyasi, bino issiqlik himoyasi, issiqlik izolyatsiyasi, COMSOL Multiphysics, energiya samaradorligi, issiqlik inertsiya.