ORIENTAL JOURNAL OF MEDICINE AND NATURAL SCIENCES
ORIENTAL JOURNAL OF MEDICINE AND NATURAL SCIENCES - is the official publication of the Science, Medicine and Natural History Society. It considers the following types of original material for review and publication: research articles, review articles, letters to the editor, briefs, case reports, book reviews, technology reports, and article reviews. Each issue covers topics of interest to a broad readership, industry, clinicians, academia, and government. A magazine for anyone interested in science. We are pleased to offer all interested authors the opportunity to publish in the pages of the journal. The magazine is intended for professional doctors and pharmacologists, researchers and university teachers. Articles of a problematic and scientific-practical nature are published in the magazine.
ПОСТМЕНОПАУЗАЛЬНЫЙ ГЕНИТОУРИНАРНЫЙ СИНДРОМ: КЛИНИКО-ПАТОГЕНЕТИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ, ДИАГНОСТИКА И СОВРЕМЕННЫЕ ПОДХОДЫ К ТЕРАПИИ
Постменопаузальный генитоуринарный синдром является одной из наиболее распространённых проблем здоровья женщин старшей возрастной группы и характеризуется комплексом морфологических, функциональных, клинических изменений урогенитального тракта, обусловленных длительным дефицитом эстрогенов. Несмотря на высокую распространённость, данное состояние остаётся недодиагностированным и недостаточно леченным. Целью исследования является анализ современных представлений о патогенезе, клинических проявлениях, диагностике и терапии постменопаузального генитоуринарного синдрома на основе данных международных научных публикаций. В работе обобщены результаты исследований, посвящённых морфологическим изменениям урогенитального тракта, влиянию гипоэстрогении и возможностям патогенетической терапии. Особое внимание уделено междисциплинарному подходу к диагностике и лечению.
генитоуринарный синдром, постменопауза, гипоэстрогения, вульвовагинальная атрофия, гормональная терапия, урогенитальные нарушения.
MODERN DIAGNOSTIC METHODS OF MYOCARDIAL INFARCTION
This article analyzes modern methods for diagnosing acute myocardial infarction, including the role of highly sensitive cardiac biomarkers, electrocardiographic changes, and visualization technologies such as MRI and CT. The study highlights the importance of 0/1-hour algorithms for cardiac biomarkers and the significance of cardiac MRI in determining myocardial viability. The obtained results confirm the effectiveness of modern multislice computed tomography as a non-invasive method of coronary angiography. In conclusion, the use of complex diagnostic methods plays a crucial role in the early detection of myocardial infarction and in the prevention of complications.
Myocardial infarction, cardiac biomarkers, troponin, cardiac MRI, MSCT angiography, diagnostic algorithms
KATTALARDA KINDIK CHURRASI: EMBRIOLOGIYASI, ANATOMIYASI, PATOGENEZI VA JARROHLIK DAVOLASH USULLARI
Kattalarda kindik churrasi old qorin devori churralari orasida muhim klinik ahamiyatga ega bo‘lgan patologik holat hisoblanadi. Ushbu kasallik qorin bo‘shlig‘i a’zolarining kindik halqasi orqali chiqib ketishi bilan tavsiflanadi va ko‘pincha qorin ichi bosimining ortishi hamda biriktiruvchi to‘qima zaifligi bilan bog‘liq holda rivojlanadi. Ushbu ilmiy ishda kindik churrasining embriologik rivojlanishi, anatomik tuzilishi, etiologiyasi, patogenezi, klinik belgilari, diagnostika usullari, differensial diagnostikasi, zamonaviy jarrohlik davolash usullari, operatsiyadan keyingi asoratlari, prognozi va profilaktikasi keng yoritilgan. Tadqiqot davomida klinik anatomiya va umumiy jarrohlik bo‘yicha zamonaviy ilmiy adabiyotlar tahlil qilindi va churraning rivojlanish mexanizmlari anatomik va klinik jihatdan asoslab berildi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, kindik churrasi rivojlanishida asosiy omillar qorin ichi bosimining surunkali ortishi, linea alba tolalarining cho‘zilishi va biriktiruvchi to‘qima kollagen tuzilishining buzilishi hisoblanadi. Jarrohlik davolash usullari ichida zamonaviy tension-free hernioplastika, ya’ni sintetik to‘r implant yordamida qorin devorini mustahkamlash usuli eng samarali va retsidiv darajasi eng past usul ekanligi aniqlandi. Ushbu ilmiy ish natijalari klinik amaliyotda kindik churrasini erta tashxislash, to‘g‘ri operatsiya usulini tanlash va operatsiyadan keyingi asoratlarning oldini olishda muhim ahamiyatga ega.
Hernia umbilicalis, anulus umbilicalis, linea alba, hernioplastica, mesh implant, strangulatio, abdominal wall, intra-abdominal pressure
TIBBIY BIALOGIYA VA GISTALOGIYA DARSLARIDA PARAZITALOGIYA
Ushbu maqolada tibbiy biologiya fanida gelmint parazitlarining ahamiyati, ularning biologik xususiyatlari hamda zamonaviy genomika va omika texnologiyalari asosida o‘rganilish istiqbollari tahlil qilinadi. Shuningdek, parazitlarga qarshi kurashda mavjud muammolar va yangi yondashuvlar yoritilgan.
parazitologiya, gelmintlar, genomika, omika texnologiyalari, xost–parazit o‘zaro ta’siri, davolash usullari.
ISOLATION, CHARACTERIZATION, AND BIOLOGICAL EVALUATION OF BIOACTIVE PEPTIDE COMPLEXES FROM KARAKUL LAMB ORGANS AND CAMEL MILK FOR POTENTIAL PHARMACEUTICAL APPLICATIONS
Natural bioactive peptides have emerged as promising candidates for the development of safe and effective therapeutic agents due to their high specificity and low toxicity. In this study, peptide complexes were isolated and characterized from the thymus, lung, and heart tissues of Karakul lambs, as well as from camel milk proteins, with the aim of evaluating their biological activity and pharmaceutical potential. Peptides were obtained using enzymatic hydrolysis and multi-step chromatographic purification, followed by structural identification through high-performance liquid chromatography and LC–MS/MS analysis. A total of nine peptides were identified in the thymus-derived preparation (Timoptin), including α1-thymosin, β4-thymosin, and thymopoietin. Lung-derived peptide complexes (Aflan) consisted of three major fractions with molecular weights of 8805.108, 12109.215, and 14376.112 Da, demonstrating pronounced anti-inflammatory activity. Heart-derived peptides (Kardin) included six bioactive components associated with the regulation of blood rheological properties. Additionally, enzymatic hydrolysis of camel milk proteins resulted in the identification of three antioxidant peptides with defined primary structures. Biological evaluation revealed that the obtained peptide complexes exhibit immunomodulatory, anti-inflammatory, antioxidant, and hemorheological activities. The findings highlight the potential of these natural peptide-based substances as promising candidates for the development of novel pharmaceutical agents.
Bachadon miomasi: etiopatogenez, klinik xususiyatlar va organ-saqlovchi davolash strategiyalarining integrativ tahlili
Mazkur maqolada bachadon miomasi (leiomioma)ning etiologiyasi, patogenezi, klinik belgilari hamda zamonaviy diagnostika va davolash usullari kompleks tarzda tahlil qilinadi. Tadqiqotda miomaning gormonal, genetik va metabolik omillar bilan bog‘liqligi asoslab berilib, uning rivojlanish mexanizmlari ilmiy nuqtai nazardan yoritilgan. Shuningdek, kasallikning tarixiy o‘rganilish bosqichlari, jumladan, Gippokrat, M. Beyli va R. Virxov tomonidan olib borilgan ilmiy izlanishlar qisqacha sharhlanadi. Maqolada bachadon miomasining ayollar reproduktiv salomatligiga ta’siri, homiladorlik bilan o‘zaro bog‘liqligi hamda individual davolash strategiyalarining ahamiyati alohida ko‘rib chiqilgan. Zamonaviy tibbiyot yondashuvlari – minimal invaziv jarrohlik usullari (laparoskopiya, gisterorezektoskopiya), bachadon arteriyalarini embolizatsiyasi (BAE), MRT nazoratidagi FUS-ablatsiya va farmakoterapiyaning yangi avlod preparatlari kombinatsiyalari)ning samaradorligi tahlil etilgan. (masalan, relugoliks Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, bachadon miomasi nafaqat ginekologik kasallik, balki endokrin va metabolik disbalans bilan bog‘liq kompleks patologiya sifatida qaralishi zarur. Zamonaviy tibbiyotda organ saqlovchi va individual yondashuv asosida davolash usullari ustuvor ahamiyat kasb etmoqda.
bachadon miomasi, leiomioma, gormonal disbalans, estrogen, genetik omillar, reproduktiv salomatlik, minimal invaziv jarrohlik, bachadon arteriyasi embolizatsiyasi, FUS-ablatsiya, relugoliks terapiyasi, metabolik omillar, individual yondashuv
Yurak qisqarishlari chastotasi va markaziy gemodinamika ko‘rsatkichlari arterial gipertenziyaga irsiy moyilligi bo‘lgan yosh shaxslarda boshlang‘ich vegetativ tonusga bog‘liqligi
Ushbu maqolada arterial gipertenziyaga genetik moyilligi bo‘lgan yoshlar orasida yurak urish tezligiga bog‘liq holda, boshlang‘ich vegetativ tonus va jinsni hisobga olgan holda markaziy qon aylanishi (gemodinamika) ko‘rsatkichlari tahlili natijalari keltirilgan. Yurak urish tezligi va markaziy gemodinamika ko‘rsatkichlari o‘rtasidagi bog‘liqlik jins va boshlang‘ich vegetativ tonusga bog‘liq.
yurak urish tezligi, vegetativ nerv tizimi, genetik moyillik
OG‘IZ BO‘SHLIG‘I O‘SMALARINI KLINIK-LABORATOR ERTA TASHXISLASH VA XIRURGIK DAVOLASHNING ZAMONAVIY YONDASHUVLARI
Og‘iz bo‘shlig‘i o‘smalari zamonaviy stomatologiya va onkologiyaning dolzarb muammolaridan biri hisoblanadi. Ushbu patologiyalar yuqori psatologik ko‘rsatkichlari bilan tavsiflanib, ayniqsa kech tashxis qo‘yilgan hollarda bemor hayoti uchun jiddiy xavf tug‘diradi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, og‘iz bo‘shlig‘i o‘smalarining aksariyati dastlabki bosqichlarda klinik jihatdan kam simptomli kechadi, bu esa erta tashxis qo‘yishni qiyinlashtiradi. Shu sababli klinik, laborator va instrumental tekshiruvlarning kompleks qo‘llanilishi muhim ahamiyatga ega. Mazkur maqolada og‘iz bo‘shlig‘i o‘smalarining etiologiyasi, patogenezi, klinik belgilari va ularni erta aniqlash usullari chuqur tahlil qilindi. Shuningdek, biopsiya, sitologik tekshiruvlar, molekulyar markerlar va zamonaviy diagnostik texnologiyalar samaradorligi yoritildi. Xirurgik davolash usullarining turli variantlari, jumladan minimal invaziv yondashuvlar, rekonstruktiv operatsiyalar va individual davolash strategiyalarining ahamiyati ham keng muhokama qilindi. Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, og‘iz bo‘shlig‘i saratonlari dunyo onkologik kasalliklar orasida yuqori o‘rinlardan birini egallaydi va rivojlanayotgan davlatlarda bu ko‘rsatkich yanada yuqori. Erta tashxis qo‘yish orqali bemorlarning 5 yillik yashash ko‘rsatkichi sezilarli darajada oshishi aniqlangan.
og‘iz bo‘shlig‘i o‘smalari, erta tashxis, biopsiya, sitologiya, xirurgik davolash, onkologiya, malign o‘smalar, benign o‘smalar.
O‘SMIR QIZLARDA HAYZ SIKLI BUZILISHINING ERTA DIAGNOSTIKASI VA PROFILAKTIKASI: KO‘P BOSQICHLI SKRINING VA XAVF OMILLARINI BAHOLASH ASOSIDA
Ushbu maqola o‘smir qizlarda hayz sikli buzilishlarini erta aniqlash va profilaktika qilishning amaliy modelini asoslaydi. Tadqiqotda klinik-epidemiologik kuzatuv, so‘rovnoma va laborator ko‘rsatkichlarni kompleks tahlil qilish qo‘llandi. Natijalar xavf guruhlarini ajratish, skrining algoritmini taklif etish va individual profilaktika choralari samaradorligini ko‘rsatadi.
o‘smir qizlar, hayz sikli, erta diagnostika, skrining, dismenoreya, anovulyatsiya, profilaktika.
TROMBOZ VA TROMBOFLEBIT KASALLIKLARIDA JARROHLIK USULLARI: KLINIK QAROR QABUL QILISH, OPERATIV TAKTIKA VA NATIJALARNI BAHOLASH
Ushbu maqolada tromboz va tromboflebitda jarrohlik aralashuvlarining o‘rni, tanlash mezonlari va klinik natijalari tahlil qilindi. Retrospektiv kuzatuv va qiyosiy-analitik yondashuv asosida endovaskulyar va ochiq operatsiyalar ko‘rsatmalari tizimlashtirildi. Tanlangan taktika erta rekanalizatsiya, embolik asoratlar kamayishi va funksional tiklanish bilan bog‘liq ekani asoslandi. Maqola tromboz hamda tromboflebitda jarrohlik davolashning zamonaviy yo‘nalishlarini, amaliy ko‘rsatmalar va cheklovlarni yoritadi. Klinik kuzatuvlar, adabiyotlar sintezi va stratifikatsiya mezonlari orqali trombektomiya, kava-filtr, endovenoz ablatsiya kabi usullar tahlil qilindi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, individual risk baholash operatsion samaradorlik va xavfsizlikni sezilarli oshiradi.
Tromboz, tromboflebit, trombektomiya, endovaskulyar davolash, kava-filtr, endovenoz ablatsiya, o‘pka emboliyasi.
СОВРЕМЕННЫЕ МЕТОДЫ ДИАГНОСТИКИ ЭСТЕТИЧЕСКИХ НАРУШЕНИЙ У ПАЦИЕНТОВ С ДЕФЕКТАМИ ЗУБНОГО РЯДА И ИХ КОМПЛЕКСНАЯ РЕАБИЛИТАЦИЯ: КЛИНИЧЕСКОЕ ЗНАЧЕНИЕ И СТАТИСТИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ
В современной стоматологии проблема эстетических нарушений у пациентов с дефектами зубного ряда занимает одно из ведущих мест, поскольку утрата зубов и деформации зубных рядов приводят не только к функциональным расстройствам, но и к выраженным психоэмоциональным и социальным последствиям. Нарушение целостности зубного ряда сопровождается изменением окклюзии, нарушением дикции, ухудшением жевательной эффективности и развитием патологических изменений в височно-нижнечелюстном суставе. Эстетический фактор в настоящее время рассматривается как один из основных критериев качества стоматологического лечения, особенно при комплексной реабилитации пациентов. Целью настоящей научно-теоретической работы является анализ современных методов диагностики эстетических нарушений при дефектах зубного ряда, а также оценка эффективности комплексной реабилитации с использованием ортопедических, ортодонтических, хирургических и цифровых технологий. В работе использованы данные современных научных публикаций, клинических исследований, диссертационных работ и статистических отчетов по стоматологической заболеваемости. Результаты анализа показывают, что частота дефектов зубных рядов среди взрослого населения достигает 65–75 %, при этом более чем у половины пациентов отмечаются выраженные эстетические нарушения. Применение комплексного подхода, включающего цифровое планирование, имплантацию, ортопедическое восстановление и эстетическую коррекцию, позволяет повысить эффективность лечения до 90 % и значительно улучшить качество жизни пациентов.
Эстетические нарушения, дефекты зубного ряда, стоматологическая реабилитация, ортопедическое лечение, имплантация, ортодонтия, диагностика, окклюзия.
THEORETICAL ANALYSIS OF DIAGNOSIS OF ESTHETIC DISORDERS AND COMPLEX REHABILITATION OF PATIENTS WITH DENTAL ARCH DEFECTS
Esthetic disorders caused by dental arch defects represent one of the most complex clinical problems in modern dentistry, as they affect not only the functional state of the dentoalveolar system but also the psychological, social, and aesthetic well-being of patients. The loss of teeth, congenital anomalies, post-traumatic deformities, periodontal diseases, and improper orthodontic treatment may lead to disturbances in dental arch integrity, occlusion, facial symmetry, and smile harmony. These changes significantly reduce the quality of life and often require multidisciplinary rehabilitation involving prosthodontics, orthodontics, maxillofacial surgery, and restorative dentistry. The purpose of this theoretical study is to analyze modern scientific approaches to the diagnosis of esthetic disorders in patients with dental arch defects and to evaluate the principles of complex rehabilitation based on contemporary dental literature, clinical research, and statistical data. Special attention is given to the role of digital diagnostics, radiological methods, facial analysis, occlusal evaluation, and interdisciplinary treatment planning. According to modern epidemiological studies, partial edentulism occurs in more than 35–45% of adults, while esthetic dissatisfaction related to dental defects is reported in up to 60% of patients seeking prosthetic or orthodontic treatment. Scientific data confirm that complex rehabilitation provides significantly better functional and esthetic outcomes compared to isolated treatment methods. The theoretical analysis demonstrates that successful management of dental arch defects requires early diagnosis, individualized treatment planning, and coordinated work of different dental specialists. Modern rehabilitation concepts based on evidence-based dentistry allow restoration of function, facial esthetics, and psychological comfort, which makes complex rehabilitation the most effective approach in contemporary clinical practice.
Dental arch defects, esthetic disorders, prosthodontic rehabilitation, orthodontic treatment, occlusion analysis, smile esthetics, maxillofacial rehabilitation.
SUT TISHLARINI DAVOLASHDA YUZAGA KELADIGAN XATO KAMCHILIKLAR
Ushbu maqolada bolalar stomatologiyasining eng dolzarb muammolaridan biri — vaqtinchalik (sut) tishlarni davolash jarayonida yo‘l qo‘yiladigan diagnostik va taktik xatoliklar tahlil qilinadi. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) ma’lumotlariga ko‘ra, maktab yoshigacha bo‘lgan bolalar orasida karies tarqalishi 60% dan 90% gacha bo‘lgan ko‘rsatkichni tashkil etmoqda, bu esa o‘z navbatida terapevtik muolajalar hajmining ortishiga olib keladi. Tadqiqot davomida davolash jarayonidagi xatoliklar uchta asosiy guruhga bo‘lib o‘rganildi: diagnostik xatolar (pulpit va periodontit differensial diagnostikasidagi kamchiliklar), texnik xatolar (kanallarga ishlov berish va plombalashdagi nuqsonlar) hamda iatrogen omillar.Statistik ma’lumotlar shuni ko‘rsatadiki, sut tishlari pulpiti muolajasidan keyingi asoratlar 15-22% holatlarda ildiz rezorsiyasining muddatidan oldin boshlanishi yoki periapikal to‘qimalarning surunkali yallig‘lanishiga sabab bo‘ladi. Maqolada zamonaviy rentgenologik tekshiruv usullarining yetishmasligi va bolalarning psixologik tayyorgarligi pastligi xatoliklarni keltirib chiqaruvchi asosiy determinantlar sifatida ko‘rsatilgan. Tadqiqot yakunida sut tishlarini davolash sifatini oshirish va doimiy tishlar murtagiga zarar yetkazish xavfini kamaytirish bo‘yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar ilgari surilgan.
Bolalar stomatologiyasi, sut tishlari, terapevtik xatolar, karies asoratlari, iatrogen omillar, ildiz kanallarini obturatsiyalash, doimiy tish murtagi, stomatologik rentgenologiya, klinik kamchiliklar.
BIRLAMCHI TIBBIY YORDAM MUASSASALARIDA GINEKOLOGIK KASALLIKLARNI ERTA ANIQLASH TIZIMINI TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu maqolaning maqsadi birlamchi tibbiy yordam muassasalarida ginekologik kasalliklarni erta aniqlash tizimini takomillashtirishning tashkiliy va klinik asoslarini ishlab chiqishdir. Aralash usul qo‘llanib, amaliyot auditi, yo‘naltirish yo‘llari tahlili va xavfga asoslangan skrining modeli sinovdan o‘tkazildi. Natijalar qamrov, yo‘naltirish sifati va erta tashxis ulushining oshishini ko‘rsatdi. Taklif etilgan model resurs cheklovida ham barqaror joriy etishga mos.
birlamchi tibbiy yordam, ginekologik skrining, erta aniqlash, yo‘naltirish tizimi, xavf stratifikatsiyasi, klinik yo‘riqnoma, sifat ko‘rsatkichlari.
VITAMIN D YETISHMOVCHILIGINING NEVROLOGIK SIMPTOMLAR RIVOJLANISHIGA TA’SIRI: KLINIK KUZATUVLAR VA BIOMARKERLAR ASOSIDA TAHLIL
Ushbu maqolada vitamin D yetishmovchiligining nevrologik simptomlar paydo bo‘lishi va kuchayishiga ta’siri baholanadi. Prospektiv kuzatuv doirasida 25(OH)D darajasi, nevrologik shikoyatlar va funksional testlar solishtirildi. Yetishmovchilik paresteziya, mushak kuchsizligi, bosh og‘rig‘i hamda kognitiv pasayish bilan bog‘liq ekani ko‘rsatildi. Natijalar nevrologiyada skrining va korreksiyaning ilmiy asosini kengaytiradi.
vitamin D; 25(OH)D; nevrologik simptomlar; paresteziya; kognitiv funksiyalar; mushak kuchsizligi; neyroinflammasiya.
QISHLOQ HUDUDLARIDA YASHOVCHI AYOLLARDA REPRODUKTIV SALOMATLIKKA TA’SIR QILUVCHI IJTIMOIY OMILLAR: SOG‘LIQ XIZMATLARIDAN FOYDALANISH, GENDER ME’YORLARI VA IQTISODIY CHEKLOVLAR KESISHMASI
Ushbu maqola qishloq hududlarida yashovchi ayollarda reproduktiv salomatlikka ta’sir qiluvchi ijtimoiy omillarni tahlil qiladi. Tadqiqot aralash metod yondashuviga tayangan holda adabiyotlar sharhi va mintaqaviy kuzatuv ma’lumotlarini taqqoslaydi. Natijalar xizmatga kirish, ta’lim, oilaviy qarorlar va iqtisodiy qaramlik asosiy determinantlar ekanini ko‘rsatdi. Maqola ijtimoiy mexanizmlarni integrativ modelda izohlaydi.
qishloq ayollari, reproduktiv salomatlik, ijtimoiy determinantlar, tibbiy xizmatga kirish, gender me’yorlari, ta’lim, iqtisodiy cheklovlar.
NAMATAK (ROSA CANINA L.)NING BIOLOGIK XUSUSIYATLARI VA UNING TIBBIYOTDAGI AHAMIYATI
Mazkur maqolada namatak (Rosa canina L.) o‘simligining biologik xususiyatlari va uning tibbiyotda qo‘llanilish yo‘nalishlari tahlil qilinadi. Tadqiqotda o‘simlikning morfologik belgilari, xususan, mevasining tuzilishi, urug‘lanish xususiyatlari va vegetatsiya davri bilan bog‘liq jihatlar ko‘rib chiqildi. Kimyoviy tarkibni tahlil qilish jarayonida namatak mevasida askorbin kislotasi miqdorining yuqoriligi, shuningdek flavonoidlar va fenol birikmalarining mavjudligi aniqlangan ilmiy manbalar asosida yoritildi. Ushbu moddalar antioksidant faollik bilan bog‘liq bo‘lib, organizmda oksidlovchi stressni kamaytirishga xizmat qiladi. Tadqiqot natijalari namatak asosidagi preparatlar asosan gipovitaminoz, yallig‘lanish jarayonlari va umumiy zaiflik holatlarida qo‘llanilishini ko‘rsatadi.
namatak (Rosa canina), askorbin kislota, flavonoidlar, antioksidant, dorivor o‘simlik, fitoterapiya
SURXONDARYO EKOLOGIK SHAROITIDA BO‘YOQ BERUVCHI O‘SIMLIKLARNING PIGMENT SINTEZI VA STRESS OMILLARIGA MOSLASHUV MEXANIZMLARI
Mazkur tadqiqotda Surxondaryo viloyati ekologik sharoitida bo‘yoq beruvchi o‘simliklar — indigofera (Indigofera tinctoria L.), ro‘yan (Rubia tinctorum L.) va xina (Lawsonia inermis)da pigment sintezi hamda stress omillariga moslashuv mexanizmlari o‘rganildi. Tadqiqot davomida flavonoid, fenolik va pigment birikmalar miqdori turli ekologik sharoitlarda tahlil qilindi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, suv tanqisligi va yuqori harorat sharoitida pigment sintezi sezilarli darajada ortadi. Indigoferada indigo pigmenti sintezi, ro‘yanda antraxinon birikmalar, xina o‘simligida esa lawsone miqdori stress sharoitida yuqori darajada to‘planishi aniqlandi. Tadqiqot natijalari ushbu o‘simliklarning ekologik moslashuv mexanizmlarini ochib beradi va ularni sanoat miqyosida yetishtirish uchun ilmiy asos bo‘lib xizmat qiladi.
: pigment sintezi, flavonoidlar, fenolik birikmalar, stress omillari, indigofera, ro‘yan, xina
SURXONDARYO EKOLOGIK SHAROITIDA BO‘YOQ BERUVCHI O‘SIMLIKLARNING AYRIM TURLARI URUG‘LARINING UNUVCHANLIGI VA BOSHLANG‘ICH ONTOGENEZ BOSQICHLARINING FIZIOLOGIK HAMDA BIOKIMYOVIY XUSUSIYATLARI
. Ushbu tadqiqotda Surxondaryo viloyati ekologik sharoitida bo‘yoq beruvchi o‘simliklar — ro‘yan (Rubia tinctorum L.) va indigofera (Indigofera tinctoria L.) urug‘larining unuvchanligi hamda boshlang‘ich ontogenez bosqichlarining fiziologik va biokimyoviy xususiyatlari o‘rganildi. Tadqiqot davomida urug‘larning unish energiyasi, unuvchanlik foizi, ildiz va poya uzunligi, shuningdek, flavonoid va fenolik birikmalar miqdori tahlil qilindi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, ekologik omillar, xususan harorat va namlik darajasi urug‘larning unuvchanligiga va dastlabki rivojlanish bosqichlariga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Ro‘yan urug‘lari yuqori unuvchanlik ko‘rsatkichlarini namoyon etgan bo‘lsa, indigofera urug‘larida biokimyoviy faollik yuqoriroq ekanligi aniqlandi.
unuvchanlik, ontogenez, flavonoidlar, fenolik birikmalar, ro‘yan, indigofera, ekologik omillar
Mazkur maqolada hasharotlarning tabiatdagi o‘rni va ekologik tizimdagi funksiyalari kompleks tarzda tahlil qilinadi. Xususan, ularning oziq zanjiridagi roli, o‘simliklarni changlatish jarayonidagi ishtiroki hamda modda aylanishidagi ahamiyati ilmiy manbalar asosida yoritilgan. Tadqiqot davomida hasharotlarning ekotizim barqarorligini ta’minlashdagi o‘rni asoslab berildi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, hasharotlar biologik muvozanatni saqlashda muhim omil hisoblanadi va ularning kamayishi ekologik muammolarni keltirib chiqarishi mumkin.
hasharotlar, ekotizim, changlatish, oziq zanjiri, biologik muvozanat, modda aylanishi
KAVRAK (FERULA ASSA-FOETIDA) NING DORIVORLIK XUSUSIYATLARI VA TIBBIYOTDAGI AHAMIYATI
Kavrak (Ferula assa-foetida) O‘zbekiston dorivor o‘simliklaridan bo‘lib, antioksidant va yallig‘lanishga qarshi xususiyatlarga ega. Tadqiqotda kimyoviy tarkibi (feruloviy kislota), farmakologik ta’siri va tibbiy qo‘llanilishi o‘rganildi. Maqsad – ekstraktlarning terapevtik salohiyatini aniqlash. Spektrometriya va biologik testlar natijasida oksidlovchi stress 35% ga kamaygani, bakterial infektsiyalarga qarshi samaradorligi isbotlandi. Kavrak farmatsevtik sanoatda muhim xomashyo sifatida foydalanishi mumkin.
kavrak, Ferula assa-foetida, dorivor o‘simlik, antioksidant, feruloviy kislota, farmakologiya, tibbiy qo‘llanilishi
JAG‘ SUYAKLARIDA OSTEOMIYELITNI ERTA ANIQLASH VA DAVOLASHNING ZAMONAVIY USULLARI: KLINIK-DIAGNOSTIK VA TERAPEVTIK YONDASHUVLAR
Jag‘ suyaklarining osteomiyeliti stomatologiya va yuz-jag‘ jarrohligi amaliyotida uchraydigan eng murakkab yallig‘lanish kasalliklaridan biri hisoblanadi. Ushbu kasallikning rivojlanishi ko‘pincha odontogen infeksiya, travmatik shikastlanishlar, jarrohlik aralashuvlar, immunitetning pasayishi hamda umumiy somatik kasalliklar bilan bog‘liq holda yuzaga keladi. Osteomiyelitning klinik kechishi ko‘p hollarda yashirin boshlanadi, bu esa kasallikni erta bosqichda aniqlashni qiyinlashtiradi va asoratlar rivojlanish xavfini oshiradi. Zamonaviy stomatologiyada osteomiyelitni erta aniqlash uchun radiologik, tomografik, laborator va mikrobiologik diagnostika usullaridan keng foydalanilmoqda. Ayniqsa, kompyuter tomografiyasi, magnit-rezonans tomografiya, ultratovush diagnostikasi hamda molekulyar-biologik tekshiruvlar kasallikni dastlabki bosqichda aniqlash imkonini beradi. Davolashning zamonaviy usullari kompleks yondashuvga asoslanadi va konservativ hamda jarrohlik usullarni o‘z ichiga oladi. Antibiotik terapiya, detoksikatsion davolash, immunomodulyatorlar qo‘llash, fizioterapiya hamda minimal invaziv jarrohlik usullari osteomiyelitni davolash samaradorligini oshiradi. So‘nggi yillarda lazer terapiyasi, ozon terapiyasi, vakuum-aspiratsion drenaj, suyak regeneratsiyasini rag‘batlantiruvchi biomateriallardan foydalanish keng qo‘llanilmoqda. Ilmiy manbalarga ko‘ra, osteomiyelitning erta aniqlanishi davolash samaradorligini 30–40 % ga oshiradi, asoratlar sonini esa sezilarli darajada kamaytiradi. Statistik ma’lumotlar odontogen osteomiyelit yuz-jag‘ sohasidagi yallig‘lanish kasalliklarining 10–15 % ini tashkil etishini ko‘rsatadi. Mazkur maqolada jag‘ suyaklari osteomiyelitini erta aniqlashning zamonaviy diagnostik usullari, davolashning innovatsion texnologiyalari hamda klinik samaradorligi ilmiy-nazariy manbalar asosida tahlil qilindi. Tadqiqot natijalari osteomiyelitni erta bosqichda aniqlash va kompleks davolash bemorlarning sog‘ayish ko‘rsatkichlarini sezilarli darajada yaxshilashini ko‘rsatadi.
osteomiyelit, jag‘ suyagi, odontogen infeksiya, erta diagnostika, kompyuter tomografiya, antibiotik terapiya, jarrohlik davolash.
YUZ-JAG‘ SOHASINING TRAVMATIK SUYAK SHIKASTLANISHLARI VA YALLIG‘LANISH KASALLIKLARI BO‘LGAN BEMORLARNI OPERATSIYADAN KEYIN REABILITATSIYA QILISHNING KLINIK-NAZARIY ASOSLARI
Yuz-jag‘ sohasining travmatik suyak shikastlanishlari hamda yallig‘lanish kasalliklari stomatologiya va yuz-jag‘ jarrohligida eng murakkab klinik holatlar qatoriga kiradi. Ushbu patologiyalar ko‘pincha transport hodisalari, maishiy jarohatlar, sport travmalari, ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalar, shuningdek odontogen infeksiyalar natijasida yuzaga keladi. Zamonaviy jarrohlik usullarining rivojlanishi tufayli bunday bemorlarni operativ davolash samaradorligi ortib bormoqda, biroq operatsiyadan keyingi davrda to‘g‘ri tashkil etilgan reabilitatsiya jarayoni yakuniy klinik natijani belgilovchi asosiy omillardan biri hisoblanadi. Ilmiy ma’lumotlarga ko‘ra, yuz-jag‘ suyaklari sinishidan keyin asoratlar 18–35 % hollarda, osteomiyelit va boshqa yallig‘lanish kasalliklaridan keyin esa 25 % gacha uchraydi. Ushbu asoratlar orasida kontrakturalar, chaynash funksiyasining buzilishi, temporomandibulyar bo‘g‘im disfunksiyasi, yumshoq to‘qimalar fibrozlari, nevrologik asoratlar hamda kosmetik deformatsiyalar alohida o‘rin tutadi. Shu sababli operatsiyadan keyingi davrda kompleks reabilitatsiya choralarini qo‘llash muhim klinik ahamiyatga ega. Mazkur maqolada yuz-jag‘ sohasining travmatik suyak shikastlanishlari va yallig‘lanish kasalliklari bo‘lgan bemorlarni operatsiyadan keyingi reabilitatsiya qilishning zamonaviy tamoyillari ilmiy-nazariy asosda tahlil qilindi. Reabilitatsiya jarayonining bosqichlari, fizioterapiya, dori-darmon terapiyasi, ortopedik va funksional tiklash usullari, shuningdek psixologik moslashuvning ahamiyati keng yoritildi.
reabilitatsiya, yuz-jag‘ jarrohligi, travmatik sinish, osteomiyelit, operatsiyadan keyingi davr, fizioterapiya, funksional tiklanish, temporomandibulyar bo‘g‘im
TISH EKSTRAKSIYASIDAN KEYINGI ASORATLARNING KLINIK-STATISTIK TAHLILI VA ULARNI BIRLAMCHI HAMDA IKKILAMCHI DAVOLASH USULLARINING ZAMONAVIY ILMIY-NAZARIY ASOSLARI
Tish ekstraksiyasi stomatologik amaliyotda eng ko‘p bajariladigan jarrohlik muolajalardan biri hisoblanadi. Ushbu muolaja nisbatan oddiy jarrohlik aralashuvi sifatida qaralsa-da, ayrim hollarda turli darajadagi mahalliy va umumiy asoratlar bilan kechishi mumkin. Ekstraksiyadan keyingi asoratlarning yuzaga kelishi bemorning umumiy somatik holati, yallig‘lanish jarayonining mavjudligi, operatsiya texnikasining to‘g‘riligi, aseptika va antiseptika qoidalariga rioya qilinishi hamda operatsiyadan keyingi parvarish darajasiga bog‘liq. Klinik kuzatuvlar shuni ko‘rsatadiki, ekstraksiyadan keyingi asoratlar orasida alveolit, qon ketish, gematoma, infeksiya tarqalishi, nerv shikastlanishi, jag‘ suyaklarining sinishi va yumshoq to‘qimalarning jarohatlanishi eng ko‘p uchraydi. So‘nggi yillarda olib borilgan klinik-statistik tadqiqotlar natijalariga ko‘ra, ekstraksiya muolajalarining o‘rtacha 5–18 foizida turli xil asoratlar qayd etiladi. Ushbu ko‘rsatkich murakkab ekstraksiyalarda, ayniqsa, donolik tishlarini olib tashlashda yanada yuqori bo‘lishi mumkin. Asoratlarning oldini olishda to‘g‘ri tashxis qo‘yish, operatsiyani optimal usulda bajarish, bemorning umumiy holatini hisobga olish hamda operatsiyadan keyingi davrda to‘g‘ri davo choralarini qo‘llash muhim ahamiyatga ega. Mazkur maqolada tish ekstraksiyasidan keyingi asoratlarning klinik-statistik xususiyatlari, ularning etiologik omillari, rivojlanish mexanizmlari hamda birlamchi va ikkilamchi davolash usullarining ilmiy asoslari keng tahlil qilinadi.
Tish ekstraksiyasi, ekstraksiya asoratlari, alveolit, qon ketish, gematoma, odontogen infeksiya, stomatologik jarrohlik, klinik-statistik tahlil, birlamchi davolash.
Yuz-jag‘ sohasidagi o‘smalarning erta diagnostikasi va davolash strategiyalari
Ushbu maqolada yuz-jag‘ sohasi (YJS) onkopatologiyalarining erta diagnostikasi va zamonaviy multimodal davolash strategiyalari ilmiy-tahliliy nuqtayi nazardan ko‘rib chiqiladi. Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, YJS o‘smalari barcha xavfli neoplazmalarning 3% dan 5% gacha bo‘lgan qismini tashkil etsa-da, ularning o‘ta murakkab anatomik-topografik joylashuvi va hayotiy muhim a’zolarga yaqinligi masalaning tibbiy va ijtimoiy dolzarbligini belgilaydi. Tadqiqotda multispiral kompyuter tomografiyasi (MSKT), magnit-rezonans tomografiya (MRT) va pozitron-emissiya tomografiyasi (PET-KT) kabi vizuallashtirish usullarining diagnostik sezgirligi (sensitivity) hamda gistologik va molekulyar-genetik verifikatsiyaning o‘rni qiyosiy tahlil qilingan. Maqolada "onkologik sergaklik" (oncological alertness) konsepsiyasi va birlamchi bo‘g‘in stomatologlarining erta tashxis qo‘yishdagi roli akademik darajada asoslangan. Shuningdek, maqolada radikal rezeksiyadan so‘ng 3D modellashtirish va mikroxirurgik autotransplantatsiya usullaridan foydalangan holda amalga oshiriladigan rekonstruktiv jarrohlikning samaradorligi statistik ko‘rsatkichlar orqali yoritilgan. Olingan natijalar kombinatsiyalashgan davolash usullari va erta skrining tizimining yo‘lga qo‘yilishi bemorlarning postoperatsion reabilitatsiyasi va 5 yillik yashash ko‘rsatkichini sezilarli darajada oshirishini tasdiqlaydi.
Yuz-jag‘ sohasi (YJS), xavfli o‘smalar, erta diagnostika, onkologik sergaklik, MSKT, MRT, gistologik verifikatsiya, multimodal terapiya, rekonstruktiv xirurgiya, 3D modellashtirish, metastaz, proliferatsiya indeksi
YUZ JAG’ SOHASIDAGI YIRINGLI YALIG’LANISH KASALLIKLARINING ASORATLARI VA ULARNI OLDINI OLISH
Ushbu maqolada yuz-jag‘ sohasi yiringli-yallig‘lanish kasalliklarining (flegmona, abscess, osteomielit) zamonaviy kechishi, ularning hayotga xavf soluvchi asoratlari va oldini olish strategiyalari ilmiy tahlil qilinadi. Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, yuz-jag‘ jarrohligi statsionarlariga murojaat qilayotgan bemorlarning 70-80 foizini aynan odontogen yallig‘lanish jarayonlari tashkil etadi. Maqolada yallig‘lanishning mediastinit, kaveonoz sinus trombozi va sepsis kabi terminal holatlarga transformatsiyalanish mexanizmlari retrospektiv tahlil etilgan. Tadqiqot davomida mikrobiologik landshaftning o‘zgarishi, ya’ni shartli patogen floraning polirezistentlik xususiyatlari asoratlar shakllanishidagi asosiy omil ekanligi asoslab berilgan. Shuningdek, maqolada erta tashxislashda MSKT (multispiral kompyuter tomografiyasi) va markerli laborator tahlillarning (prokalsitonin, S-reaktiv oqsil) o‘rni hamda kompleks profilaktika choralarini takomillashtirish masalalari yoritilgan.
Yuz-jag‘ sohasi, flegmona, odontogen osteomielit, sepsis, mediastinit, antibiotikorezistentlik, profilaktika, gomeostaz, kavenoz sinus trombozi.
TISH KARIESINING ZAMONAVIY TASNIFI, DAVOLASH USULLARI VA PROFILAKTIKASINING KLINIK-EPIDEMIOLOGIK ASOSLARI
Tish kariesi insoniyat orasida eng keng tarqalgan stomatologik kasalliklardan biri hisoblanadi va u barcha yosh guruhlarida uchraydi. Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti maʼlumotlariga koʻra, dunyo aholining qariyb 90 % dan ortigʻida hayoti davomida kamida bir marotaba karies aniqlanadi. Ushbu kasallik tishning qattiq toʻqimalarining demineralizatsiyasi va organik moddalarning parchalanishi bilan xarakterlanadi. Karies rivojlanishida mikroorganizmlar, uglevodlarga boy oziq-ovqat, ogʻiz gigiyenasining yetarli emasligi, tupurik tarkibining oʻzgarishi va organizmning umumiy holati muhim rol oʻynaydi. Mazkur maqolada tish kariesining zamonaviy tasnifi, klinik shakllari, rivojlanish bosqichlari, davolash usullari hamda profilaktika choralarining ilmiy-nazariy asoslari keng yoritilgan. Adabiyotlar tahlili asosida kariesni Black, ICD, klinik va patogenezga asoslangan tasniflari solishtirildi. Zamonaviy davolash usullari sifatida minimal invaziv stomatologiya, kompozit materiallar, remineralizatsiya terapiyasi, lazer texnologiyalari va ftor preparatlari qoʻllanilishining samaradorligi tahlil qilindi. Profilaktika yoʻnalishida individual, guruhiy va ommaviy profilaktika usullarining samaradorligi statistik maʼlumotlar asosida baholandi. Ilmiy manbalar va klinik tadqiqotlar natijalari shuni koʻrsatadiki, karies rivojlanishini 60–70 % gacha kamaytirish ogʻiz gigiyenasini yaxshilash, ftor profilaktikasi, ratsional ovqatlanish va muntazam stomatologik koʻriklar orqali amalga oshirilishi mumkin. Shuningdek, bolalarda karies darajasi yuqori bo‘lib, ayrim hududlarda DMF indeksi 5–8 gacha yetishi aniqlangan.
Tish kariesi, tasnif, davolash, profilaktika, demineralizatsiya, remineralizatsiya, epidemiologiya, DMF indeksi, stomatologiya.
KOMPYUTER NAVIGATSIYASI YORDAMIDA DENTAL IMPLANTATSIYA SAMARADORLIGINI OSHIRISHNING KLINIK VA ILMIY ASOSLARI
Zamonaviy stomatologiyada dental implantatsiya yo‘qotilgan tishlarni tiklashning eng samarali usullaridan biri hisoblanadi. So‘nggi yillarda kompyuter texnologiyalarining rivojlanishi implantologiyada yangi bosqichni boshlab berdi. Xususan, kompyuter navigatsiyasi yordamida implantatsiya qilish usuli jarrohlik aniqligini oshirish, operatsiya vaqtini qisqartirish, asoratlar sonini kamaytirish va estetik natijalarni yaxshilash imkonini bermoqda. Ushbu maqolada kompyuter navigatsiyasi asosida bajariladigan dental implantatsiyaning samaradorligi ilmiy-nazariy jihatdan tahlil qilindi. Tadqiqot davomida zamonaviy implantologiyada qo‘llanilayotgan raqamli rejalashtirish, 3D tomografiya, virtual implantatsiya, jarrohlik shablonlari va navigatsion tizimlarning klinik natijalarga ta’siri o‘rganildi. Adabiyotlar tahlili shuni ko‘rsatdiki, kompyuter navigatsiyasi yordamida implantatsiya qilinadigan bemorlarda implantning suyak ichida to‘g‘ri joylashish darajasi 95–98% gacha yetadi, an’anaviy usulda esa bu ko‘rsatkich 85–90% atrofida bo‘ladi. Shuningdek, operatsiya vaqtining qisqarishi, yumshoq to‘qimalar travmasining kamayishi va tiklanish davrining tezlashishi ham aniqlangan. Ilmiy manbalarda keltirilishicha, navigatsion implantatsiya ayniqsa anatomik jihatdan murakkab sohalarda, masalan, yuqori jag‘ sinusiga yaqin hududlarda, mandibulyar kanal atrofida va suyak hajmi cheklangan holatlarda yuqori samaradorlik ko‘rsatadi. Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, navigatsiya yordamida bajarilgan implantatsiyada asoratlar soni an’anaviy implantatsiyaga nisbatan 2–3 baravar kam uchraydi. Olingan natijalar kompyuter navigatsiyasidan foydalanish implantologiyada xavfsizlik, aniqlik va prognozning ishonchliligini sezilarli darajada oshirishini ko‘rsatadi. Shu sababli, zamonaviy stomatologiyada raqamli implantologiyani keng joriy etish klinik samaradorlikni oshirishning muhim omili hisoblanadi.
Dental implantatsiya, kompyuter navigatsiyasi, raqamli implantologiya, 3D tomografiya, jarrohlik shabloni, virtual rejalashtirish.
JAG‘ DEFORMATSIYALARINI JARROHLIK YO‘LI BILAN DAVOLASH USULLARI VA OPERATSIYADAN KEYINGI REABILITATSIYA JARAYONINING KLINIK-NAZARIY ASOSLARI
Jag‘ deformatsiyalari yuz-jag‘ sohasining tug‘ma yoki orttirilgan nuqsonlari bo‘lib, ular nafaqat estetik ko‘rinishga, balki chaynash, nutq, nafas olish va psixologik holatga ham salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Zamonaviy yuz-jag‘ jarrohligida bunday deformatsiyalarni davolashning asosiy usuli ortognatik jarrohlik, rekonstruktiv operatsiyalar, distraksion osteogenez va kombinatsiyalangan ortodontik-jarrohlik davolash hisoblanadi. Ushbu maqolada jag‘ deformatsiyalarini jarrohlik yo‘li bilan davolashning nazariy asoslari, operatsiya usullari, ularning samaradorligi hamda operatsiyadan keyingi reabilitatsiya jarayonining ahamiyati ilmiy adabiyotlar, dissertatsiyalar va klinik kuzatuvlar asosida tahlil qilindi So‘nggi yillarda o‘tkazilgan ilmiy tadqiqotlar ma’lumotlariga ko‘ra, ortognatik operatsiyalar o‘tkazilgan bemorlarning 85–92 % ida funksional natijalar yaxshilangan, 80 % dan ortiq bemorlarda estetik ko‘rsatkichlar sezilarli darajada tiklangan. Distraksion osteogenez usuli qo‘llanganda esa suyak hajmini oshirish samaradorligi 90 % ga yaqin natijani ko‘rsatgan. Reabilitatsiya jarayoni to‘g‘ri tashkil etilgan hollarda asoratlar soni 2–3 baravar kamayishi aniqlangan. Operatsiyadan keyingi reabilitatsiya jarayoni fizioterapiya, ortodontik davolash, nutq terapiyasi, dietoterapiya va psixologik moslashuvni o‘z ichiga oladi. Kompleks yondashuv qo‘llanilganda davolash natijalari sezilarli darajada yaxshilanadi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, jag‘ deformatsiyalarini davolashda jarrohlik va reabilitatsiya bosqichlarining uzviy bog‘liqligi yuqori klinik samaradorlikni ta’minlaydi.
Jag‘ deformatsiyasi, ortognatik jarrohlik, distraksion osteogenez, osteotomiya, yuz-jag‘ jarrohligi, rekonstruktiv operatsiya, malokkluziya, reabilitatsiya, ortodontik davolash.
ODONTOGEN INFEKSIYALARNING YUZ-JAGʻ SOHASIDA TARQALISH XUSUSIYATLARI VA ULARNING KLINIK-ANATOMIK ASOSLARI
Odontogen infeksiyalar yuz-jagʻ sohasidagi yalligʻlanish kasalliklarining eng ko‘p uchraydigan turlaridan biri bo‘lib, ularning kelib chiqish manbai tish va periodontal to‘qimalar bilan bogʻliq hisoblanadi. Ushbu maqolada odontogen infeksiyalarning yuz-jagʻ sohasida tarqalish xususiyatlari, anatomik yo‘llari, klinik kechishi hamda zamonaviy ilmiy nazariyalar asosida rivojlanish mexanizmlari keng tahlil qilindi. Tadqiqotda so‘nggi yillarda chop etilgan ilmiy maqolalar, klinik kuzatuvlar va dissertatsiya ishlarida berilgan statistik maʼlumotlar umumlashtirildi. Maʼlumotlarga ko‘ra, yuz-jagʻ sohasidagi yiringli-yalligʻlanish kasalliklarining 70–80% gacha bo‘lgan qismi odontogen kelib chiqishga ega bo‘lib, ularning asosiy sabablari davolanmagan karies, pulpit, periodontit hamda noto‘gʻri bajarilgan stomatologik muolajalar hisoblanadi. Infeksiyaning tarqalishida jagʻ suyaklarining anatomik tuzilishi, mushaklar oraligʻidagi bo‘shliqlar, fastsial qatlamlar, limfa va qon tomir tizimi muhim rol o‘ynaydi. Ayniqsa, pastki jagʻ sohasida infeksiya submandibulyar, pterigomandibulyar va parafaringeal bo‘shliqlarga tez tarqalishi aniqlangan. Yuqori jagʻda esa infeksiya ko‘pincha sinus maksillaris orqali yoyiladi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, odontogen infeksiyalarni erta tashxislash va ularning tarqalish yo‘llarini anatomik jihatdan to‘gʻri baholash ogʻir asoratlarning oldini olishda muhim ahamiyatga ega. Zamonaviy klinik epidemiologik maʼlumotlar odontogen infeksiyalarni davolashda kompleks yondashuv zarurligini ko‘rsatadi.
odontogen infeksiya, yuz-jagʻ sohasi, yiringli yalligʻlanish, fastsial bo‘shliqlar, osteomiyelit, periostit, flegmona, abscess.