ZAMONAVIY ILM-FAN VA INNOVATSIYALAR NAZARIYASI
« ZAMONAVIY ILM-FAN VA INNOVATSIYALAR NAZARIYASI » NOMLI ILMIY, MASOFAVIY, ONLAYN KONFERENSIYASI «Innovative World» MCHJ tomonidan ta'sis etilgan «Oriental Journal Academic And Multidisciplinary Journal (OJAMR)» ilmiy-uslubiy jurnalining (O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi Axborot va ommaviy kommunikasiyalarni rivojlantirish agentligining 138572-sonli guvohnoma hamda ISSN 3030-3079) “Zamonaviy ilm-fan va innovatsiyalar nazariyasi” nomli masofaviy respublika ilmiy-amaliy online konferensiyasini e’lon qiladi. Konferensiya to’plami ZENODO, OPEN AIRE, OPEN ACCESS va internet archive bazalarida indekslanadi. Konferensiya to’plamiga doi raqami beriladi. Konferensiya to’plamiga quyidagi yo‘nalishlar bo‘yicha maqolalar qabul qiladi: Aniq fanlar Tabiiy fanlar Texnika fanlari Pedagogika fanlari Ijtimoiy-gumanitar fanlar Tibbiyot fanlari Iqtisod fanlari Qishloq xo’jaligi fanlar
ARAB MAQOLLARINING O‘ZBEK TILIDAGI O‘ZLASHUVI VA TRANSFORMATSIYASI: SEMANTIK, LINGVOMADANIY VA QIYOSIY TAHLIL
Mazkur maqolada arab tilidagi maqollarning o‘zbek tilidagi o‘rni, ularning o‘zlashuv va tarjima jarayonlari, semantik transformatsiyasi hamda lingvomadaniy xususiyatlari kompleks tarzda tadqiq etiladi. Tadqiqotning asosiy maqsadi arab va o‘zbek tillaridagi maqollar o‘rtasidagi shakliy, semantik va funksional munosabatlarni aniqlash, shuningdek, arab tilidan o‘zbek tiliga kirib kelgan yoki tarjima va madaniy aloqalar orqali o‘zbek nutqida ommalashgan maqollarni ilmiy mezonlar asosida tasniflashdan iborat. Ishda maqollar bevosita o‘zlashuv, tarjima-kalka, funksional ekvivalent, qisman ekvivalent va tipologik parallel kabi guruhlarga ajratiladi.
arab tili, o‘zbek tili, maqol, maqolshunoslik, paremiologiya, o‘zlashuv, tarjima, kalka, ekvivalentlik, transformatsiya, semantika, lingvomadaniyat, madaniyatlararo aloqa.
Сурункали буйрак етишмовчилигида талок тўқимасининг морфометрик ўзгаришлари
Сурункали буйрак етишмовчилиги организмнинг барча асосий гомеостатик тизимларига таъсир кўрсатувчи, кўп аъзоли патологик жараён ҳисобланади. Буйракларнинг филтрацион ва экскретор функциясининг пасайиши натижасида уремик токсинларнинг тўпланиши, метаболик ацидоз, оксидловчи стресс, сурункали яллиғланиш ва иммун дисфункция ривожланади. Мазкур жараёнларнинг талоқ тўқимасига таъсири етарли даражада ўрганилмаган. Ушбу тадқиқотда экспериментал сурункали буйрак етишмовчилиги фонида талоқнинг морфофункционал қайта ташкил топиш хусусиятларини аниқлаш, унинг асосий структуравий компонентларидаги морфометрик ўзгаришларни баҳолаш ҳамда аниқланган ўзгаришларнинг патогенетик аҳамиятини асослаш мақсад қилинган.
сурункали буйрак етишмовчилиги, талоқ, морфофункционал қайта ташкил топиш, морфометрия, иммун дисфункция, оқ пулпа, қизил пулпа, лимфоид фолликула.
TALABALAR MUSTAQIL TA’LIMINI TASHKIL ETISHNING PEDAGOGIK MUAMMOLARI VA ZAMONAVIY TENDENSIYALARI
Mazkur tezisda oliy ta’lim tizimida talabalarning mustaqil ta’limini tashkil etishning pedagogik mohiyati, nazariy-metodik asoslari va zamonaviy rivojlanish tendensiyalari tahlil qilinadi. Mustaqil ta’lim, mustaqil ish va mustaqil o‘quv faoliyati tushunchalarining mazmuniy farqlari yoritilib, talabaning o‘zini o‘zi boshqarishi, refleksiyasi, akademik mas’uliyati hamda raqamli ta’lim muhitidagi subyektlik darajasi asosiy mezon sifatida asoslanadi. Shuningdek, raqamli muhitda mustaqil ta’limni pedagogik boshqarishning mazmuni, funksiyalari va rivojlanish tendensiyalari aniqlanib, mustaqil ta’limni rejalashtirish, individuallashtirish, monitoring qilish, baholash, tezkor qayta aloqa va pedagogik korreksiyani yagona raqamli muhitda integratsiyalash zarurati asoslab beriladi.
mustaqil ta’lim, mustaqil ish, mustaqil o‘quv faoliyati, o‘zini o‘zi boshqarish, refleksiya, kredit-modul tizimi, raqamli ta’lim muhiti, pedagogik boshqaruv, individuallashtirish, adaptiv ta’lim, monitoring, qayta aloqa.
O‘ZBEK TILIDA ZAMONAVIY NEOLOGIZMLARNING SHAKLLANISHI VA QO‘LLANISH XUSUSIYATLARI
Mazkur maqolada zamonaviy o‘zbek tilida neologizmlarning shakllanish jarayoni, ularning yuzaga kelish omillari va qo‘llanish xususiyatlari tahlil qilinadi. Globallashuv, axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining jadal rivojlanishi, ijtimoiy-siyosiy va iqtisodiy jarayonlarning faollashuvi natijasida o‘zbek tilining lug‘at tarkibida yangi so‘z va terminlarning paydo bo‘lishi kuzatilmoqda. Tadqiqotda yangi leksik birliklarning o‘zbek tiliga kirib kelish manbalari, o‘zlashish, so‘z yasash, kalkalash va semantik yangilanish kabi asosiy shakllanish usullari yoritiladi. Shuningdek, neologizmlarning ommaviy axborot vositalari, internet nashrlari, ijtimoiy tarmoqlar hamda kundalik nutqda qo‘llanish holatlari ko‘rib chiqiladi. Zamonaviy neologizmlarning adabiy til me’yorlariga moslashuvi, ularning faol yoki passiv lug‘at tarkibiga o‘tish jarayoni hamda til taraqqiyotidagi o‘rni haqida fikr yuritiladi. Tadqiqot natijalari o‘zbek tilining zamonaviy leksik tizimida yuz berayotgan o‘zgarishlarni ilmiy jihatdan baholash imkonini beradi.
o‘zbek tili, neologizm, zamonaviy leksika, yangi so‘zlar, leksik birlik, so‘z yasalishi, o‘zlashma so‘zlar, kalkalash, semantik o‘zgarish, til taraqqiyoti, adabiy til, internet tili.
SHARQ FALSAFASI VA TASAVVUFDA RUHIY-JISMONIY SALOMATLIK UYG‘UNLIGI
Ushbu tezisda qadimgi va o‘rta asr Sharq mutafakkirlari hamda tasavvuf namoyandalarining inson salomatligi, poklik va tibbiy madaniyat borasidagi falsafiy-tibbiy qarashlari tahlil qilinadi. Insonning jismoniy va ruhiy barqarorligi nafaqat tor tibbiy tushuncha, balki ma’naviy, axloqiy va ijtimoiy qadriyat sifatida yoritib beriladi.
ZAMONAVIY RAHBAR UCHUN XORIJIY TIL VA TARJIMA KOMPETENSIYASINING AHAMIYATI
Mazkur maqolada zamonaviy rahbar faoliyatida xorijiy til va tarjima kompetensiyasining ahamiyati ilmiy-ommabop tarzda yoritiladi. Xalqaro hamkorlik, diplomatik muloqot, boshqaruv kommunikatsiyasi va global axborot almashinuvida xorijiy til bilishning strategik o‘rni misollar asosida tahlil qilinadi. Shuningdek, tarjima kompetensiyasining rahbarlik samaradorligi, pragmatik muloqot va institutsional kommunikatsiyadagi ahamiyati ko‘rsatib beriladi.
xorijiy til, tarjima kompetensiyasi, rahbarlik kommunikatsiyasi, diplomatik muloqot, boshqaruv diskursi, xalqaro hamkorlik, pragmatika, institutsional kommunikatsiya
O‘zbekistonda innovatsion ishlab chiqarish korxonalarini rivojlantirishning iqtisodiy samaradorligi
Ushbu maqolada O‘zbekistonda innovatsion ishlab chiqarish korxonalarini rivojlantirishning iqtisodiy samaradorligi, uning asosiy omillari va rivojlantirish mexanizmlari tadqiq etilgan. Zamonaviy iqtisodiyot sharoitida ishlab chiqarish korxonalarida innovatsion texnologiyalarni joriy etish, mavjud ishlab chiqarish quvvatlarini modernizatsiya qilish, resurslardan samarali foydalanish va yuqori qo‘shilgan qiymatga ega mahsulotlar ishlab chiqarishni kengaytirish iqtisodiy o‘sishning muhim omillaridan biri sifatida ko‘rib chiqilgan. Tadqiqotda innovatsion faoliyatning korxonalar ishlab chiqarish hajmi, mehnat unumdorligi, mahsulot tannarxi, rentabellik darajasi va raqobatbardoshligiga ta’siri tahlil qilinadi. Shuningdek, O‘zbekistonda innovatsion ishlab chiqarish korxonalarini rivojlantirishda ilm-fan va ishlab chiqarish integratsiyasi, investitsiyalarni jalb qilish, ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlarini qo‘llab-quvvatlash, innovatsion ishlanmalarni tijoratlashtirish hamda davlat tomonidan yaratilayotgan institutsional imkoniyatlarning ahamiyati yoritilgan. Tadqiqot natijasida innovatsion ishlab chiqarish korxonalarining iqtisodiy samaradorligini oshirish va ularning uzoq muddatli raqobatbardoshligini ta’minlash bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
innovatsion ishlab chiqarish, iqtisodiy samaradorlik, innovatsion korxonalar, innovatsion faoliyat, texnologik modernizatsiya, investitsiya, ilm-fan, ishlab chiqarish, mehnat unumdorligi, raqobatbardoshlik, tijoratlashtirish, yuqori qo‘shilgan qiymat, O‘zbekiston iqtisodiyoti.
SURUNKALI YURAK YETISHMOVCHILIGI BILAN KASALLANGAN BEMORLARDA HAYOT SIFATINI KOMPLEKS KLINIK AMALIY TAHLILI
Surunkali yurak yetishmovchiligi dunyo sogʻliqni saqlash tizimida yuqori nogironlik, kasallanish va oʻlim koʻrsatkichlari bilan tavsiflanuvchi muhim tibbiy-ijtimoiy muammolardan biri hisoblanadi. Kasallik nafaqat yurak-qon tomir tizimining funksional holatini izdan chiqaradi, balki bemorning jismoniy faolligi, ruhiy barqarorligi, ijtimoiy moslashuvi va kundalik hayot faoliyatiga ham sezilarli salbiy taʼsir koʻrsatadi. Mazkur maqolada surunkali yurak yetishmovchiligi bilan kasallangan bemorlar hayot sifatining klinik va amaliy jihatlari zamonaviy ilmiy qarashlar asosida kompleks tahlil qilindi. Kasallikning patofiziologik mexanizmlari, funksional sinflar, komorbid holatlar, laborator hamda instrumental diagnostika natijalarining hayot sifatiga taʼsiri chuqur yoritildi. Shuningdek, farmakoterapiya, reabilitatsiya, psixologik qoʻllab-quvvatlash, ovqatlanish tartibi va muntazam monitoringning bemor salomatligiga taʼsiri ilmiy nazariyalar asosida baholandi. Statistik maʼlumotlar asosida kasallikning tarqalishi, prognozi hamda hayot sifati koʻrsatkichlari oʻrtasidagi bogʻliqlik tahlil qilinib, kompleks klinik yondashuvning samaradorligi asoslab berildi. Tadqiqot natijalari surunkali yurak yetishmovchiligi bilan kasallangan bemorlarni boshqarishda multidisiplinar yondashuv, erta diagnostika va individual davolash strategiyalarini qoʻllash hayot sifatini yaxshilashning muhim omili ekanligini ko‘rsatadi.
urunkali yurak yetishmovchiligi, hayot sifati, klinik tahlil, komorbidlik, yurak funksiyasi, ejeksiya fraksiyasi
INNOVATSION STARTAP LOYIHALARIDA MUVOFAQIYAT OMILLARI VA LOYIHANI BOSHQARISHNING SAMARALI MODELLARI
Mazkur tadqiqotda innovatsion startap loyihalarining muvaffaqiyat omillari hamda loyihani boshqarishning samarali modellari empirik nuqtai nazardan tahlil qilinadi. Xalqaro va milliy startap ekotizimlari tajribasi asosida startap rahbarligi, jamoaviy boshqaruv, moliyaviy barqarorlik va innovatsion strategiyalar o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik o‘rganildi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, samarali loyiha boshqaruvi va transformatsion liderlik startaplarning muvaffaqiyat ehtimolini 20–25 foizgacha oshiradi.
startap loyihasi, innovatsion boshqaruv, muvaffaqiyat omillari, loyihani boshqarish modeli, transformatsion liderlik, moliyaviy barqarorlik, raqamli ekotizim, O‘zbekiston
Texnik fikrlash kompetentligining tarkibiy komponentlari va ularni rivojlantirish yo‘llari
Ushbu maqolada texnik oliy ta'lim muassasalari talabalarida texnik fikrlash kompetentligining tarkibiy komponentlari hamda ularni rivojlantirishning pedagogik asoslari tahlil qilingan. Texnik fikrlash kompetentligining motivatsion, kognitiv, amaliy-operatsion va refleksiv komponentlari ilmiy jihatdan tavsiflanib, ularning o‘zaro bog‘liqligi yoritilgan. Shuningdek, kompetentlikni rivojlantirishda kompetensiyaviy yondashuv, muammoli ta'lim, loyiha asosida o‘qitish, raqamli ta'lim texnologiyalari va sun'iy intellekt vositalaridan foydalanishning didaktik imkoniyatlari asoslab berilgan. Tadqiqot natijalari bo‘lajak muhandislarning kasbiy kompetensiyalarini shakllantirish va texnik fikrlashini rivojlantirishga xizmat qiluvchi metodik tavsiyalarni ishlab chiqishga zamin yaratadi..
texnik fikrlash, kompetentlik, muhandislik ta'limi, kompetensiyaviy yondashuv, raqamli ta'lim, sun'iy intellekt, didaktik texnologiyalar.
Gender Representation in Children’s Graphic Novels: A Comparative Analysis of Contemporary Work
This study examines gender representation in contemporary children's graphic novels through a comparative analysis of selected works published in recent years. The research investigates how male and female characters are portrayed in terms of roles, personality traits, leadership, emotional expression, and social interactions. Using qualitative content analysis and a multimodal approach, the study explores both textual and visual elements that contribute to the construction of gender identities. The findings reveal that while many contemporary graphic novels promote gender equality and challenge traditional stereotypes, some continue to reinforce conventional gender norms through character design and narrative structure. The study highlights the educational value of children's graphic novels in fostering inclusive attitudes, critical thinking, and gender awareness among young readers. These findings provide valuable insights for educators, parents, authors, and publishers seeking to promote diversity and equality in children's literature.
Children's graphic novels; gender representation; gender stereotypes; comparative analysis; children's literature; visual narratives; multimodal analysis; gender equality; character portrayal; contemporary literature; social identity; inclusive education.
IMPACT ORIENTATION AS A SPECTRUM: EMBEDDED VERSUS PERIPHERAL SOCIAL MISSIONS IN EARLY-STAGE IT STARTUPS
This thesis questions the common assumption that impact-driven ventures are uniformly mission-oriented. Drawing on twelve interviews with founders and investors of IT startups in Uzbekistan, it argues that impact orientation varies along a spectrum, from structurally embedded to peripheral. Only embedded impact – where the core product simultaneously produces economic and social value – performs strategic work in building credibility and attracting mission-aligned capital. The finding refines the impact-entrepreneurship construct and offers practical guidance for founders and investors.
impact entrepreneurship; social mission; brand building; emerging economies; startups.
INSON HARAKTERINING NOMUKAMMALLIGI TARBIYADAGI NOKISLIKLAR, ZAYIFLIKLAR
Inson harakteri fan, adabiyot, din namoyondalari tomonidan turlicha talqin qilinib kelinadi. Har bir davr millat, etnes, sotsial guruh, individning o’ziga xos jihatlarri mavjud. Shaxs tarbiyasida shu jihatlarga e’tibor qaratiladi. Ta’lim tarbiyada bu masala fundamental masalalar sirasiga kiradi. Maqolada ushbu qarashlarga muallif o’z munosabatlarini bildiradi. Va keltirilgan fikrlar nisbiy harakterga ega deb hisoblaydi.
harakter, obyektiv, ijtimoiy faollik, obyektivlik, iqtidor, fe’l-atvor, dastur, nisbiylik, ijodkjorlik, individual tarbiya.
Ma’rufjonov Nurmuhammad Sherzodbek o‘g‘li
ФАЛСАФИЙ КАТЕГОРИЯЛАР ТИЗИМИ ВА УЛАРНИНГ МЕТОДОЛОГИК АҲАМИЯТИ
Ушбу мақолада фалсафанинг асосий категориялари — моҳият ва ҳодиса, сабаб ва оқибат, бутун ва қисм, система ва структура тушунчаларининг фалсафий мазмун-моҳияти ҳамда уларнинг билиш жараёнидаги методологик аҳамияти таҳлил қилинган. Мазкур категориялар орқали борлиқдаги нарса ва ҳодисаларнинг ички қонуниятлари, ўзаро алоқадорлиги ва ривожланиш механизмлари ёритилган. Тадқиқот натижалари ушбу категориялар нафақат фалсафий билишнинг назарий асоси, балки замонавий илм-фан ва ижтимоий таҳлилнинг муҳим методологик воситаси эканини кўрсатади.
категория, моҳият, ҳодиса, сабаб, оқибат, бутун, қисм, система, структура, фалсафий таҳлил, методология.
ISLOMDA IJTIMOIY TENGLIK VA ADOLAT: FALSAFIY VA AMALIY JIHATLAR
Maqola "Islomda ijtimoiy tenglik va adolat: Falsafiy va amaliy jihatlar" Islom dinining ijtimoiy tenglik va adolatga bo'lgan yondashuvini chuqur tahlil qiladi. Ushbu maqolada, Islomda barcha insonlar teng huquqlarga ega bo'lib, ijtimoiy adolatning fundamental tamoyillari Qur'on va Hadislarda qanday aks etgani ko'rib chiqiladi. Maqola Islomdagi iqtisodiy, siyosiy, va jinsiy tenglikni ta'minlashdagi falsafiy asoslarni va amaliy choralarning tatbiqini o'rganadi. Shuningdek, Islomning shariat qonunlari, zakat, sadaqa va o'zaro yordam kabi amallar orqali ijtimoiy adolatni qanday amalga oshirishi taqdim etiladi. Maqola, Islomda adolat va tenglikni faqat nazariy jihatdan, balki amaliy hayotda ham qanday samarali qo'llanilishini ko'rsatib, jamiyatda barqarorlik va adolatni ta'minlashda Islomning o'rnini tushuntiradi.
: Ijtimoiy tenglik, Ijtimoiy adolat, Falsafa, Shariat qonunlari, Erkaklar va ayollar o'rtasidagi tenglik, Jamiyatdagi barqarorlik, Adolatli boshqaruv, Inson huquqlari
ISLOMDA IJTIMOIY ADOLAT: FALSAFA VA AMALIYOT
Ushbu maqola Islomda ijtimoiy adolatning falsafiy asoslarini va uning amaliyotdagi tatbiqini o'rganadi. Islomda adolat, tenglik va haqqoniylik tamoyillari jamiyatni shakllantirish va fuqarolarning huquqlarini himoya qilishda muhim o'rin tutadi. Maqolada Islomning ijtimoiy adolatga bo'lgan qarashlari, o'zaro hurmat, iqtisodiy adolat, jamiyatdagi barcha qatlamlar uchun teng imkoniyatlar yaratish kabi masalalar ko'rib chiqiladi. Islomda o'zaro yordam, zakat va sadaqa kabi institutlarning ijtimoiy adolatni ta'minlashdagi roli ham muhokama qilinadi. Maqola, Islomdagi ijtimoiy adolatni nafaqat nazariy jihatdan, balki real hayotda qanday amalga oshirish mumkinligini o'rganishga qaratilgan.
Islom, ijtimoiy adolat, falsafa, amaliyot, tenglik, haqqoniylik, sadaqa, fuqarolar huquqlari, jamiyat, o'zaro yordam, shariat, ijtimoiy tizim
Mazkur maqolada mashhur mufassir, faqih va olim Shayx Muhammad Ali as-Sobuniyning hayoti va ilmiy faoliyatining dastlabki bosqichlari yoritilgan. Uning ilm-ma’rifatga boy oilada voyaga yetgani, Qur’oni Karimni yoshligidan yod olgani hamda shariat ilmlarini egallash yo‘lidagi sa’y-harakatlari tahlil qilinadi. Shuningdek, Sobuniyning ta’lim olgan maskanlari, ustozlari va ilmiy shakllanishiga ta’sir ko‘rsatgan omillar haqida ma’lumot beriladi. Maqolada allomaning islomiy ilmlar rivojiga qo‘shgan hissasining shakllanish jarayoni tarixiy va ilmiy manbalar asosida yoritiladi.
Muhammad Ali as-Sobuniy, tafsir ilmi, mufassir, faqih, Qur’oni Karim, Halab shahri, shariat ilmlari, islom olimlari, hadis, arab tili, diniy ta’lim, ilmiy meros, Suriya, islomshunoslik.
ISLOM TA’LIMOTIDA AYOLLARNING ERKINLIKLARI VA IJTIMOIY MAS’ULIYATLARI
Mazkur maqolada Islom ta’limotida ayollarning o‘rni, erkinliklari va ijtimoiy mas’uliyatlari masalasi tahlil qilinadi. Islomdan avvalgi davrda ayollarga nisbatan mavjud bo‘lgan kamsitish va adolatsizliklar yoritilib, Qur’oni Karim va hadislar orqali ayollarning insoniy qadr-qimmati, huquqlari hamda jamiyatdagi mavqei tiklangani asoslab beriladi. Shuningdek, ayollarning ta’lim olish, oilaviy va ijtimoiy hayotda faol ishtirok etish huquqlari hamda ularning jamiyat taraqqiyotidagi o‘rni ochib beriladi. Maqolada Islomning ayollarga nisbatan adolat, hurmat va mas’uliyat tamoyillariga asoslangan yondashuvi ilmiy-nazariy jihatdan tahlil etiladi.
Islom ta’limoti, ayol huquqlari, ayollar erkinligi, ijtimoiy mas’uliyat, Qur’oni Karim, hadislar, oila, tarbiya, gender masalalari, inson qadr-qimmati, musulmon ayoli, jamiyat taraqqiyoti.
OLIY TA’LIMDA PEDAGOGIK MUAMMOLAR VA ULARNI BARTARAF ETISH USULLARI
Mazkur maqolada oliy ta’lim tizimida uchraydigan pedagogik muammolar, ularning kelib chiqish sabablari hamda bartaraf etishning samarali usullari tahlil qilingan. Ta’lim jarayonida talabalarning faolligi, o‘qitish metodlari, axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanish, pedagoglarning kasbiy kompetensiyasi va ta’lim sifatiga ta’sir etuvchi omillar ilmiy-pedagogik nuqtai nazardan yoritilgan. Shuningdek, mavjud muammolarni hal etishga qaratilgan amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
oliy ta’lim, pedagogik muammolar, ta’lim sifati, innovatsion texnologiyalar, pedagogik kompetensiya, interaktiv metodlar, ta’lim samaradorligi, kasbiy rivojlanish.
JINOYATCHILIKKA QARSHI KURASHNING IJTIMOIY-HUQUQIY ASOSLARI
Mazkur maqolada jinoyatchilikka qarshi kurashning ijtimoiy va huquqiy asoslari tahlil qilingan. Jinoyatchilikning vujudga kelishiga ta’sir etuvchi ijtimoiy omillar hamda uni bartaraf etishga qaratilgan huquqiy mexanizmlar yoritilgan. Shuningdek, jinoyatchilikning oldini olishda profilaktika tizimining o‘rni va ahamiyati, fuqarolarning huquqiy madaniyatini oshirish zarurati asoslab berilgan. Maqolada jinoyatchilikka qarshi kurashning samaradorligi ijtimoiy va huquqiy yondashuvlarning uyg‘unligi bilan bog‘liqligi ta’kidlanadi.
Jinoyatchilik, huquqiy madaniyat, profilaktika, ijtimoiy omillar, huquqiy tizim, jinoyat huquqi, jamiyat xavfsizligi, huquqbuzarlik, ijtimoiy barqarorlik, davlat siyosati.
ФИЛОСОФСКАЯ АНТРОПОЛОГИЯ: ЭВОЛЮЦИЯ ОБРАЗА ЧЕЛОВЕКА ОТ АНТИЧНОСТИ ДО СОВРЕМЕННОСТИ
В данной статье рассматривается генезис и трансформация философского учения о человеке. Автор анализирует переход от античного космоцентризма и средневекового теоцентризма к поиску автономной сущности человека в философии Нового времени и современности. Особое внимание уделяется становлению философской антропологии как самостоятельной дисциплины в ХХ веке (М. Шелер, Г. Плеснер, А. Гелен). Исследуется дихотомия биологического и духовного, а также кризис классического гуманизма в условиях технологического прогресса ХХІ века.
Философская антропология, сущность человека, экзистенциальность, субъект, дух, антропоцентризм, психофизическая проблема, Макс Шелер.
Trigonometrik funksiyalar matematika va uning turli sohalarida markaziy o'rin tutuvchi tushunchalardir. Ular uchburchaklar va doiralar geometriyasini o'rganishdan kelib chiqqan bo'lib, davriy hodisalarni modellashtirishda keng qo'llaniladi. Ushbu funksiyalar sinus, kosinus, tangens va kotangens kabi asosiy turlarni o'z ichiga oladi, ularning har biri o'ziga xos xususiyatlarga, jumladan, davriylik, aniqlanish sohasi va qiymatlar to'plamiga ega. Maqolada trigonometrik funksiyalarning ta'rifi, asosiy xossalari va ularning fizika, muhandislik, astronomiya kabi fanlardagi amaliy ahamiyati atroflicha ko'rib chiqiladi. Zamonaviy texnologiyalar va hisoblash usullarida ularning o'rni ham tahlil etiladi.
Trigonometrik funksiyalar, Sinus, Kosinus, Tangens, Kotangens, Davriylik, Birlik aylana, Amaliy qo'llash
ANDIJON SHAHRI NAVOIY SHOX KO'CHASIDA AVTOBUS XAVFSIZLIGI CHORA-TADBIRLARINING IJTIMOIY-IQTISODIY SAMARADORLIGI
Maqolada Andijon shahri Navoiy shox ko'chasida avtobuslar xavfsizligini ta'minlash bo'yicha taklif etilayotgan kompleks chora-tadbirlarning ijtimoiy-iqtisodiy samaradorligi miqdoriy baholangan. Xarajat-foyda tahlili (CBA), yo'lovchilar vaqtini tejash samarasi va YTH yo'qotishlarini kamaytirish ko'rsatkichlari hisoblangan.
ijtimoiy-iqtisodiy samaradorlik, xarajat-foyda tahlili, YTH yo'qotishlari, yo'lovchi vaqti, Bus Lane, brutto-shartnoma, ADAS tizimi.
NAVOIY SHOX KO'CHASIDA AVTOBUS HARAKATI XAVFSIZLIGINI OSHIRISHNING TEXNIK VA MUHANDISLIK YECHIMLARI
Maqolada Andijon shahri Navoiy shox ko'chasida avtobuslar harakati xavfsizligini oshirish bo'yicha texnik va muhandislik yechimlari ilmiy asosda taklif etilgan. Ajratilgan avtobus yo'lagi (Bus Lane), intellektual svetofor tizimlari, retroreflektiv yo'l belgilari va ko'p qavatli parkovka qurilishi loyihalashning asosiy mezonlari ko'rib chiqilgan.
Bus Lane, intellektual svetofor, retroreflektiv belgi, ko'p qavatli parkovka, SHNQ 2.07.06-24, muhandislik yechimi, transport xavfsizligi.
ANDIJON SHAHRI NAVOIY SHOX KO'CHASIDA JAMOAT TRANSPORTI XAVFSIZLIGINI TA'MINLASHNING DOLZARB MUAMMOLARI
Ushbu maqolada Andijon shahri Navoiy shox ko'chasida harakatlanuvchi avtobuslarning xavfsizligi muammolari tahlil qilingan. Transport oqimining yuqoriligi, infratuzilma kamchiliklari hamda inson omilining yo'l-transport hodisalariga ta'siri ko'rib chiqilgan. Mavjud muammolar asosida ilmiy asoslangan tavsiyalar ishlab chiqilgan.
avtobus xavfsizligi, yo'l-transport hodisasi, jamoat transporti, transport oqimi, infratuzilma, Andijon, Navoiy shox ko'chasi.
BACHADON BOYNI SARATONI MIKROBIOLOGIYASI
Maqsad: Ushbu tadqiqot bachadaon boyni saraton kasalligining rivojlanishida ishtirok etadigan mikrobiologik omillarni, jumladan inson papillomavirus (HPV), Chlamydia trachomatis, Mycoplasma genitalium va boshqa opportunistik mikroorganizmlarning klinik ahamiyatini kompleks baholashga qaratilgan. Materiallar va metodlar: Tadqiqotga Respublika Onkologiya Markazining ginekologiya bo'limida 2021–2024 yillar davomida kuzatilgan 150 nafar bemorlar jalb etildi. Barcha bemorlarda PCR, bakteriologik ekish, kolposkopiya va gistologik tekshiruv metodlari qo'llanildi. Natijalar: Tekshirilgan bemorlarning 85 nafari (56.7%) HPV-pozitiv bo'lib, ularning 75.3%ida HPV-16 va 21.2%ida HPV-18 turi aniqlandi. HPV-pozitiv bemorlarda Chlamydia trachomatis (49.4%), Mycoplasma genitalium (44.7%) va Herpes simplex virus-2 (34.1%) qo'shilish chastotasi statistik jihatdan sezilarli darajada yuqori ekanligi isbotlandi (p<0.05). Xulosa: Bachadaon boyni saratonining rivojlanishida HPV bosh rol o'ynaydi, ammo qo'shimcha mikrobial infeksiyalar — ayniqsa C. trachomatis va M. genitalium — kasallikning og'irligini va prognozini yanada yomonlashtiradi. Kompleks mikrobiologik skrining dasturlarini joriy etish kliniko-profilaktik ahamiyat kasb etadi.
bachadaon boyni saratoni inson papillomavirus (HPV) HPV-16 HPV-18 Chlamydia trachomatis Mycoplasma genitalium mikrobiologik skrining onkologiya kolposkopiya servikal displaziya
YIRINGLI JARAYONLARNING QO'ZG'ATUVCHILARI: MIKROBIOLOGIK VA KLINIK JIHATLAR
Ushbu maqolada yiringli jarayonlarning asosiy qo'zg'atuvchilari — stafilokokklar, streptokokklar, Pseudomonas aeruginosa va boshqa opportunistik patogenlar — mikrobiologik va klinik nuqtai nazardan tahlil qilinadi. Retrospektiv tadqiqot asosida 2021–2024 yillar davomida 240 nafar bemor ma'lumotlari o'rganildi. Natijalar shuni ko'rsatadiki, yiringli jarayonlarning 68,7% holatida gram-musbat bakteriyalar, 24,2% holatida gram-manfiy bakteriyalar, 7,1% holatida esa zamburug'lar asosiy qo'zg'atuvchi bo'lgan. Staphylococcus aureus, shu jumladan metisillinbardosh shtammlari (MRSA), eng ko'p uchraydigan qo'zg'atuvchi sifatida aniqlandi. Antibiotiklarga rezistentlik holatlari alohida tahlil qilinib, empirik terapiyani optimallashtirish bo'yicha tavsiyalar ishlab chiqildi. Tadqiqot natijalari klinik amaliyotda zararlanish etiologiyasini aniqlashda va davolash protokollarini takomillashtirishda muhim ahamiyat kasb etadi.
yiringli jarayon, qo'zg'atuvchi, Staphylococcus aureus, MRSA, antibiotik rezistentligi, opportunistik patogenlar, gram-musbat bakteriyalar, gram-manfiy bakteriyalar, mikrobiologik diagnostika, klinik infektsiya
ONKOGINEKOLOGIK KASALLIKLARDA SITOKINLAR PROFILI VA YALLIG‘LANISH BIOMARKERLARINING DIAGNOSTIK HAMDA PROGNOSTIK AHAMIYATI: PROSPEKTIV KOHORT TADQIQOTI
Onkoginekologik o‘smalarda (bachadon bo‘yni, tuxumdon, bachadon tanasi saratoni) sitokinlar (IL-6, IL-8, TNF-α, IL-10, IL-1β) va yallig‘lanish biomarkerlari (CRP, fibrinogen, NLR) diagnostik-prognostik qiymatini baholash. Prospektiv tadqiqotda 180 bemor va 40 nazorat guruhi tekshirildi. Biomarkerlar ELISA va hs-CRP usulida aniqlanib, ROC, Kaplan-Meier va Cox modellari qo‘llanildi. Bemorlarda biomarkerlar nazoratdan ishonchli yuqori bo‘lib (p<0,001), maksimal qiymatlar tuxumdon saratonida (IL-6: 72,4±18,9 pg/ml; TNF-α: 44,3±11,7 pg/ml) qayd etildi. IL-6+TNF-α+CRP kombinatsiyasi eng yuqori diagnostik aniqlikni (AUC=0,947) ko‘rsatdi. Yuqori IL-6 (>32 pg/ml) va NLR (>2,8) ko‘rsatkichlari 3 yillik yashash darajasi pasayishi bilan bog‘liq (38,4% va 41,2%; p<0,001). Koks regressiyasida IL-6 (HR=2,43; 95% CI: 1,61–3,67), NLR (HR=1,89; 95% CI: 1,28–2,79) va o‘sma bosqichi (HR=3,17; 95% CI: 2,04–4,93) mustaqil prognoz omillari sifatida tasdiqlandi. IL-6 va NLR onkoginekologiyada bemorlarni to‘g‘ri tabaqalashtirish va davolashni optimallashtirishga xizmat qiluvchi muhim prognostik prediktorlardir.
sitokinlar, interleykin-6, TNF-alfa, C-reaktiv oqsil, neytrofil-limfotsit nisbati, onkoginekologiya, bachadon bo‘yni saratoni, tuxumdon saratoni, bachadon tanasi saratoni, ROC-tahlil, prognostik biomarkerlar, surunkali yallig‘lanish, o‘sma mikromuhiti.
OYOQ-QO‘L GANGRENASI VA ANAEROB BAKTERIYALAR: ETIOPATOGENEZ, KLINIK-DIAGNOSTIK XUSUSIYATLAR VA PROFILAKTIKA YO‘NALISHLARI
Mazkur maqolada oyoq-qo‘l gangrenasining kelib chiqish sabablari, rivojlanish mexanizmlari hamda anaerob bakteriyalarning nekrotik jarayonlardagi o‘rni ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Gangrena to‘qimalarning ishemiya yoki infeksiya natijasida nobud bo‘lishi bilan tavsiflanadi. Ayniqsa, qandli diabet, periferik qon tomir kasalliklari, travmatik jarohatlar va immunitet pasayishi fonida oyoq-qo‘l gangrenasi og‘ir klinik kechishi mumkin. Anaerob bakteriyalar, xususan Clostridium perfringens va boshqa klostridiyalar, gazli gangrena hamda nekrotik yumshoq to‘qima infeksiyalarining asosiy etiologik omillaridan biri hisoblanadi. Maqolada quruq, ho‘l va gazli gangrena turlari, ularning klinik belgilari, diagnostik yondashuvlari, mikrobiologik tekshiruv usullari va profilaktika choralari ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, gangrenaning oldini olishda erta tashxis, jarohatlarni to‘g‘ri parvarishlash, qandli diabetni nazorat qilish, qon aylanishini baholash va infeksiyani o‘z vaqtida davolash muhim ahamiyatga ega.
gangrena, oyoq-qo‘l gangrenasi, anaerob bakteriyalar, Clostridium perfringens, gazli gangrena, nekroz, diabetik oyoq, infeksiya, periferik arterial kasallik.
NOOSFERA VA KOEVOLYUTSIYA PARADIGMASI: GLOBAL EKOLOGIK INQIROZ SHAROITIDA ANTROPOTSENTRIZMDAN EKOTSENTRIZMGA O‘TISH
Mazkur maqolada global ekologik inqiroz sharoitida insoniyat sivilizatsiyasining barqaror taraqqiyotini ta’minlashning falsafiy-ontologik va ekotsentrik asoslari tadqiq etiladi. V.Vernadskiyning noosfera ta’limoti hamda N.Moiseevning koevolyutsiya paradigmasiga tayangan holda, an’anaviy tajovuzkor antropotsentrizmdan ekotsentrizmga o‘tishning qonuniyatlari, qadriyatlar tizimining transformatsiyasi xalqaro va milliy falsafiy maktablar prizmasida tizimli tahlil qilingan.
ontologiya, noosfera, koevolyutsiya, antropotsentrizm, ekotsentrizm, global ekologik inqiroz, ekologik imperativ, barqaror taraqqiyot, qadriyatlar ierarxiyasi