ZAMONAVIY ILM-FAN VA INNOVATSIYALAR NAZARIYASI
« ZAMONAVIY ILM-FAN VA INNOVATSIYALAR NAZARIYASI » NOMLI ILMIY, MASOFAVIY, ONLAYN KONFERENSIYASI «Innovative World» MCHJ tomonidan ta'sis etilgan «Oriental Journal Academic And Multidisciplinary Journal (OJAMR)» ilmiy-uslubiy jurnalining (O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi Axborot va ommaviy kommunikasiyalarni rivojlantirish agentligining 138572-sonli guvohnoma hamda ISSN 3030-3079) “Zamonaviy ilm-fan va innovatsiyalar nazariyasi” nomli masofaviy respublika ilmiy-amaliy online konferensiyasini e’lon qiladi. Konferensiya to’plami ZENODO, OPEN AIRE, OPEN ACCESS va internet archive bazalarida indekslanadi. Konferensiya to’plamiga doi raqami beriladi. Konferensiya to’plamiga quyidagi yo‘nalishlar bo‘yicha maqolalar qabul qiladi: Aniq fanlar Tabiiy fanlar Texnika fanlari Pedagogika fanlari Ijtimoiy-gumanitar fanlar Tibbiyot fanlari Iqtisod fanlari Qishloq xo’jaligi fanlar
GAZ BALLONLI AVTOMOBILLAR SERVIS TIZIMIDA RAQAMLI MONITORING VA NAZORAT TIZIMLARINING AHAMIYATI
Gaz ballonli avtomobillar ekspluatatsiyasida texnik xizmat ko‘rsatishning servis tizimi avtomobilning xavfsiz ishlashi, uzluksiz ekspluatatsiyasi va avariya holatlarining oldini olishda muhim ahamiyatga ega. Amaldagi texnik xizmat ko‘rsatish jarayonlari asosan qo‘lda va vizual nazoratga asoslangan bo‘lib, inson omiliga yuqori darajada bog‘liqligi sababli nazorat aniqligining pasayishi, texnik sinov muddati o‘tgan ballonlardan foydalanish va ekspluatatsion xavflarning ortishiga olib kelmoqda. Tadqiqot natijalari texnik xizmat ko‘rsatish vaqtining sezilarli qisqarishini, servis jarayonlarining shaffoflashishini hamda gaz ballonli avtomobillar ekspluatatsiyasida xavfsizlik darajasining oshishini ko‘rsatdi. Taklif etilgan servis tizimi gaz ballonli avtomobillar ekspluatatsiyasini tashkil etishda amaliy ahamiyatga ega.
gaz ballonli avtomobillar, ekspluatatsiya, texnik xizmat ko‘rsatish, servis tizimi, avtomatlashtirilgan nazorat, xavfsizlik.
Ichki bo‘shliqdan haqiqatgacha: Tolstoyning “Iqrornoma”siga yangi nigoh
Ushbu maqolada Lev Tolstoyning “Iqrornoma” asari insonning ichki ruhiy inqirozi, hayot ma’nosini yo‘qotish va o‘zlikni anglash jarayoni nuqtayi nazaridan tahlil qilinadi. Asarda iqrornoma tushunchasi oddiy aybni tan olish emas, balki insonning o‘zi bilan yuzma-yuz kelishi, ichki iztiroblarini tan olishi va haqiqatni izlash yo‘li sifatida talqin etiladi. Muallif Tolstoyning ilm, din, e’tiqod va oddiy insonlar hayotiga munosabatini ochib berar ekan, asarning falsafiy va ma’naviy ahamiyatini yoritadi. Maqolada “Iqrornoma”ning o‘quvchini o‘z hayoti, e’tiqodi va ichki dunyosi haqida chuqur mulohazaga chorlaydigan asar ekanligi asoslab beriladi.
Iqrornoma, ichki inqiroz, o‘zlikni anglash, hayot ma’nosi, ruhiy bo‘shliq, e’tiqod, ilm va din, ichki sud, oddiy inson falsafasi, ma’naviy uyg‘onish.
REOSTAT YORDAMIDA TOK KUCHINI ROSTLASH: NAZARIY ASOSLAR, TAJRIBA METODOLOGIYASI VA AMALIY TADQIQOTLAR
maqolalarida reostatatsiya tahlil qilish to’g’risida tok kuchini rostlash metodikasi, uning nazariy asoslari va amaliy qo’shimcha yordam. Ishda Om qonuni, Krixgoff qonunlari va o’lchashning elementar xatolari ko’rib chiqildi. Eksperimental qismda turli reostatlarni qo’llash orqali doimiy tok zanjir tokni ma’lum qiymatga moslashtirish bo’yicha tajribalar o’tkazildi. Olingan manba asosida tokni rostlash bo’yicha metodik ko’rinishda ishlab chiqildi. Natijalar o’quv-amaliy mashg’ulotlar va laboratoriya ishlarida qo’llash uchun foydali bo’ladi.
reostat, tok kuchi, Om qonuni, ampermetr, voltmetr, rostlash, laboratoriya metodikasi
Tеrmodinamik paramеtrlar. Idеal gaz qonunlari. Idеal gazning holat tеnglamasi. Gaz bosimining molеkulyar-kinеtik nazariyasiga oid tеnglamasi
Bеrilgan massali gazni holatini haraktеrlash uchun bosim , hajm va tеmpеratura kabi paramеtrlardan foydalaniladi. Agar gazning holati o’zgarmasa bu paramеtrlarning hammasi yoki bir qismi o’zgaradi. O’zgarmas tеmpеraturada hajmning o’zgarishi bilan gazning bosimi o’zgarsa, bunday jarayonga izotеrmik jarayon dеb ataladi. O’zgarmas bosimda tеmpеratura ta'sirida hajm o’zgarsa. Bunday jarayonga izobarik jarayon dеb ataladi.
ideal gaz qonunlari, temperatura, bosim, hajm, mendalayev-klaperyon tenglamasi
BOSHLANG‘ICH SINF MATEMATIKA DARSLARIDA PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALARNI FOYDALANISH BO‘YICHA METODIK TAVSIYALAR
ushbu maqolada boshlang‘ich sinf matematika darslarida pedagogik texnologiyalarni qo‘llashning metodik jihatlari yoritiladi. Interfaol metodlar, axborot-kommunikatsiya vositalari va o‘quvchi faolligini oshirish strategiyalari tahlil qilinadi. Amaliy tavsiyalar orqali o‘qitish samaradorligini kuchaytirish, kompetensiyalarni rivojlantirish hamda o‘quv natijalarini barqaror yaxshilash yo‘llari ko‘rsatib beriladi ham izohlanadi va metodik asoslari umumlashtiriladi ta’lim sifatini oshirish uchun muhim.
boshlang‘ich ta’lim, matematika darsi, pedagogik texnologiyalar, interfaol metodlar, AKT, o‘quvchi faolligi, kompetensiya, metodik tavsiyalar.
Boshlang`ich sinf o`quvchilarida ekologik madaniyatni shakllantirishning pedagogik asoslari.
Mazkur maqolada umuma`lim maktablarining boshlang`ich sinf o`quvchilarida e‘kologik madaniyatni shakillantirish masalasi tahlil qilinadi.Maqolada boshlang`ich ta`lim jarayonida ekologik ta`lim va tarbiyaning samarali shakllari,usullari hamda vositalari haqida so`z yuritiladi.Mavzuga oid me`yoriy –huquqiy huijjatlar va etakchi pedagog olimlarning ilmiy-nazariy qarashlsriga tayanilgan.
ekologik madaniyat,ekologik ta`lim,boshlang`ich ta`lim,tabiatga ma`suliyatli munosabat,ekologik ong,tarbiya usullari.
O‘TKIR VA SURUNKALI SINUSIT: ETIOLOGIYASI, KLINIK KECHISHI, PATOGENEZI HAMDA ASORATLARINING ILMIY-NAZARIY TAHLILI
O‘tkir va surunkali sinusit yuqori nafas yo‘llarining keng tarqalgan yallig‘lanish kasalliklari bo‘lib, ular burun bo‘shlig‘i va paranazal sinuslar shilliq qavatining infeksion va noinfeksion omillar ta’sirida zararlanishi bilan tavsiflanadi. Jahon sog‘liqni saqlash statistik ma’lumotlariga ko‘ra, o‘tkir rinosinusit yiliga kattalar aholisining taxminan 6–15 foizida uchraydi, surunkali shakli esa 5–12 foiz hollarda qayd etiladi. Kasallikning rivojlanishida virusli infeksiyalar, bakterial flora, allergik jarayonlar, anatomik torliklar va immun tizim disfunktsiyasi muhim rol o‘ynaydi. Patogenez asosida ostiyning obstruksiyasi, mukosiliar klirens buzilishi va sekretsiyaning dimlanishi yotadi. Klinik jihatdan burun bitishi, yuz sohasida og‘riq, ajralma va umumiy intoksikatsiya belgilari kuzatiladi. Surunkali shaklda simptomlar uzoq davom etishi va qaytalanuvchanligi bilan ajralib turadi. Asoratlar orasida orbital, intrakranial va osteomiyelitik zararlanishlar xavfli hisoblanadi. Mazkur maqolada sinusitning etiologik omillari, patogenetik mexanizmlari, klinik ko‘rinishlari va asoratlari ilmiy adabiyotlar hamda statistik ma’lumotlar asosida tizimli tahlil qilinadi.
o‘tkir sinusit, surunkali sinusit, rinosinusit, etiologiya, patogenez, klinika, asoratlar, mukosiliar klirens, infeksiya, yallig‘lanish.
O’zbekistonda inklyuziv jismoniy tarbiya tizimining holati va rivojlantirish istiqbollari
Maqolada O’zbekistonda inklyuziv jismoniy tarbiya tizimining hozirgi holati, huquqiy asoslari, amaliy muammolari va rivojlantirish istiqbollari nazariy-amaliy jihatdan tahlil qilingan. Inklyuziv ta’lim tushunchasi, uning jismoniy tarbiya sohasidagi o’ziga xos xususiyatlari va xalqaro tajriba ko’rib chiqilgan. O’zbekistondagi inklyuziv jismoniy tarbiya amaliyotining kuchli va zaif tomonlari, o’qituvchilarning tayyorgarlik darajasi, moddiy-texnika bazasi hamda metodik ta’minot masalalari o’rganilgan. Tadqiqotda nogironligi bo’lgan bolalarning jismoniy tarbiya darslariga jalb etilishi, ularning ijtimoiy integratsiyasi va psixologik rivojlanishiga inklyuziv jismoniy tarbiyaning ta’siri baholangan. Tizimni takomillashtirish bo’yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar ishlab chiqilgan.
inklyuziv ta’lim, jismoniy tarbiya, nogironligi bo’lgan bolalar, adaptiv jismoniy tarbiya, inklyuziv muhit, maxsus ehtiyojli o’quvchilar, jismoniy tarbiya o’qituvchisi, ijtimoiy integratsiya, O’zbekiston ta’lim tizimi
Sportchilarda diqqatni jamlash va konsentratsiya muammolari: tushuncha, sabablari va bartaraf etish mexanizmlari
Maqolada sportchilarda diqqatni jamlash va konsentratsiya muammolari nazariy-amaliy jihatdan tahlil qilingan. Diqqat va konsentratsiya tushunchalarining sport psixologiyasidagi o’rni, ularning sport faoliyati samaradorligiga ta’siri ko’rib chiqilgan. Sportchilarda konsentratsiya buzilishining asosiy sabablari — ichki (xavotir, motivatsiya pasayishi, charchash) va tashqi (tomoshabinlar, ob-havo, raqiblar) omillar tahlil etilgan. R.Nideffer, M.Chiksyentmixayi, D.Kahneman kabi olimlarning diqqat nazariyalari sport kontekstida ko’rib chiqilgan. Maqolada diqqatni mustahkamlash bo’yicha zamonaviy psixologik metodlar — mindfulness, vizualizatsiya, self-talk, neyrobiologik mashqlar va ularning samaradorligi tavsiflanган. Tadqiqot natijalari sport psixologlari, murabbiylar va sportchilar uchun amaliy ahamiyat kasb etadi.
diqqat, konsentratsiya, sport psixologiyasi, diqqatni jamlash, xavotir, flow holati, mindfulness, vizualizatsiya, self-talk, sportchi, musobaqa faoliyati, aqliy tayyorgarlik
BOLALAR VA KATTALARDA GIDRONEFROZNING KLINIK KECHISHI: ETIOLOGIK OMILLAR, PATOGENETIK MEXANIZMLAR VA ZAMONAVIY DAVOLASH USULLARI
Gidronefroz - buyrak jomchasi va kosachalarining kengayishi bilan tavsiflanadigan patologik jarayon bo‘lib, siydik oqimining buzilishi natijasida rivojlanadi. Ushbu maqolada bolalar va kattalarda gidronefrozning etiologik omillari, klinik kechish xususiyatlari, patogenez mexanizmlari hamda zamonaviy davolash yondashuvlari ilmiy-nazariy asosda tahlil qilindi. Epidemiologik ma’lumotlarga ko‘ra, prenatal davrda aniqlanadigan siydik tizimi anomaliyalarining 40–60 foizi gidronefroz bilan bog‘liq bo‘lib, kattalarda esa kasallik ko‘proq urolitiaz va o‘smaviy jarayonlar fonida rivojlanadi. Maqolada so‘nggi yillarda e’lon qilingan ilmiy tadqiqotlar va dissertatsiya ishlari asosida kasallikning klinik bosqichlari, asoratlari hamda jarrohlik va konservativ davolash usullarining samaradorligi baholandi. Tahlil natijalari yosh guruhlariga xos differensial yondashuv zarurligini ko‘rsatadi.
Gidronefroz, obstruksiya, pieloektaziya, urolitiaz, prenatal diagnostika, buyrak yetishmovchiligi, pieloplastika, refluks.
O‘TKIR VA SURUNKALI EPIDIDIMITNING ETIOPATOGENEZI VA NAZARIY ASOSLARI
Mazkur maqolada o‘tkir va surunkali epididimitning etiologik omillari, patogenez mexanizmlari hamda ularning nazariy asoslari kompleks yondashuv asosida tahlil qilindi. Epidemiologik ma’lumotlarga ko‘ra, epididimit erkaklarda skrotal og‘riq bilan namoyon bo‘ladigan eng keng tarqalgan yallig‘lanish kasalliklaridan biri bo‘lib, ayniqsa reproduktiv yoshdagi erkaklar orasida uchrash darajasi yuqori. O‘tkir shakl ko‘pincha bakterial infeksiya bilan bog‘liq bo‘lsa, surunkali shaklda immun yallig‘lanish reaktsiyalari, fibroz jarayonlar va mikrotsirkulyator buzilishlar muhim rol o‘ynaydi. Maqolada mikrobiologik spektr, immunopatologik mexanizmlar, to‘qima darajasidagi o‘zgarishlar va klinik evolyutsiya o‘zaro bog‘liqlikda yoritildi. Shuningdek, ilmiy dissertatsiyalar va klinik kuzatuvlarga asoslangan statistik ma’lumotlar tahlil qilinib, zamonaviy patogenetik konsepsiyalar umumlashtirildi.
epididimit, o‘tkir yallig‘lanish, surunkali jarayon, etiologiya, patogenez, immun mexanizm, mikroflora, fibroz, reproduktiv salomatlik, urogenital infeksiya.
SURUNKALI PROSTATITNI TASHXISLASHDA ZAMONAVIY DIAGNOSTIK USULLAR SAMARADORLIGINING KLINIK VA NAZARIY TAHLILI
Surunkali prostatit - erkaklar urogenital tizimining keng tarqalgan yallig‘lanish kasalliklaridan biri bo‘lib, diagnostikasi murakkabligi bilan ajralib turadi. So‘nggi yillarda laborator, instrumental va molekulyar-biologik tekshiruv usullarining takomillashuvi kasallikni aniqlash aniqligini sezilarli oshirdi. Mazkur maqolada surunkali prostatitni tashxislashda zamonaviy diagnostik metodlarning klinik samaradorligi ilmiy-nazariy asosda tahlil qilindi. Epidemiologik ma’lumotlarga ko‘ra, reproduktiv yoshdagi erkaklarning 8–14 foizida ushbu patologiya uchraydi. Diagnostik algoritmda NIH tasnifi, prostata sekretsiyasi tahlili, transrektal ultratovush tekshiruvi, PSA ko‘rsatkichi, PCR va multiparametrik MRTning o‘rni baholandi. Maqola ilmiy izlanish natijalari kompleks yondashuvning diagnostik aniqlikni oshirishini ko‘rsatadi. Maqola surunkali prostatitni erta aniqlash va differensial tashxislashda integrativ modelning ustunligini asoslaydi.
Surunkali prostatit, diagnostika, NIH tasnifi, PSA, transrektal ultratovush, PCR, multiparametrik MRT, yallig‘lanish biomarkerlari.
GLOBAL KORPORATSIYALARDA XAVFLAR MENEJMENTI TUSHUNCHASI VA UNING STRATEGIK AHAMIYATI
Ushbu tezisda global korporatsiyalarda xavflar menejmenti tushunchasi hamda uning mazmun-mohiyati tahlil qilindi. Shuningdek, xavflarni oldindan prognozlash hamda raqobat ustunligini saqlab qolishdagi roli asoslab berildi. Natijada tadqiqot global korporatsiyalarda samarali boshqaruv qarorlarini qabul qilish hamda uzoq muddatli strategik maqsadlarga erishishda muhim nazariy va amaliy ahamiyatga ega ekanligi ko‘rsatildi.
korporatsiya, xavf, menejment, prognoz, raqobat.
Институциональные реформы в системе защиты конкуренции как фактор устойчивого экономического роста национальной экономики
В статье исследуются векторы институционального преобразования регуляторной среды в строительном сегменте национальной экономики Узбекистана. Особое внимание уделено региональной дифференциации и эффективности системы защиты конкуренции во всех областях республики. Maqolada O‘zbekiston milliy iqtisodiyotining qurilish segmentida tartibga solish muhitini institutsional transformatsiya qilish vektorlari tadqiq etiladi. Asosiy e’tibor hududiy tabaqalanish va respublikaning barcha viloyatlarida raqobatni himoya qilish tizimining samaradorligiga qaratilgan. The article examines the vectors of institutional transformation of the regulatory environment in the construction segment of the national economy of Uzbekistan. Particular attention is paid to regional differentiation and the effectiveness of the competition protection system in all regions of the republic.
: институциональные реформы, строительный сектор, региональная статистика, национальная экономика, защита конкуренции, система защиты конкуренции, устойчивый рост.
: institutsional islohotlar, qurilish sektori, hududiy statistika, milliy iqtisodiyot, raqobatni himoya qilish, raqobatni himoya qilish tizimi, barqaror o‘sish.
institutional reforms, construction sector, regional statistics, national economy, competition protection, competition protection system, sustainable growth.
МЕТОДОЛОГИЧЕСКИЕ ПОДХОДЫ К ОЦЕНКЕ ЖИЗНЕННОГО ЦИКЛА ТОВАРОВ ПРИ ОСУЩЕСТВЛЕНИИ ГОСУДАРСТВЕННЫХ ЗАКУПОК
В статье рассматриваются теоретические и методологические аспекты перехода от критерия минимальной цены к оценке совокупной стоимости владения (TCO) и стоимости жизненного цикла (LCC) в системе государственных закупок Республики Узбекистан. Автором проведен глубокий анализ структуры затрат в разрезе ключевых отраслей экономики и регионов республики.
государственные закупки, совокупная стоимость владения, стоимость жизненного цикла, эффективность бюджетных расходов.
O‘zbek tilidagi xalqaro affiksoidlar (yevropa tillari negizida)
Ushbu maqolada o‘zbek tilidagi xalqaro affiksoidlar Yevropa tillari (asosan ingliz, nemis va lotin–yunon manbalari) asosida tahlil qilinadi. Xalqaro affiksoidlarning o‘zbek tiliga kirib kelish yo‘llari, ularning morfemik tabiati hamda derivatsion tizimdagi o‘rni yoritiladi. Affiksoidlarning affiks va erkin o‘zaklar bilan chegaradosh xususiyatlari, semantik va funksional faolligi misollar asosida ko‘rsatib beriladi. Shuningdek, xalqaro affiksoidlarning terminologik birliklar va yangi yasama so‘zlar hosil qilishdagi roli ochib beriladi.
xalqaro affiksoid, derivatsion tizim, o‘zbek tili, Yevropa tillari, morfema, so‘z yasalishi, affiks, o‘zak, terminologiya.
Farg‘ona-Toshkent “Ushshoq” namunalari ijro talqinlarining qiyosiy-badiiy tahlili
Ushbu maqolada o‘zbek maqom ijrochiligining eng murakkab va mashhur namunalari hisoblangan Farg‘ona-Toshkent “Ushshoq” yo‘llarining musiqiy va uslubiy xususiyatlari tadqiq etiladi. Tadqiqotda Mulla To‘ychi Toshmuhammedov, Sodirxon hofiz va Rasulqori Mamadaliyev kabi yirik ustoz san’atkorlar talqinlaridagi melodik farqlar, vokal artikulyatsiyasi va hududiy o‘ziga xosliklar qiyosiy tahlil qilingan. Maqola maqom variantliligi va ijro mahoratini o‘rganuvchi tadqiqotchilar uchun mo‘ljallangan.
Maqom, Ushshoq, Farg‘ona-Toshkent yo‘llari, talqin, variantlilik, vokal artikulyatsiyasi, nola, qochirim, avj
QANDLI DIABET: ETIOLOGIYASI, PATOGENEZI, KLINIK BELGILARI VA ZAMONAVIY DAVOLASH YONDASHUVLARI
Qandli diabet — bu surunkali endokrin kasallik bo‘lib, organizmda uglevod, yog‘ va oqsil almashinuvi buzilishi bilan tavsiflanadi. Ushbu kasallik insulin gormonining yetishmovchiligi yoki uning biologik ta’sirining pasayishi natijasida rivojlanadi. Bugungi kunda qandli diabet butun dunyo bo‘ylab eng dolzarb tibbiy-ijtimoiy muammolardan biri hisoblanadi, chunki u nafaqat mehnatga layoqatli aholida, balki yoshlar va bolalar orasida ham tobora ko‘proq uchramoqda. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti ma’lumotlariga ko‘ra, diabet bilan kasallanganlar soni yildan-yilga ortib bormoqda va bu holat sog‘liqni saqlash tizimiga katta iqtisodiy yuk yuklamoqda. Qandli diabet asosan ikki asosiy turga bo‘linadi: 1-tur va 2-tur qandli diabet. 1-tur qandli diabet ko‘pincha bolalik yoki o‘smirlik davrida rivojlanib, oshqozon osti bezining β-hujayralari autoimmun jarayonlar natijasida zararlanishi bilan bog‘liq. 2-tur qandli diabet esa ko‘proq kattalar orasida uchraydi va insulin rezistentligi hamda nisbiy insulin yetishmovchiligi bilan xarakterlanadi. Kasallikning rivojlanishiga irsiy omillar, noto‘g‘ri ovqatlanish, semizlik, kamharakat turmush tarzi, surunkali stress va boshqa xavf omillari katta ta’sir ko‘rsatadi. Qandli diabetning klinik belgilari xilma-xil bo‘lib, ular orasida polidipsiya, poliuriya, polifagiya, tana vaznining o‘zgarishi, tez charchash, ko‘rishning pasayishi va teri infeksiyalariga moyillik kabi simptomlar keng tarqalgan. Kasallik o‘z vaqtida aniqlanib, to‘g‘ri davolanmasa, yurak-qon tomir tizimi, buyraklar, ko‘z to‘r pardasi va asab tizimi kabi muhim a’zolarda jiddiy asoratlar rivojlanishiga olib kelishi mumkin.
qandli diabet, insulin, insulin rezistentligi, giperglikemiya, 1-tur diabet, 2-tur diabet, uglevod almashinuvi, asoratlar, diagnostika, davolash
Linguo-Cognitive Analysis of Idiomatic Compounds: Evidence from English and Uzbek
Idiomatic compounds constitute a complex lexical category in which semantic opacity, conceptual motivation, and cultural knowledge intersect. Unlike transparent compounds, idiomatic compounds encode meanings that cannot be fully derived from their constituent elements and therefore require cognitive interpretation and cultural competence. This article investigates idiomatic compounds in English and Uzbek from a linguo-cognitive perspective, focusing on semantic motivation, conceptual metaphors, and cross-linguistic similarities and differences. Drawing on comparative and cognitive linguistic frameworks, the study analyses partial and full idiomatic compounds as manifestations of conceptual structuring in language. The findings demonstrate that idiomatic compounds reflect culturally embedded models of perception and categorisation, while at the same time revealing universal cognitive mechanisms underlying metaphorical mapping and lexicalisation. The research contributes to the theoretical understanding of idiomaticity in compounding and highlights the relevance of cognitive linguistics for contrastive lexicology.
: idiomatic compounds, cognitive linguistics, English, Uzbek, metaphor, conceptualisation
Bo‘lajak muhandislarning ishlab chiqarish-texnologik tayyorgarligini raqamli ta’lim texnologiyalari asosida rivojlantirish metodikasi
Mazkur maqolada raqamli ta’lim texnologiyalari asosida bo‘lajak muhandislarning ishlab chiqarish-texnologik tayyorgarligini rivojlantirish masalalari tahlil qilinadi. Unda raqamli muhitda muhandislik fanlarini o‘qitishning metodik asoslari, o‘quv jarayonida axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan samarali foydalanish, virtual laboratoriyalar va 3D modellashtirish vositalarining o‘rni ko‘rib chiqilgan.
raqamli ta’lim texnologiyalari, ishlab chiqarish-texnologik tayyorgarlik, muhandislik ta’limi, virtual laboratoriya, 3D modellashtirish, axborot tizimlari, metodika.
The translation of alisher navoi`s works into foreign languages
This article explores the process of translating the literary works of Alisher Navoi into foreign languages from a translation studies perspective. It focuses on the linguistic, cultural, philosophical, and aesthetic difficulties that emerge in rendering Navoi’s poetic and prose works. The study highlights the importance of preserving not only semantic meaning but also artistic imagery, rhythm, metaphors, and national-cultural elements. Through concrete examples from Navoi’s poetry, the article demonstrates effective translation strategies such as free translation, cultural adaptation, and interpretative analysis. The research emphasizes that the successful translation of Navoi’s works requires deep literary competence as well as a high level of intercultural awareness.
Alisher Navoi, literary translation, translation studies, cultural transfer, poetic language, Turkic literature
Virtual reallik vositalaridan foydalanish asosida talabalarda tizimli tafakkurni rivojlantirishning kompetensiyaviy modeli
Mazkur maqolada virtual reallik (VR) vositalaridan foydalanish asosida talabalarda tizimli tafakkurni rivojlantirishning kompetensiyaviy modeli ishlab chiqiladi va ilmiy-metodik jihatdan asoslanadi. Tadqiqotda tizimli tafakkur tushunchasining mazmuni, uning kompetensiyaviy yondashuv bilan uzviy bog‘liqligi hamda VR texnologiyalarining didaktik imkoniyatlari tahlil qilinadi. Ishlab chiqilgan model kognitiv, faoliyatga yo‘naltirilgan va refleksiv komponentlar asosida tuzilib, o‘quv jarayoniga integratsiyalashgan VR muhitida talabalarning murakkab tizimlarni anglash, tahlil qilish va modellashtirish kompetensiyalarini rivojlantirishga xizmat qiladi.
virtual reallik, tizimli tafakkur, kompetensiyaviy yondashuv, ta’lim texnologiyalari, VR muhit, modellashtirish, oliy ta’lim.
Xorijiy tillarni o’qitishda sun’iy intellekt texnologiyalaridan foydalanish
Ushbu maqolada xorijiy tillarni o‘qitishda sun’iy intellekt (SI) texnologiyalaridan foydalanish masalalari tahlil qilinadi. SI vositalari ta’lim jarayonini samarali tashkil etish, o‘quvchilarning individual ehtiyojlariga moslashish va til ko‘nikmalarini rivojlantirishda muhim rol o‘ynaydi. Maqolada shaxsiylashtirilgan ta’lim, tezkor fikr-mulohaza berish, virtual suhbatlar orqali muloqot ko‘nikmalarini rivojlantirish va motivatsiyani oshirish kabi imkoniyatlar yoritiladi. Shuningdek, SI cheklovlari va o‘qituvchining ta’limdagi yetakchi o‘rni ham muhokama qilinadi. Tadqiqotlar SI texnologiyalaridan maqsadli foydalanish xorijiy tillarni o‘qitish sifatini oshirishini ko‘rsatadi.
sun’iy intellekt, xorijiy tillar ta’limi, raqamli texnologiyalar, sun’iy intellekt vositalari, interaktiv ta’lim, til o‘rganish
JADID VA TANZIMOT ADABIYOTIDA ERK MASALASI
Ushbu maqolada XX asr boshlari o‘zbek va turk she’riyatidagi o‘ziga xos xususiyatlar erk mavzusi misolida ko‘rib chiqilgan. Davr shoirlarining erkinlik va hurriyatga intilishlarini o‘zida aks ettirgan umumiy mavzular, motivlar va adabiy vositalar haqida fikr yuritilgan.
o'zbek she'riyati, turk matbuoti ta’siri, XX asr boshlaridagi she’riyat qiyofasi, erk g‘oyasining ifodalanish usullari va ko‘rinishlari
Ortopedik stomatologiyada biomateriallarning roli: kompozit, keramika va metallkeramika asosidagi protez materiallari xususiyatlari
Zamonaviy ortopedik stomatologiyada tish protezlarining funksional samaradorligi, uzoq muddat xizmat qilishi va estetik talablarga javob berishi ko‘p jihatdan qo‘llaniladigan biomateriallarning fizik-kimyoviy, mexanik va biologik xususiyatlariga bog‘liqdir. Ushbu ilmiy maqolada tish protezlash amaliyotida keng qo‘llanilayotgan biomateriallar — kompozitlar, to‘liq keramika va metall-keramika tizimlarining tarkibi, tuzilishi hamda ularning anatomik va funksional mosligi nazariy jihatdan tahlil qilinadi. Biomateriallarning og‘iz bo‘shlig‘i muhitiga moslashuvi, mexanik barqarorligi, biologik inertligi va mexanik mustahkamligi ilmiy adabiyotlar asosida yoritilgan. Shuningdek, turli protez konstruksiyalarida material tanlash mezonlari, ularning afzallik va cheklovlari ilmiy-nazariy nuqtai nazardan baholanadi. Tadqiqot metodologiyasi zamonaviy ilmiy bazalarda chop etilgan maqolalar, monografiyalar va dissertatsiya ishlarining tizimli tahliliga asoslanadi. Olingan natijalar biomateriallarning stomatologik protezlarda qo‘llanilishi nafaqat estetik ko‘rsatkichlarni, balki biologik moslik va funksional barqarorlikni ta’minlashda muhim o‘rin tutishini ko‘rsatadi. Ushbu maqola biomaterialshunoslik va ortopedik stomatologiya sohasida ilmiy-nazariy asos bo‘lib xizmat qiladi. В современной ортопедической стоматологии функциональная эффективность зубных протезов, их долговечность и соответствие эстетическим требованиям во многом зависят от физико-химических, механических и биологических свойств применяемых биоматериалов. В данной научной статье теоретически анализируются состав, структура и анатомо-функциональная совместимость биоматериалов, широко используемых в практике зубного протезирования, — композитов, цельнокерамических и металлокерамических систем. На основе научной литературы освещены адаптация биоматериалов к среде полости рта, их механическая стабильность, биологическая инертность и прочностные характеристики. Кроме того, с научно-теоретической точки зрения оцениваются критерии выбора материалов для различных конструкций протезов, а также их преимущества и ограничения. Методология исследования основана на системном анализе статей, монографий и диссертационных работ, опубликованных в современных научных базах данных. Полученные результаты свидетельствуют о том, что применение биоматериалов в стоматологическом протезировании обеспечивает не только эстетические показатели, но и биологическую совместимость и функциональную стабильность. Настоящая статья служит научно-теоретической основой в области биоматериаловедения и ортопедической стоматологии.
tish protezlari, biomateriallar, kompozitlar, keramika, metall-keramika, mexanik mustahkamlik, estetiklik, protez konstruksiyasi, stomatologik materiallar.
зубные протезы, биоматериалы, композиты, керамика, металлокерамика, механическая прочность, эстетика, конструкция протеза, стоматологические материалы.
Music and Literature as Tools for Intergenerational Cultural Transmission
The transmission of culture across generations is a fundamental process through which societies preserve their values, beliefs, identities, and collective memories. Among the many mechanisms that enable this process, music and literature occupy a particularly significant position due to their emotional resonance, narrative power, and durability across time. This article examines music and literature as key tools of intergenerational cultural transmission, drawing on theories of cultural and communicative memory, orality and literacy, and cultural inheritance. Grounded in the works of Jan Assmann, Aleida Assmann, Walter J. Ong, Albert B. Lord, and contemporary interdisciplinary research on cultural transmission, the study explores how music and literature function as repositories of cultural memory and as active practices through which cultural knowledge is passed from one generation to the next. Through theoretical analysis and comparative discussion, the article demonstrates that music and literature not only preserve cultural content but also shape identity formation, social cohesion, and continuity in rapidly changing societies. The findings highlight the continued relevance of artistic forms as powerful tools for sustaining cultural heritage in both traditional and modern contexts.
cultural transmission, cultural memory, music, literature, intergenerational communication, identity
MILLIY QADRIYATLARGA ASOSLANGAN TARBIYA KONSEPSIYASI
Globallashuv davrida milliy qadriyatlarga asoslangan tarbiya muhim ahamiyat kasb etadi. Bu maqolada milliy qadriyatlarning ta'rifi, ularning tarbiyaviy jarayondagi roli, asosiy yo'nalishlari va usullari o'rganilgan. Milliy qadriyatlarga asoslangan holda tarbiyalash yosh avlod ongini ma'naviy va marifiy jihatdan boyitish, ularda vatanparvarlik, insonparvarlik va boshqa axloqiy fazilatlarni shakllantirish imkoniyatlari ko'rib chiqilgan.
milliy qadriyatlar, tarbiya, konsepsiya, axloqiy tarbiya, vatanparvarlik, milliy identifikatsiya, tarixiy meros, ma'naviyat
Impact of Podcasts on English Listening Skill
In recent decades, the proliferation of digital media and mobile technology has opened new vistas for language learning, allowing learners to transcend the constraints of the classroom and engage with authentic language input wherever and whenever they please. Among these innovations, podcasts have surfaced as a particularly potent medium for enhancing English listening comprehension, offering learners unfiltered exposure to native (and non-native) speakers, a wide variety of topics, and flexible formats that adapt to individual needs. This article delves into the theoretical underpinnings and practical benefits of podcast-based listening, examines research evidence, discusses pedagogical considerations and challenges, and sketches directions for future application.
Podcasts, Listening Comprehension, Second Language Acquisition (SLA), Comprehensible Input, Authentic Language Input, Learner Autonomy, Intrinsic Motivation, Accent Variation, Multimodal Support (Transcripts, Shadowing), Discourse Awareness, Scaffolding, Pedagogical Integration
Quvur ichidagi laminar va turbulent oqimlarning Blazius, Nikuradze va Lshurt talqinlari: nazariy va eksperimental tahlil
Ushbu maqolada quvur ichidagi laminar va turbulent oqimlarda gidravlik ishqalanish koeffitsientini aniqlash va tahlil qilishda Blazius, Nikuradze va Lshurt talqinlari o‘rganildi. Tadqiqot eksperimental va sonli ma’lumotlar asosida olib borilib, har bir talqin oqimning fizik xususiyatlari va quvur devorining g‘adir-budurligi bilan bog‘liqligini ko‘rsatadi. Blazius formulasi silliq devorli laminar va boshlang‘ich turbulent oqimlarda ishqalanish koeffitsientini aniqlashda samarali bo‘lsa, Nikuradze modeli to‘liq turbulent oqimda devor notekisligining ta’sirini hisobga oladi. Lshurt talqini esa o‘tish rejimining murakkab va beqaror xususiyatlarini yoritadi. Tadqiqot natijalari oqim modellashtirish va quvur tizimlarini loyihalashda ilmiy va amaliy ahamiyatga ega ekanligini ko‘rsatadi.
laminar oqim, turbulent oqim, gidravlik ishqalanish, Blazius formulasi, Nikuradze tenglamasi, Lshurt talqini, o‘tish rejimi, quvur g‘adir-budurligi.
Stress, Rhythm, and Intonation in Spoken English
This article explores the role of stress, rhythm, and intonation as key prosodic features of spoken English. These suprasegmental elements contribute significantly to meaning formation, speech intelligibility, and effective oral communication. The study examines word stress, sentence stress, rhythmic patterns, and intonation contours in English, highlighting their interaction and communicative functions. Special attention is given to the difficulties faced by learners of English as a foreign language in mastering these features. The article also discusses pedagogical implications and emphasizes the importance of explicit instruction in prosody for improving learners’ speaking and listening skills.
stress; rhythm; intonation; spoken English; prosody; suprasegmental features; EFL learners