ZAMONAVIY ILM-FAN VA TADQIQOTLAR: MUAMMO VA YECHIMLAR
O‘zbekiston respublikasi prezidentining 2020 yil 2-mart kungi «ilm, ma'rifat va raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish yili»da amalga oshirishga oid davlat dasturi to‘g‘risida»gi farmonida ko‘zda tutilgan vazifalarni ijrosini ta'minlash maqsadida «Innovative World» MCHJ tomonidan ta'sis etilgan «Oriental Journal Academic And Multidisciplinary Journal (OJAMR)» ilmiy-uslubiy jurnalining (O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi Axborot va ommaviy kommunikasiyalarni rivojlantirish agentligining 138572-sonli guvohnoma hamda ISSN 3030-3079) “Zamonaviy ilm-fan va ta’lim: muammo va yechimlar” nomli masofaviy respublika ilmiy-amaliy online konferensiyasini e’lon qiladi. Konferensiya to’plami ZENODO, OPEN AIRE, OPEN ACCESS va internet archive bazalarida indekslanadi. Konferensiya to’plamiga doi raqami beriladi. Konferensiya to’plamiga quyidagi yo‘nalishlar bo‘yicha maqolalar qabul qiladi: Aniq fanlar Tabiiy fanlar Texnika fanlari Pedagogika fanlari Ijtimoiy-gumanitar fanlar Tibbiyot fanlari Iqtisod fanlari Qishloq xo’jaligi fanlar
KONSTRUKTIV YONDASHUV TUSHUNCHASI VA UNING ZAMONAVIY TA’LIMDAGI AHAMIYATI
Ushbu maqolada zamonaviy pedagogikaning ustuvor yo‘nalishlaridan biri bo‘lgan konstruktiv yondashuvning nazariy asoslari va uning ta’lim jarayonidagi ahamiyati yoritilgan. Tadqiqotda o‘quvchilarning mavjud tajribalari asosida yangi bilimlarni mustaqil shakllantirishi, ta’limda subyekt-subyekt munosabatlarining o‘rni va kognitiv rivojlanish prinsiplari tahlil qilingan.
Konstruktivizm, pedagogik yondashuv, kognitiv faoliyat, mustaqil ta’lim, interfaol metodlar, ta’lim sifati, kashfiyot orqali o‘rganish
Mazkur maqolada ta’lim psixologiyasining nazariy va amaliy asoslari, uning shaxs kamoloti, bilish jarayonlari hamda ta’lim samaradorligini oshirishdagi o‘rni ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Shuningdek, o‘quvchilarning yosh va individual psixologik xususiyatlarini hisobga olgan holda ta’lim jarayonini tashkil etishning psixologik mexanizmlari yoritiladi. Ta’lim psixologiyasining motivatsiya, idrok, tafakkur, xotira, diqqat va emotsional holatlar bilan uzviy bog‘liqligi asoslab beriladi. Maqolada zamonaviy pedagogik yondashuvlar hamda psixologik metodlarning ta’lim sifatini oshirishdagi ahamiyati ochib berilgan.
ta’lim psixologiyasi, bilish jarayonlari, motivatsiya, tafakkur, xotira, diqqat, shaxs rivojlanishi, pedagogik jarayon, psixologik metodlar, ta’lim samaradorligi
Konstruktiv yondashuv asosida talabalarda metodik kompetentligini shakllantirish
Mazkur maqolada konstruktiv yondashuv asosida talabalarda metodik kompetentlikni shakllantirishning nazariy-metodologik asoslari keng yoritilgan. Konstruktiv ta’lim modelining mazmuni, uning asosiy tamoyillari va ta’lim jarayoniga tatbiq etish mexanizmlari tahlil qilinadi. Shuningdek, metodik kompetentlik tushunchasining tarkibiy komponentlari, ularni rivojlantirish bosqichlari hamda interfaol pedagogik texnologiyalar yordamida shakllantirish yo‘llari ilmiy asosda bayon etiladi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, konstruktiv yondashuv talabalarning mustaqil fikrlash, refleksiv tahlil qilish va amaliy faoliyatni samarali tashkil etish ko‘nikmalarini rivojlantirishda muhim omil ekanligi asoslab berilgan
konstruktiv yondashuv, metodik kompetentlik, pedagogik texnologiya, interfaol metodlar, refleksiya, mustaqil ta’lim, kasbiy rivojlanish, ta’lim samaradorligi
Геймификация как инструмент повышения мотивации студентов в обучении математике в высшем образовании: теоретический анализ.
В данной статье рассматривается геймификация — применение игровых элементов в неигровом контексте — как педагогический инструмент повышения мотивации и вовлечённости студентов в процессе обучения математике на уровне бакалавриата. На основе систематического обзора научной литературы анализируется влияние игровых механик баллы, рейтинги, значки, нарративы на внутреннюю мотивацию студентов. Опираясь на теорию самодетерминации Дeci и Ryan, а также теорию мультимедийного обучения Mayer, в статье обосновывается, что грамотно спроектированная геймификация снижает математическую тревожность, повышает академическую успеваемость и формирует устойчивый познавательный интерес. Предложены практические рекомендации по интеграции геймификации в учебные программы по математике университетов Узбекистана.
геймификация, математическое образование, мотивация, игровые механики, вовлечённость, бакалавриат, теория самодетерминации.
Shoyim Bo‘tayev hikoyalarida ironik badiiy detal
Mazkur maqolada Shoyim Bo‘tayevning “Qadimgi zamon odami” hikoyasida qo‘llangan ironik badiiy detallar tahlil qilinadi. Tadqiqotda badiiy detalning faqat kulgi yoki hajv uyg‘otuvchi vosita emas, balki qahramon xarakterini ochish, uning dogmatik qarashlarini fosh etish hamda inson va ijtimoiy muhit o‘rtasidagi murakkab munosabatlarni yoritishda muhim estetik-funksional ahamiyat kasb etishi asoslab beriladi. Hikoyada qahramon obrazi bilan badiiy detalda mujassamlangan ironiya o‘rtasidagi paralellik ochib berilib, aynan shu uyg‘unlik asarning g‘oyaviy yaxlitligini ta’minlovchi asosiy omillardan biri ekani ko‘rsatib o‘tiladi. Maqolada ironik badiiy detallar orqali muallifning ijtimoiy muammolarga munosabati, inson ruhiyati va voqelikka bo‘lgan qarashi ifodalanishi ilmiy-nazariy jihatdan yoritiladi.
ironiya, badiiy detal, estetik qarash, parallellik, ko‘pfunksiyalilik.
“Piyoda” hikoyasida qahramon va badiiy detal paralelligi
Mazkur maqolada Erkin A’zamning “Piyoda” hikoyasida qo‘llangan ironik badiiy detallar tahlil qilinadi. Tadqiqotda badiiy detalning faqat kulgi yoki hajv uyg‘otuvchi vosita emas, balki qahramon xarakterini ochish, uning dogmatik qarashlarini fosh etish hamda inson va ijtimoiy muhit o‘rtasidagi murakkab munosabatlarni yoritishda muhim estetik-funksional ahamiyat kasb etishi asoslab beriladi. Hikoyada qahramon obrazi bilan badiiy detalda mujassamlangan ironiya o‘rtasidagi paralellik ochib berilib, aynan shu uyg‘unlik asarning g‘oyaviy yaxlitligini ta’minlovchi asosiy omillardan biri ekani ko‘rsatib o‘tiladi. Maqolada ironik badiiy detallar orqali muallifning ijtimoiy muammolarga munosabati, inson ruhiyati va voqelikka bo‘lgan qarashi ifodalanishi ilmiy-nazariy jihatdan yoritiladi.
ONOMASTIKA VA TOPONIMIKA SOHASIDA URBONONIMLARNING O‘RNI
Tilshunoslikda onomastika nominativ birliklar tizimini o‘rganuvchi muhim yo‘nalishlardan biri bo‘lib, u turli obyektlarning nomlanish xususiyatlarini, ularning shakllanish omillarini hamda semantik xususiyatini tadqiq etadi.
This article describes about mainly background of English idioms, how closely culture is related to English language, mainly English idioms and its elements. Idioms are an essential part of everyday communication and reflect the historical background, traditions, and values of a speech community. The study aims to explore how cultural aspects are embedded in English idiomatic expressions. The study demonstrates that English idioms are strongly influenced by cultural factors. Understanding these elements is essential for accurate interpretation and effective communication. The findings highlight the importance of cultural awareness in language learning and translation.
Idioms, cultural, language, meaning, expression, historical, symbolic, traditional, traditions, society.
Sud tizimida adolatni ta’minlashning zamonaviy mexanizmlari.
Mazkur tezis sud tizimida adolatni ta’minlashga xizmat qiluvchi zamonaviy mexanizmlarning nazariy-huquqiy asoslari va amaliy samaradorligini tahlil qiladi. Tadqiqotda normativ-huquqiy tahlil, qiyosiy yondashuv va institutsional baholash usullari qo‘llanadi. Ilmiy yangilik sifatida protsessual kafolatlar, raqamlashtirish va sud nazoratining o‘zaro uyg‘un modelini asoslash taklif etiladi.
adolat, sud tizimi, sud mustaqilligi, protsessual kafolatlar, ochiqlik, raqamlashtirish, sud nazorati
Idioms represent an essential part of any language and reflect the cultural values, traditions, and historical experiences of the people who speak it. The purpose of this study is to explore the similarities and differences between idioms across cultures and languages. The research focuses on comparing idiomatic expressions in English and other languages to identify cultural influences on figurative language. Using qualitative comparative analysis, several idioms related to emotions, behavior, and everyday situations were examined. The findings reveal that while many idioms share universal meanings across cultures, their imagery and metaphorical foundations often differ significantly due to cultural and historical contexts. The results highlight the importance of cultural awareness in language learning and translation. Understanding idioms from a cross-cultural perspective helps learners interpret figurative language more accurately and improves intercultural communication.
idioms, cross-cultural communication, figurative language, language comparison, cultural linguistics.
Aksiyadorlik jamiyatlarining investitsion faolligini oshirishning uslubiy jihatlari va o’ziga xos xususiyatlari
Ushbu maqolada aksiyadorlik jamiyatlarining investitsion jozibadorligini oshirish mexanizmlari, investitsion faollikka ta’sir etuvchi ichki va tashqi omillar tahlil qilingan. AJlarda investitsiya jarayonlarini boshqarishning uslubiy asoslari va O‘zbekiston iqtisodiyoti sharoitidagi o‘ziga xos xususiyatlari yoritilgan
Aksiyadorlik jamiyati, investitsion faollik, korporativ boshqaruv, kapital bozori, investitsion jozibadorlik, dividend siyosati, modernizatsiya.
BO‘LAJAK O‘QITUVCHILARDA EMOTSIONAL BARQARORLIK VA STRESSGA CHIDAMLILIKNI RIVOJLANTIRISH METODIKASI
Mazkur tezisda bo‘lajak o‘qituvchilarda emotsional barqarorlik va stressga chidamlilikni rivojlantirishning ilmiy-nazariy asoslari hamda pedagogik metodlari tahlil qilinadi. Shuningdek, pedagogik faoliyat jarayonida yuzaga keladigan psixologik bosim, emotsional zo‘riqish va stressli vaziyatlarni samarali boshqarish usullari yoritiladi. Tadqiqotda bo‘lajak o‘qituvchilarning kasbiy tayyorgarligida psixologik barqarorlikni rivojlantirishga xizmat qiluvchi pedagogik texnologiyalar, treninglar va interaktiv metodlarning ahamiyati ochib beriladi. Natijada emotsional barqarorlik va stressga chidamlilik pedagogik faoliyat samaradorligini oshiruvchi muhim omillardan biri ekanligi asoslab beriladi.
emotsional barqarorlik, stressga chidamlilik, pedagogik faoliyat, psixologik tayyorgarlik, bo‘lajak o‘qituvchi, sanogen tafakkur, motivatsiya, pedagogik metodika
TALABALARDA SOG‘LOM PSIXOLOGIK TAFAKKURNI SHAKLLANTIRISHNING PEDAGOGIK MEXANIZMLARI
Mazkur tezisda talabalarda sog‘lom psixologik tafakkurni shakllantirishning ilmiy-nazariy asoslari hamda pedagogik mexanizmlari tahlil qilinadi. Shuningdek, shaxsning ruhiy salomatligini ta’minlash, emotsional barqarorligini mustahkamlash hamda stressli vaziyatlarga nisbatan ijobiy munosabatni rivojlantirish jarayonida pedagogik omillarning o‘rni yoritiladi. Tadqiqotda talabalarning sog‘lom fikrlashini rivojlantirishga xizmat qiluvchi ta’lim metodlari, shaxsga yo‘naltirilgan yondashuv hamda psixologik muhitning ahamiyati ochib beriladi. Natijada talabalarda sog‘lom psixologik tafakkurni shakllantirish shaxsning barkamol rivojlanishi hamda kelajakdagi kasbiy faoliyatida muhim omil ekanligi ilmiy jihatdan asoslanadi
sog‘lom tafakkur, psixologik barqarorlik, sanogen tafakkur, pedagogik mexanizm, emotsional barqarorlik, stressga chidamlilik, shaxs rivoji, motivatsiya, ta’lim jarayoni.
Ingliz va o‘zbek nasrida epistolyar diskurs: poetika va kommunikativ strategiyalar
Mazkur maqolada ingliz va o‘zbek nasrida uchraydigan epistolyar shakl, ya’ni maktub janrining poetik xususiyatlari qiyosiy-tahliliy asosda o‘rganiladi. Tadqiqotda “Yosh Verterning iztiroblari” va “O‘tkan kunlar” asarlari misolida maktubning badiiy funksiyalari, xususan, qahramon psixologiyasini ochish, narrativ struktura yaratish hamda subyektivlikni ifodalashdagi o‘rni tahlil qilinadi. Shuningdek, epistolyar poetikaning ingliz va o‘zbek adabiyotlaridagi o‘xshash va farqli jihatlari, ularning milliy-madaniy kontekst bilan bog‘liqligi yoritiladi. Tadqiqot natijasida maktub shakli har ikki adabiyotda ham muhim badiiy vosita sifatida xizmat qilishi, biroq uning funksional va estetik talqini turli madaniy muhit ta’sirida o‘ziga xos tarzda namoyon bo‘lishi aniqlanadi.
epistolyar janr, maktub, poetika, qiyosiy tahlil, ingliz nasri, o‘zbek nasri, narrativ struktura, psixologizm, badiiy vosita, subyektivlik, milliy kontekst
“KECHA VA KUNDUZ” VA “DER VORLESER” ASARLARIDA PERSUAZIV STRATEGIYALARNING O‘RNI
Turli madaniyat va tillarda yaratilgan badiiy matnlarni qiyosiy o‘rganishda persuaziv strategiyalarni klassik ritorikaning uch asosiy komponenti — ethos, pathos va logos nuqtai nazaridan tahlil qilish muhim metodologik asos bo‘lib xizmat qiladi. Ushbu model asosida Kecha va kunduz va Der Vorleser romanlaridagi ishontirish mexanizmlarini chuqurroq anglash mumkin. Ethos, ya’ni nutq egasining ishonchliligi va axloqiy pozitsiyasi orqali ta’sir ko‘rsatish har ikki asarda turlicha namoyon bo‘ladi. Abdulhamid Cho‘lpon romanida ethos ko‘proq kollektiv tajriba va milliy qadriyatlarga tayanadi. Maqollar, aforizmlar, an’anaviy nutq formulalari orqali muallif o‘z fikrini “xalq donishmandligi” bilan mustahkamlaydi. Bu esa o‘quvchida ishonch uyg‘otishning madaniy asoslangan shaklini yuzaga keltiradi. Aksincha, Bernhard Schlink asarida ethos individual tajriba va ichki halollik orqali shakllanadi. Qahramonning o‘z-o‘zini tahlil qilishi, o‘z aybini tan olishga intilishi uning nutqini ishonchli qiladi. Shu bois Schlinkda ethos tashqi autoritetdan emas, balki ichki refleksiyadan kelib chiqadi.
OG‘IZ BO‘SHLIG‘I O‘SMALARINI KLINIK-LABORATOR ERTA TASHXISLASHDA GISTOLOGIK, SITOLOGIK VA HUJAYRAVIY DNK TEKSHIRUVLARI HAMDA XIRURGIK DAVOLASHNING KLINIK-AHAMIYATI
Mazkur ilmiy maqolada og‘iz bo‘shlig‘i o‘smalarini erta bosqichda aniqlash va samarali davolashda klinik, gistologik, sitologik hamda molekulyar-genetik (DNK) tekshiruvlarning o‘rni chuqur tahlil qilinadi. So‘nggi yillarda stomatologik onkologiya sohasida erta diagnostikaning ahamiyati keskin ortib bormoqda, chunki og‘iz bo‘shlig‘i o‘smalarining aksariyati kech bosqichda aniqlanadi va bu esa prognozni yomonlashtiradi. Tadqiqotda ko‘rsatilishicha, klinik belgilar bilan bir qatorda laborator tekshiruvlar – ayniqsa sitologik skrining, gistologik verifikatsiya va hujayra darajasida DNK mutatsiyalarini aniqlash usullari kasallikni dastlabki bosqichda aniqlash imkonini beradi. Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, og‘iz bo‘shlig‘i saratonlari umumiy onkologik kasalliklarning 3–5% ni tashkil etadi, ularning 60% dan ortig‘i kech bosqichlarda aniqlanadi. Molekulyar tekshiruvlar orqali esa o‘sma hujayralaridagi genetik o‘zgarishlarni aniqlash erta tashxis qo‘yishda yuqori sezuvchanlikka ega ekanligi isbotlangan. Shuningdek, maqolada xirurgik davolashning zamonaviy usullari, jumladan minimal invaziv operatsiyalar, rekonstruktiv jarrohlik va kompleks yondashuvning samaradorligi yoritilgan.
og‘iz bo‘shlig‘i o‘smalari, erta tashxis, gistologiya, sitologiya, DNK tahlili, molekulyar diagnostika, biopsiya.
KIBER XAVFSIZLIK VA BUXGALTERIYA MA’LUMOTLARINI HIMOYA QILISH
Ushbu maqola zamonaviy korxonalarda buxgalteriya ma’lumotlarini kiberxavfsizlik tahdidlaridan himoya qilish masalalarini o’rganadi. Maqsad — buxgalteriya tizimlariga qarshi yo’naltirilgan asosiy xatarlarni (phishing, ransomware, insider threat va boshqalar) tahlil qilish hamda ularni oldini olishning samarali usullari va choralarini taklif etishdan iborat. Tadqiqotda ISO 27001, NIST va O’zbekiston milliy qonunchiligi asosida adabiyotlar tahlili, xavf baholash modellari va amaliy misollar qo’llanilgan. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, multi-factor authentication (MFA), AES-256 shifrlash, SIEM tizimlari va muntazam backup (3-2-1 qoidasi) kabi choralarni qo’llash orqali ma’lumotlar buzilishi xavfini 90% dan ortiqqa kamaytirish mumkin. Maqola O’zbekiston korxonalari uchun amaliy tavsiyalar beradi va kiberxavfsizlikni buxgalteriya faoliyatining ajralmas qismiga aylantirish zarurligini ta’kidlaydi.
Kiberxavfsizlik, buxgalteriya ma’lumotlari, ma’lumotlar himoyasi, ransomware, phishing, multi-factor authentication (MFA), AES-256 shifrlash, insider threat, ISO 27001, axborot xavfsizligi, data breach, moliyaviy ma’lumotlar.
O’QUVCHILAR YOZMA NUTQINI O’STIRISHDA DIKTANT TURLARIDAN FOYDALANISHNINGMETODIK ASOSLARINING TARAQQIYOT STRATEGIYASIGA UZVIY BOG’LIQLIGI
Mazkur maqola o’quvchilarning yozma nutqini rivojlantirishda diktant turlaridan foydalanishning metodik asoslarini yoritadi. O’zbekiston taraqqiyot strategiyasiga muvofiq, yozma nutqni shakllantirishda diktantlarning ahamiyati, ularning turli turlarining ta’lim sifatini oshirishdagi o’rni va samarali pedagogik yondashuvlar tahlil qilinadi.
Yozma nutq, diktant, pedagogika, imlo savodxonligi, o’quvchilar, ta’lim strategiyasi, O’zbekiston taraqqiyoti, yozma fikr, ta’lim sifatini oshirish, mustaqil fikrlash, kreativ yondashuv, innovatsion metodlar, o’quv jarayoni, nutq kompetensiyasi, differensial yondashuv
RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA BUXGALTERIYA HISOBINI AVTOMATLASHTIRISHNING NAZARIY VA AMALIY ASOSLARI
Ushbu maqolada raqamli iqtisodiyot sharoitida buxgalteriya hisobini avtomatlashtirishning nazariy va amaliy asoslari tahlil qilinadi. Raqamli texnologiyalarning rivoji buxgalteriya jarayonlarini tubdan o‘zgartirib, ma’lumotlarning avtomatik qayta ishlashini, xatolarni kamaytirishni va analitik hisobotlarni tezlashtirishni ta’minlaydi. Tadqiqot maqsadi – nazariy asoslarni ochib berish hamda amaliyotda qo‘llaniladigan vositalar (1C: Buxgalteriya va boshqalar) afzalliklarini ko‘rsatishdir. Metodlar adabiyot tahlili va qiyosiy yondashuvga asoslangan. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, avtomatlashtirish vaqt va resurslarni tejaydi, shaffoflikni oshiradi, ammo kadrlar malakasi va dasturiy ta’minot moslashuvchanligi muammolari mavjud. Muhokamada O‘zbekiston tajribasi va xalqaro tendensiyalar taqqoslanadi. Xulosa bo‘yicha avtomatlashtirish raqamli iqtisodiyotda buxgalteriya hisobining samaradorligini oshirishning asosiy omili hisoblanadi.
raqamli iqtisodiyot, buxgalteriya hisobi, avtomatlashtirish, 1C dasturi, nazariy asoslar, amaliy asoslar, raqamli texnologiyalar, moliyaviy hisobot
QURILISH TASHKILOTLARI FAOLIYATIDA TARMOQLI MODELLASHTIRISHDAN FOYDALANISH
Hozirgi zamonaviy qurilish sohasida loyihalarni samarali boshqarish, vaqt va resurslardan oqilona foydalanish muhim ahamiyat kasb etadi. Qurilish jarayonlari ko‘p bosqichli, murakkab va o‘zaro bog‘liq operatsiyalardan tashkil topganligi sababli, ularni ilmiy asosda rejalashtirish talab etiladi. Shu nuqtai nazardan, tarmoqli modellashtirish usullari qurilish tashkilotlari faoliyatida muhim boshqaruv vositasi sifatida keng qo‘llanilmoqda. Tarmoqli modellashtirish – bu murakkab jarayonlarni graf (tarmoq) ko‘rinishida ifodalash orqali ularni tahlil qilish va optimallashtirish usulidir. Ushbu usul loyihani rejalashtirish, vaqtni aniqlash, resurslarni taqsimlash hamda xavflarni kamaytirishda katta imkoniyat yaratadi. Mazkur tezisda qurilish tashkilotlarida tarmoqli modellashtirishning nazariy asoslari, amaliy qo‘llanilishi va samaradorligi tahlil qilinadi.
Orol dengizi akvatoriyasi va uning hozirgi ekologik holati
. Orol dengizi global miqyosdagi ekologik fojia hududi sifatida tan olingan. Ushbu maqolada Orol dengizi akvatoriyasining hozirgi ekologik holati, uning qisqarish sabablari va oqibatlari atroflicha tahlil qilinadi. Suv resurslarining noto'g'ri boshqaruvi, iqlim o'zgarishi va qishloq xo'jaligida intensiv sug'orish asosiy omillar sifatida ko'rsatilgan. Tadqiqot natijalari hududdagi bioxilmaxillikning yo'qolishi, tuproq sho'rlanishi va aholi salomatligiga salbiy ta'sirlarni ko'rsatadi. Maqolada mavjud muammolarni hal qilish bo'yicha takliflar va barqaror rivojlanish strategiyalari muhokama qilinadi.
Orol Dengizi, Ekologik Holat, Suv Resurslari, Iqlim O'zgarishi, Bioxilmaxillik, Tuproq Sho'rlanishi, Barqaror Rivojlanish, Ekologik Fojia
BIRINCHI TARTIBLI DIFFERENSIAL TENGLAMALAR UCHUN MAXSUS YECHIMLAR NAZARIYASI
Ushbu maqolada birinchi tartibli differensial tenglamalar uchun maxsus yechimlar nazariyasi tahlil qilinadi. Singular yechimlarning ta'rifi, ularni aniqlash usullari — p-diskriminant va C-diskriminant metodlari — batafsil yoritiladi. Kler va Lagranj tenglamalari misolida maxsus yechimlarning geometrik talqini va amaliy ahamiyati ko'rsatiladi. Mavjud adabiyotlardagi nazariy yondashuvlar qiyosiy tahlil qilinadi.
differensial tenglama, maxsus yechim, singular yechim, p-diskriminant, C-diskriminant, Kler tenglamasi, Lagranj tenglamasi, og‘ib o'tuvchi.
JAHON TILSHUNOSLIGIDA ESKIRGAN SO‘ZLAR TADQIQI RESEARCH OF OBSOLETE WORDS IN WORLD LINGUISTICS
Ushbu maqolada jahon tilshunosligida leksik qatlamning muhim qismi bo‘lgan eskirgan so‘zlarning o‘rganilish tarixi va zamonaviy tadqiqot usullari tahlil qilinadi. Ishda arxaizm va istorizmlarning differensial belgilari, ularning tilda saqlanib qolish darajasi hamda badiiy diskursdagi lisoniy vazifalari yoritilgan. Shuningdek, turli tillar misolida leksik eskirish jarayoniga ta’sir etuvchi ekstralingvistik omillar qiyosiy jihatdan o‘rganilgan. Tadqiqot natijalari tilning tarixiy leksikologiyasi va etimologik lug‘atchilikni rivojlantirishda nazariy manba bo‘lib xizmat qiladi.
: jahon tilshunosligi, leksikologiya, eskirgan so‘zlar, arxaizm, istorizm, lisoniy dinamika, badiiy uslub, passiv lug‘at fondi, etimologiya.
BOZOR HAJMINI ANIQLASHDA EKONOMETRIK MODELLARDAN FOYDALANISH
Mazkur tezisda bozor hajmini aniqlashning nazariy asoslari, ekonometrik modellar turlari hamda ularni amaliy qo‘llashning afzalliklari tahlil qilinadi. Bozor iqtisodiyoti sharoitida korxonalar va tashkilotlar uchun bozor hajmini to‘g‘ri aniqlash muhim strategik ahamiyatga ega. Bozor hajmi — bu ma’lum vaqt oralig‘ida ma’lum bir mahsulot yoki xizmat uchun mavjud bo‘lgan umumiy talab miqdorini ifodalovchi iqtisodiy ko‘rsatkichdir. Bozor hajmini aniqlash korxonalarga ishlab chiqarish hajmini rejalashtirish, marketing strategiyasini ishlab chiqish, investitsiya qarorlarini qabul qilish hamda raqobat muhitini baholashda muhim yordam beradi.
JAG‘ DEFORMATSIYALARINI JARROHLIK YO‘LI BILAN DAVOLASH USULLARI VA OPERATSIYADAN KEYINGI REABILITATSIYA JARAYONINING KLINIK-FUNKSIONAL ASOSLARI
Mazkur tezisda jag‘ deformatsiyalarini jarrohlik yo‘li bilan davolash usullarining zamonaviy yondashuvlari hamda operatsiyadan keyingi reabilitatsiyaning klinik samaradorligi ilmiy-nazariy ma’lumotlar asosida tahlil qilindi. Yuz-jag‘ sohasidagi deformatsiyalar tug‘ma yoki orttirilgan bo‘lib, ular chaynash, nutq, nafas olish hamda estetik funksiyalarning buzilishiga olib keladi. Zamonaviy yuz-jag‘ jarrohligida ortognatik operatsiyalar, osteotomiya, distraksion osteogenez va rekonstruktiv plastik operatsiyalar keng qo‘llanilmoqda. Ushbu usullar yordamida skelet deformatsiyasini anatomik jihatdan to‘g‘rilash, funksional muvozanatni tiklash va bemorning hayot sifatini yaxshilash mumkin. Ilmiy ma’lumotlarga ko‘ra, ortognatik operatsiyalar o‘tkazilgan bemorlarning 85–95 % da chaynash samaradorligi yaxshilanadi, 80 % dan ortiq holatda estetik qoniqish darajasi yuqori bo‘ladi, reabilitatsiya dasturi to‘g‘ri olib borilganda asoratlar soni 10 % dan kam kuzatiladi. Operatsiyadan keyingi reabilitatsiya davrida fizioterapiya, ortodontik davolash, miofunksional mashqlar, dietoterapiya va psixologik moslashuv muhim ahamiyatga ega. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, kompleks yondashuv asosida o‘tkazilgan jarrohlik va reabilitatsiya choralarining birgalikda qo‘llanishi nafaqat anatomik tuzilishni, balki funksional va ijtimoiy moslashuvni ham tiklashga imkon beradi. Shu sababli jag‘ deformatsiyalarini davolashda multidissiplinar yondashuv eng samarali usul hisoblanadi.
jag‘ deformatsiyasi, ortognatik jarrohlik, osteotomiya, distraksion osteogenez, reabilitatsiya, yuz-jag‘ jarrohligi, funksional tiklanish.
YANGI O‘ZBEKISTONDA HARBIY-VATANPARVAR YOSHLARNI TARBIYALASHNING IJTIMOIY-MADANIY OMILLARI
Mazkur maqolada Yangi O‘zbekiston sharoitida yoshlarning harbiy-vatanparvarlik ruhida tarbiyalanishi, bu jarayonda davlat siyosatining o‘rni, ijtimoiy-madaniy omillar hamda mazkur sohani rivojlantirish mexanizmlari tahlil qilinadi. Harbiy-vatanparvarlik tarbiyasining yoshlar ongida milliy g‘urur, Vatanga sadoqat, fuqarolik mas’uliyati kabi fazilatlarni shakllantirishdagi ahamiyati ilmiy jihatdan yoritilgan. Shuningdek, ta’lim tizimi, yoshlar tashkilotlari va davlat dasturlarining bu jarayondagi o‘rni tahlil qilinib, istiqboldagi rivojlanish yo‘nalishlari bo‘yicha takliflar berilgan.
harbiy-vatanparvarlik, yoshlar siyosati, davlat siyosati, milliy qadriyatlar, vatanparvarlik tarbiyasi, yoshlar tarbiyasi, ijtimoiy-madaniy omillar.
Maxammatiminov Durbek Maxammadkamol o‘g‘li
YOSHLAR INTELLEKTUAL MADANIYATINI SHAKLLANTIRISH MUAMMOLARI
Mazkur maqolada yoshlar intellektual madaniyatini shakllantirishning dolzarb muammolari, uning ijtimoiy-psixologik va pedagogik jihatlari tahlil qilinadi. Shuningdek, intellektual madaniyatning tarkibiy qismlari, shakllanish omillari va uni rivojlantirishning samarali yo‘llari yoritilgan. Tadqiqot natijasida yoshlar intellektual madaniyatini oshirishda ta’lim tizimi, oila va axborot muhitining o‘rni muhim ekani asoslab berilgan.
intellektual madaniyat, yoshlar, tafakkur, ta’lim, axborot madaniyati, tanqidiy fikrlash, ijtimoiy muhit.
OGʻIZ BOʻSHLIGʻI KASALLIKLARI RIVOJLANISHIDA BEMOR GIGIYENA ODATLARINING TAʼSIRI
Ogʻiz boʻshligʻi kasalliklari dunyo aholisida eng keng tarqalgan patologik holatlardan biri hisoblanadi. So‘nggi yillarda olib borilgan ilmiy tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, stomatologik kasalliklarning rivojlanishida nafaqat biologik omillar, balki bemorlarning shaxsiy gigiyena odatlari, ovqatlanish tartibi, zararli odatlari va turmush tarzi ham muhim rol o‘ynaydi. Ogʻiz gigiyenasiga yetarli darajada rioya qilmaslik tish kariesi, gingivit, parodontit, stomatit kabi kasalliklarning rivojlanish xavfini bir necha barobar oshiradi. Statistik maʼlumotlarga ko‘ra, aholining katta qismi tishlarni to‘g‘ri tozalash qoidalariga amal qilmaydi, bu esa ogʻiz bo‘shlig‘ida mikroorganizmlar to‘planishiga va yallig‘lanish jarayonlari kuchayishiga olib keladi. Shuningdek, noto‘g‘ri ovqatlanish, shirin mahsulotlarni ko‘p isteʼmol qilish, chekish, spirtli ichimliklar isteʼmoli va stomatologik ko‘rikdan muntazam o‘tmaslik ham kasalliklarning rivojlanishiga sabab bo‘ladi. Mazkur tezisda ogʻiz boʻshligʻi kasalliklari rivojlanishida shaxsiy gigiyena odatlarining ahamiyati, ilmiy nazariy maʼlumotlar, statistik ko‘rsatkichlar va zamonaviy profilaktika usullari tahlil qilindi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, to‘g‘ri gigiyenik odatlarni shakllantirish stomatologik kasalliklarning oldini olishda eng samarali va arzon usullardan biri hisoblanadi.
ogʻiz gigiyenasi, tish kariesi, parodont kasalliklari, stomatit, gigiyenik odatlar, profilaktika, mikroflora, ovqatlanish.
Isaqjonov Muhammadkarim Kamoliddin o‘g‘li
CHARACTERISTICS AND CLASSIFICATION OF NEOLOGISMS IN UZBEK AND ENGLISH LANGUAGES AND TRANSLATOLOGICAL PROBLEMS OF THEM
This article deals with Neologisms, or newly coined words or expressions, play a significant role in the development and enrichment of any language. As languages continue to evolve, there is a need to understand and compare the characteristics and classification of neologisms in both Uzbek and English languages. This paper aims to provide an in-depth analysis of, classifications, and the translational challenges that arise when dealing with neologisms in these languages. The Uzbek and English languages have unique characteristics that influence the formation of neologisms. In both languages, neologisms can be derived from various sources, such as borrowing from other languages, blending of existing words, and the creation of entirely new words. While English neologisms are often influenced by technological advancements, popular culture, and global events, Uzbek neologisms tend to be formed due to the influence of historical, political, and social factors.
neologisms, translation problems, scientific terms, classification, analysis, culture, semantic
СЕНСОРНАЯ ОБРАЗНОСТЬ И ЕЁ ФУНКЦИОНАЛЬНАЯ РОЛЬ В ПОЭЗИИ АЛЕКСАНДРА ФАЙНБЕРГА
В статье анализируется поэтическая функция образов, основанных на чувственном восприятии, в поэзии Александра Файнберга. Исследование показывает, каким образом конкретные и ощутимые детали передают лирическое переживание. В ходе анализа выявляется, что через повседневные картины поэт раскрывает внутренние состояния, память и эмоциональное напряжение живо и выразительно. Чувственно воспринимаемые элементы выступают в тексте не как украшение, а как важное средство формирования смысла и эмоционального воздействия.
сенсорная образность, художественное средство, внутреннее состояние, мотив памяти, эмоциональное напряжение, поэтическое выражение