ORIENTAL JOURNAL OF MEDICINE AND NATURAL SCIENCES
ORIENTAL JOURNAL OF MEDICINE AND NATURAL SCIENCES - is the official publication of the Science, Medicine and Natural History Society. It considers the following types of original material for review and publication: research articles, review articles, letters to the editor, briefs, case reports, book reviews, technology reports, and article reviews. Each issue covers topics of interest to a broad readership, industry, clinicians, academia, and government. A magazine for anyone interested in science. We are pleased to offer all interested authors the opportunity to publish in the pages of the journal. The magazine is intended for professional doctors and pharmacologists, researchers and university teachers. Articles of a problematic and scientific-practical nature are published in the magazine.
PASTKI JAG‘ SUYAGI SINISHLARIDA OSTEOSINTEZ AMALIYOTINING ZAMONAVIY USULLARI, DAVOLASH BOSQICHLARI HAMDA UCHRASHI MUMKIN BO‘LGAN XATOLAR VA ASORATLARI
Pastki jag‘ suyaklari yuz-jag‘ jarohatlari ichida eng ko‘p uchraydigan anatomik shikastlanishlardan biri hisoblanadi. Jag‘ suyaklarining anatomik tuzilishi, harakatchanligi hamda chaynov mushaklarining doimiy funksional ta’siri tufayli sinishlarda suyak fragmentlarining siljishi, okklyuziya buzilishi va estetik nuqsonlar rivojlanishi mumkin. Hozirda rivojlangan yuz-jag‘ jarrohligida osteosintez usullari pastki jag‘ sinishlarini davolashning asosiy yo‘nalishlaridan biri sifatida qaraladi. Osteosintezning maqsadi siniq fragmentlarini anatomik holatda qayta tiklash, ularni barqaror fiksatsiya qilish va suyak regeneratsiyasi uchun optimal sharoit yaratishdan iborat. Hozirgi kunda mini-plastinkali osteosintez, rekonstruktiv plastinkalar yordamidagi osteosintez, kompression osteosintez va transosseal fiksatsiya kabi usullar keng qo‘llanilmoqda. Mazkur maqolada pastki jag‘ sinishlarida osteosintez amaliyotining nazariy asoslari, jarrohlik bosqichlari, operatsiya oldi tayyorgarligi, amaliyot davomida bajariladigan manipulyatsiyalar hamda operatsiyadan keyingi kuzatuv algoritmlari ilmiy adabiyotlar va zamonaviy klinik tadqiqotlar asosida tahlil qilindi. Shuningdek, osteosintez natijalariga ta’sir qiluvchi omillar, jarrohlik xatolari, texnik kamchiliklar va operatsiyadan keyingi asoratlar ham o‘rganildi. Adabiyotlar tahliliga ko‘ra, zamonaviy titan mini-plastinkalar yordamida bajarilgan osteosintez usullarida suyak bitishining muvaffaqiyat darajasi 90–98 % oralig‘ida qayd etilgan. Biroq infektsion jarayonlar, noto‘g‘ri repozitsiya, osteomiyelit, nerv shikastlanishlari va malokkluziya kabi asoratlar ayrim holatlarda uchrashi mumkin. Tadqiqot natijalari osteosintezning samaradorligi jarrohlik texnikasining to‘g‘ri tanlanishi, anatomik repozitsiyaning aniqligi va operatsiyadan keyingi reabilitatsiyaning sifatiga bevosita bog‘liqligini ko‘rsatdi.
pastki jag‘ sinishi, osteosintez, mini-plastinka, osteomiyelit, repozitsiya, fiksatsiya, malokkluziya, titan implantlar, jag‘ jarrohligi, travmatologiya, regeneratsiya.
YUZ-JAGʻ SOHASI ODONTOGEN YALLIG‘LANISH KASALLIKLARINING KLINIK XUSUSIYATLARI VA DAVOLASH TAMOYILLARI
Yuz-jag‘ sohasi odontogen yallig‘lanish kasalliklari stomatologik amaliyotida eng ko‘p uchraydigan patologik holatlardan biri hisoblanadi. Ushbu kasalliklar tish va periodont to‘qimalarida rivojlangan infeksion jarayonlarning atrofdagi anatomik tuzilmalarga tarqalishi natijasida yuzaga keladi. Zamonaviy epidemiologik ma’lumotlarga ko‘ra, yuz-jag‘ sohasi yallig‘lanish kasalliklarining 70–90 %dan ortig‘i odontogen etiologiya asosida kelib chiqishga ega bo‘lib, ular orasida o‘tkir odontogen periostit, osteomiyelit, abssess, flegmona va limfadenitlar alohida o‘rin egallaydi. Kasallikning klinik kechishi mikrobiologik omillar, organizm immunologik holati, infeksiyaning virulentligi hamda anatomik-fiziologik xususiyatlarga bog‘liq ravishda turlicha namoyon bo‘ladi. Mazkur maqolada yuz-jag‘ sohasi odontogen yallig‘lanish kasalliklarining etiologiyasi, patogenezi, klinik ko‘rinishlari, diagnostik mezonlari hamda zamonaviy davolash tamoyillari ilmiy adabiyotlar asosida tahlil qilinadi. Shuningdek, so‘nggi yillarda chop etilgan ilmiy maqolalar va dissertatsion tadqiqotlar natijalari umumlashtirilib, kasalliklarning tarqalish ko‘rsatkichlari, asoratlari va ularning oldini olishga qaratilgan yondashuvlar baholanadi. Tadqiqotlar natijalariga ko‘ra, odontogen infeksiyalarni erta aniqlash va kompleks davolash usullarini qo‘llash og‘ir yiringli asoratlar rivojlanish xavfini sezilarli darajada kamaytiradi. Antibakterial terapiya, jarrohlik sanatsiyasi, yallig‘lanishga qarshi davolash hamda reabilitatsiya tadbirlarining uyg‘unlashtirilgan holda qo‘llanilishi yuqori klinik samaradorlikka erishish imkonini beradi. Shu sababli yuz-jag‘ sohasi odontogen yallig‘lanish kasalliklarini o‘rganish stomatologiya va yuz-jag‘ jarrohligi sohalarining dolzarb ilmiy-amaliy muammolaridan biri bo‘lib qolmoqda.
odontogen infeksiya, yuz-jag‘ sohasi, yallig‘lanish kasalliklari, periostit, osteomiyelit, abssess, flegmona, limfadenit, diagnostika, antibakterial terapiya.
KLAPANLARGA BOG‘LIQ BO‘LMAGAN BO‘LMACHALAR FIBRILATSIYASI: PATOGENEZ VA KLINIK AHAMIYATI
Klapanlarga bog‘liq bo‘lmagan bo‘lmachalar fibrilatsiyasi (non-valvular atrial fibrillation, NVAF) yurak ritmining eng keng tarqalgan supraventrikulyar buzilishlaridan biri bo‘lib, global miqyosda yurak-qon tomir kasalliklari strukturasida sezilarli o‘rin egallaydi. Ushbu holat atriyal elektr faolligining tartibsiz va yuqori chastotali impulslar bilan tavsiflanishi natijasida yuzaga keladi hamda gemodinamik samaradorlikning pasayishiga olib keladi. NVAF insult, tromboembolik asoratlar va yurak yetishmovchiligi rivojlanishining muhim xavf omili hisoblanadi. So‘nggi epidemiologik tadqiqotlar NVAF tarqalishi umumiy aholining 2–4 % ini tashkil etishini, 65 yoshdan yuqori populyatsiyada esa bu ko‘rsatkich 10 % gacha yetishini ko‘rsatmoqda. Kasallik rivojlanishida arterial gipertenziya, diabet mellitus, semizlik, koronar arter kasalligi va surunkali yurak yetishmovchiligi asosiy predispozitsion omillar sifatida aniqlangan. Maqolada NVAFning patofiziologik mexanizmlari, atriyal remodelatsiya jarayonlari, tromb hosil bo‘lishi mexanizmlari hamda zamonaviy antikoagulyant terapiya yondashuvlari ilmiy adabiyotlar asosida tahlil qilindi. Shuningdek, klinik tadqiqotlar natijalari asosida ritm va chastota nazorati strategiyalarining samaradorligi baholandi. NVAF bilan bog‘liq o‘lim va nogironlik ko‘rsatkichlarini kamaytirishda individual yondashuv va risk stratifikatsiyasi muhim ahamiyatga ega ekanligi ta’kidlandi.
bo‘lmachalar fibrilatsiyasi, klapan bo‘lmagan, aritmiya, tromboz, insult, antikoagulyant, atriyal remodelatsiya, yurak yetishmovchiligi, elektrofiziologiya.
HELICOBACTER PYLORI INFEKSIYASIDA ANTIBIOTIKLARGA REZISTENTLIK SHAKLLANISHI
Helicobacter pylori infeksiyasi dunyo aholisining katta qismida uchraydigan surunkali bakterial kasalliklardan biri hisoblanadi. Ushbu mikroorganizm surunkali gastrit, peptik yara kasalligi, me’da adenokarsinomasi hamda me’da shilliq qavati bilan bog‘liq limfoid to‘qima limfomasining rivojlanishida muhim etiologik omil sifatida e’tirof etiladi. So‘nggi yillarda H. pylori infeksiyasini davolash samaradorligini pasaytirayotgan asosiy muammolardan biri antibiotiklarga rezistent shtammlarning keng tarqalishi hisoblanmoqda. Ayniqsa, klaritromitsin, metronidazol va levofloksatsinga nisbatan rezistentlikning ortib borishi eradikatsion terapiya natijalariga sezilarli salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Turli epidemiologik kuzatuvlar natijalariga ko‘ra, ayrim hududlarda klaritromitsinga rezistentlik 15–30 %, metronidazolga rezistentlik 40–70 %, levofloksatsinga rezistentlik esa 20–40 % oralig‘ida uchrashi aniqlangan. Bunday holat standart uch komponentli davolash sxemalarining samaradorligini pasaytirib, muqobil davolash strategiyalarini ishlab chiqish zaruratini yuzaga keltirmoqda. Mazkur maqolada H. pylori ning antibiotiklarga rezistentligi shakllanishining molekulyar-genetik mexanizmlari, rezistentlikning geografik xususiyatlari, davolash samaradorligiga ta’siri hamda zamonaviy eradikatsion terapiya yondashuvlari ilmiy adabiyotlar asosida tahlil qilindi. Shuningdek, rezistent shtammlar tarqalishining epidemiologik ko‘rsatkichlari, xalqaro tavsiyalar va klinik tadqiqotlar natijalari umumlashtirildi. Tahlillar natijasida antibiotiklarga rezistentlikning ortishi H. pylori infeksiyasini nazorat qilishda eng dolzarb muammolardan biri ekanligi hamda individual va hududiy rezistentlik ko‘rsatkichlarini hisobga olgan holda davolash protokollarini takomillashtirish zarurligi aniqlandi.
Helicobacter pylori, antibiotiklarga rezistentlik, klaritromitsin, metronidazol, levofloksatsin, eradikatsiya, gastrit.
PODAGRA ZAMONAVIY DIAGNOSTIKA VA DAVOLASH YONDASHUVLARI KLINIK-AMALIY AHAMIYATI
Podagra purin almashinuvi buzilishi natijasida yuzaga keladigan va organizmda siydik kislotasi miqdorining ortishi bilan tavsiflanadigan surunkali metabolik kasallik hisoblanadi. Kasallikning asosiy patogenetik mexanizmi giperurikemiya fonida monosodiy urat kristallarining bo‘g‘imlar, periartikulyar to‘qimalar hamda ayrim ichki organlarda to‘planishi bilan bog‘liq. So‘nggi o‘n yilliklarda dunyo miqyosida podagra bilan kasallanish ko‘rsatkichlarining ortib borishi ushbu patologiyani nafaqat revmatologik, balki muhim tibbiy-ijtimoiy muammo sifatida ham ko‘rib chiqishni talab qilmoqda. Epidemiologik kuzatuvlar natijalariga ko‘ra, rivojlangan davlatlarda katta yoshdagi aholi orasida podagra tarqalishi 1–4 % ni tashkil etadi. Erkaklarda kasallik ayollarga nisbatan bir necha barobar ko‘proq uchraydi va yosh ortishi bilan uning rivojlanish xavfi sezilarli darajada oshadi. Mazkur maqolada podagraning zamonaviy diagnostik mezonlari, kasallikning klinik namoyon bo‘lish xususiyatlari, laborator va instrumental tekshiruv usullarining diagnostik ahamiyati hamda davolashning yangi yondashuvlari ilmiy adabiyotlar asosida tahlil qilindi. Shuningdek, uratni pasaytiruvchi terapiya, yallig‘lanishga qarshi davolash usullari, biologik preparatlar va bemorlarni uzoq muddatli kuzatish strategiyalarining samaradorligi baholandi. Tadqiqotlar natijalari podagrani erta aniqlash, individual davolash rejasini ishlab chiqish hamda hayot tarzini modifikatsiya qilish kasallik nazoratini yaxshilashda muhim omil ekanligini ko‘rsatdi.
podagra, giperurikemiya, siydik kislotasi, urat kristallari, diagnostika, ultratovush, dual-energetik KT, allopurinol, febuksostat.
ILDIZ KANALI INFEKSIYALARINING MIKROBIOLOGIK SPEKTRI VA ULARNING KLINIK AHAMIYATI: KIMYOVIY IRRIGATSION VOSITALAR ORQALI ISHLOV BERISH USULLARINING MIKROBIOLOGIK SAMARADORLIGI
Ildiz kanali infeksiyalari endodontik patologiyalar orasida eng murakkab biologik jarayonlardan biri bo‘lib, ularning rivojlanishi ko‘p komponentli mikrobiologik ekotizim bilan bevosita bog‘liq. Ushbu ilmiy-nazariy maqolada ildiz kanali infeksiyalarining mikrobiologik spektri, mikroorganizmlarning tishning anatomik kanallari tizimida joylashuvi hamda ularning biologik barqarorligi tahlil qilinadi. Ildiz kanalining gidrologik xususiyatlari, dentin naychalari, lateral va qo‘shimcha kanallarning mikroblar kolonizatsiyasidagi roli nazariy asosda yoritiladi. Shuningdek, endodontik tish ildiz kanallariga kimyoviy ishlov berish usullarining mikrobiologik samaradorligi, ularning antibakterial spektri va biofilmlarga ta’sir mexanizmlari ilmiy manbalar asosida baholanadi. Tadqiqot natijalari sifatida turli ilmiy maqolalar va dissertatsiya ishlari tahlil qilinib, kimyoviy irrigatsiya vositalarining mikroorganizmlarni inaktivatsiya qilishdagi ustunliklari va cheklovlari ko‘rsatib beriladi. Maqola endodontik dezinfeksiya jarayonlarini ilmiy asosda tushuntirishga xizmat qiladi hamda ildiz kanali infeksiyalarini samarali nazorat qilish bo‘yicha nazariy xulosalarni taklif etadi.
: ildiz kanali, biofilm, dentin naychalari, anaerob bakteriyalar, irrigatsiya, antiseptiklar, dezinfeksiya, endodontiya, kimyoviy ishlov, mikroblar spektri, gidrologiya.
PARODONT TO‘QIMASI QON AYLANISHI BUZILISHLARI BILAN KECHADIGAN KASALLIKLARNING ETIOPATOGENEZI, DIAGNOSTIKASI VA DAVOLASHINING ILMIY - AMALIY ASOSLARI
Parodont to‘qimalari organizmning murakkab morfofunksional tizimlaridan biri bo‘lib, tishlarning alveolyar suyak ichida mustahkam joylashishini, chaynash bosimining bir maromda taqsimlanishini hamda og‘iz bo‘shlig‘i homeostazini saqlashni ta’minlaydi. Ushbu to‘qimalarning normal faoliyati ko‘p jihatdan mikrotsirkulyator qon aylanishining holatiga bog‘liq hisoblanadi. Parodontdagi qon tomirlar tizimi hujayralarni kislorod va oziq moddalar bilan ta’minlash, metabolik mahsulotlarni chiqarib tashlash, immunologik himoya mexanizmlarini qo‘llab-quvvatlash hamda regenerativ jarayonlarni boshqarishda muhim ahamiyat kasb etadi. Qon aylanishining buzilishi natijasida parodont to‘qimalarida trofik o‘zgarishlar, gipoksiya, metabolik disbalans, yallig‘lanish mediatorlarining ortiqcha ishlab chiqarilishi va degenerativ-distrofik jarayonlar yuzaga keladi. Mazkur maqolada parodont to‘qimalarida qon aylanishi buzilishlari bilan bog‘liq kasalliklarning etiologik omillari, patogenetik mexanizmlari, klinik ko‘rinishlari hamda zamonaviy diagnostika va davolash tamoyillari nazariy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqotlarda keltirilgan ilmiy ma’lumotlar asosida mikrotsirkulyatsiya buzilishlarining gingivit, parodontit va parodontoz rivojlanishidagi o‘rni baholangan. Shuningdek, yurak-qon tomir kasalliklari, qandli diabet, arterial gipertenziya, ateroskleroz va endokrin buzilishlarning parodont qon tomirlari holatiga ta’siri yoritilgan. So‘nggi yillardagi ilmiy manbalarda mikroangiopatiya va endotelial disfunktsiyaning parodont patologiyalarining rivojlanishida muhim bo‘g‘in ekanligi qayd etilgan. Maqolada parodont to‘qimalarining qon bilan ta’minlanishini yaxshilash, yallig‘lanish jarayonlarini nazorat qilish hamda regenerativ imkoniyatlarni kuchaytirishga qaratilgan zamonaviy davolash usullarining nazariy asoslari keng yoritilgan.
parodont, mikrotsirkulyatsiya, qon aylanishi, parodontit, parodontoz, gingivit, gipoksiya, angiopatiya, endotelial disfunktsiya, trofik buzilishlar, diagnostika, davolash.
TISH KARIESINI TASHXISLASH VA DAVOLASHDA YUZAGA KELADIGAN XATOLAR HAMDA ASORATLARNING KLINIK AHAMIYATI, ULARNI BIRLAMCHI VA IKKILAMCHI BARTARAF ETISH USULLARINING ILMIY-NAZARIY TAHLILI
Tish kariyesi stomatologik amaliyotda eng keng tarqalgan kasalliklardan biri bo‘lib, uning tashxislanishi va davolanish sifati bemorning uzoq muddatli stomatologik salomatligini belgilovchi muhim omillardan hisoblanadi. So‘nggi yillarda diagnostika va davolash texnologiyalarining sezilarli darajada takomillashganiga qaramasdan, kariyesni tashxislash va davolash jarayonida turli xatolar hamda asoratlarning uchrashi dolzarb muammolardan biri bo‘lib qolmoqda. Diagnostik xatolar kariyesning chuqurligi va faoliyat darajasini noto‘g‘ri baholash, differensial tashxisdagi kamchiliklar, rentgenologik tekshiruvlarning yetarli darajada o‘tkazilmasligi hamda klinik ma’lumotlarni noto‘g‘ri talqin qilish bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Davolash bosqichidagi xatolar esa kariyoz to‘qimalarning to‘liq olib tashlanmasligi, sog‘lom dentinning ortiqcha preparatsiyasi, pulpaning tasodifiy ochilishi, restorativ materiallarning noto‘g‘ri qo‘llanilishi va okklyuzion munosabatlarning buzilishi kabi holatlarda namoyon bo‘ladi. Ilmiy ma’lumotlarga ko‘ra, ikkilamchi kariyes, plomba chetlarining germetik yopilmasligi, pulpit va periodontit kabi asoratlar ko‘pincha dastlabki diagnostika va davolashdagi kamchiliklar natijasida yuzaga keladi. Mazkur maqolada tish kariyesini tashxislash va davolashda uchraydigan asosiy xatolar, ularning kelib chiqish mexanizmlari, klinik oqibatlari hamda birlamchi va ikkilamchi profilaktik choralar ilmiy adabiyotlar asosida tahlil qilinadi. Shuningdek, zamonaviy diagnostik texnologiyalar, minimal invaziv davolash konsepsiyasi va sifat nazoratiga asoslangan yondashuvlarning samaradorligi yoritiladi
tish kariyesi, diagnostik xatolar, davolash xatolari, ikkilamchi kariyes, pulpit, periodontit, restorativ stomatologiya, diagnostika.
O‘TKIR MIOKARD INFARKTI BILAN KASALLANGAN BEMORLARDA BIOMARKERLAR YORDAMIDA TEZ VA SAMARALI DIAGNOZ QO‘YISH HAMDA REABILITATSIYA USULLARINING KLINIK AHAMIYATI
O‘tkir miokard infarkti yurak-qon tomir tizimi kasalliklari ichida nogironlik va o‘lim ko‘rsatkichlari yuqori bo‘lgan patologik holatlardan biri hisoblanadi. So‘nggi yillarda ushbu kasallikni erta aniqlash, tezkor tashxislash va samarali reabilitatsiya qilish masalalari tibbiyotning eng dolzarb yo‘nalishlaridan biriga aylandi. Mazkur maqolada o‘tkir miokard infarktida qo‘llaniladigan zamonaviy biomarkerlarning diagnostik imkoniyatlari, ularning klinik samaradorligi hamda reabilitatsiya jarayonidagi o‘rni ilmiy-nazariy asosda tahlil qilindi. Tadqiqot davomida troponin I, troponin T, kreatinfosfokinaza-MB, mioglobin, B-tip natriyuretik peptid va yuqori sezuvchan C-reaktiv oqsil kabi indikatorlarning ahamiyati keng ko‘lamli ilmiy manbalar asosida yoritildi. Shuningdek, infarktning dastlabki bosqichlarida biomarkerlar yordamida tashxis qo‘yishning mortalitet ko‘rsatkichlarini kamaytirishi, reabilitatsiya samaradorligini oshirishi hamda yurak mushaklari funksional holatini tiklashdagi o‘rni tahlil qilindi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, yuqori sezuvchan troponin testlari yordamida infarktni dastlabki 1–3 soat ichida aniqlash imkoniyati mavjudligi, bu esa erta trombolitik va invaziv davolash choralarini qo‘llashda muhim omil ekani aniqlandi. Reabilitatsiya bosqichida esa jismoniy mashqlar, farmakoterapiya, psixologik yordam va metabolik monitoring kompleks tarzda olib borilganda bemorlarning hayot sifati sezilarli yaxshilanishi kuzatiladi.
o‘tkir miokard infarkti, troponin, biomarker, diagnostika, reabilitatsiya, yurak yetishmovchiligi, kreatinfosfokinaza, mioglobin.
ИММУНОЛОГИК БЕПУШТЛИКДА ЦИТОКИН ДИСБАЛАНСИ: ИММУН ЯЛЛИҒЛАНИШ ФАОЛЛИГИНИНГ ДИАГНОСТИК АҲАМИЯТИ
Сўнгги йилларда бепуштлик муаммоси дунё миқёсида репродуктив тиббиётнинг долзарб йўналишларидан бири бўлиб қолмоқда. Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти маълумотларига кўра, репродуктив ёшдаги жуфтликларнинг ҳар олтинчисида турли даражадаги бепуштлик кузатилади. Бепуштликнинг иммунологик шакллари алоҳида қизиқиш уйғотиб, уларнинг улуши барча ҳолатларнинг 10–20% ини ташкил этади.
HAMSHIRALIK FAOLIYATIDA BIOETIKA VA TIBBIY MAXFIYLIK MUAMMOLARI
Ushbu maqolada hamshiralik faoliyatida bioetika va tibbiy maxfiylik masalalarining nazariy hamda amaliy jihatlari keng tahlil qilinadi. Zamonaviy tibbiyot tizimida hamshiralar bemor bilan bevosita va doimiy aloqada bo‘ladigan mutaxassis sifatida bioetik me’yorlarga amal qilishi, tibbiy sirni saqlashi va professional mas’uliyatni chuqur his qilishi zarur. Maqolada bioetikaning asosiy tamoyillari: inson qadr-qimmatini hurmat qilish, zarar yetkazmaslik, adolat va maxfiylik prinsiplari yoritilgan. Shuningdek, tibbiy ma’lumotlarning oshkor bo‘lishi, raqamli texnologiyalar bilan bog‘liq xavflar, bemor huquqlarining himoyasi va hamshiralik etikasining zamonaviy muammolari ilmiy-nazariy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari hamshiralik faoliyatida bioetika va maxfiylikka rioya qilish tibbiy xizmat sifati hamda jamiyatning tibbiyot tizimiga bo‘lgan ishonchini mustahkamlovchi asosiy omillardan biri ekanligini ko‘rsatadi.
bioetika, tibbiy maxfiylik, hamshiralik etikasi, bemor huquqlari, tibbiy sir, deontologiya, professional mas’uliyat, tibbiy axloq, sog‘liqni saqlash, axborot xavfsizligi
ПОСТМЕНОПАУЗАЛЬНЫЙ ГЕНИТОУРИНАРНЫЙ СИНДРОМ: КЛИНИКО-ПАТОГЕНЕТИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ, ДИАГНОСТИКА И СОВРЕМЕННЫЕ ПОДХОДЫ К ТЕРАПИИ
Постменопаузальный генитоуринарный синдром является одной из наиболее распространённых проблем здоровья женщин старшей возрастной группы и характеризуется комплексом морфологических, функциональных, клинических изменений урогенитального тракта, обусловленных длительным дефицитом эстрогенов. Несмотря на высокую распространённость, данное состояние остаётся недодиагностированным и недостаточно леченным. Целью исследования является анализ современных представлений о патогенезе, клинических проявлениях, диагностике и терапии постменопаузального генитоуринарного синдрома на основе данных международных научных публикаций. В работе обобщены результаты исследований, посвящённых морфологическим изменениям урогенитального тракта, влиянию гипоэстрогении и возможностям патогенетической терапии. Особое внимание уделено междисциплинарному подходу к диагностике и лечению.
генитоуринарный синдром, постменопауза, гипоэстрогения, вульвовагинальная атрофия, гормональная терапия, урогенитальные нарушения.
MODERN DIAGNOSTIC METHODS OF MYOCARDIAL INFARCTION
This article analyzes modern methods for diagnosing acute myocardial infarction, including the role of highly sensitive cardiac biomarkers, electrocardiographic changes, and visualization technologies such as MRI and CT. The study highlights the importance of 0/1-hour algorithms for cardiac biomarkers and the significance of cardiac MRI in determining myocardial viability. The obtained results confirm the effectiveness of modern multislice computed tomography as a non-invasive method of coronary angiography. In conclusion, the use of complex diagnostic methods plays a crucial role in the early detection of myocardial infarction and in the prevention of complications.
Myocardial infarction, cardiac biomarkers, troponin, cardiac MRI, MSCT angiography, diagnostic algorithms
KATTALARDA KINDIK CHURRASI: EMBRIOLOGIYASI, ANATOMIYASI, PATOGENEZI VA JARROHLIK DAVOLASH USULLARI
Kattalarda kindik churrasi old qorin devori churralari orasida muhim klinik ahamiyatga ega bo‘lgan patologik holat hisoblanadi. Ushbu kasallik qorin bo‘shlig‘i a’zolarining kindik halqasi orqali chiqib ketishi bilan tavsiflanadi va ko‘pincha qorin ichi bosimining ortishi hamda biriktiruvchi to‘qima zaifligi bilan bog‘liq holda rivojlanadi. Ushbu ilmiy ishda kindik churrasining embriologik rivojlanishi, anatomik tuzilishi, etiologiyasi, patogenezi, klinik belgilari, diagnostika usullari, differensial diagnostikasi, zamonaviy jarrohlik davolash usullari, operatsiyadan keyingi asoratlari, prognozi va profilaktikasi keng yoritilgan. Tadqiqot davomida klinik anatomiya va umumiy jarrohlik bo‘yicha zamonaviy ilmiy adabiyotlar tahlil qilindi va churraning rivojlanish mexanizmlari anatomik va klinik jihatdan asoslab berildi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, kindik churrasi rivojlanishida asosiy omillar qorin ichi bosimining surunkali ortishi, linea alba tolalarining cho‘zilishi va biriktiruvchi to‘qima kollagen tuzilishining buzilishi hisoblanadi. Jarrohlik davolash usullari ichida zamonaviy tension-free hernioplastika, ya’ni sintetik to‘r implant yordamida qorin devorini mustahkamlash usuli eng samarali va retsidiv darajasi eng past usul ekanligi aniqlandi. Ushbu ilmiy ish natijalari klinik amaliyotda kindik churrasini erta tashxislash, to‘g‘ri operatsiya usulini tanlash va operatsiyadan keyingi asoratlarning oldini olishda muhim ahamiyatga ega.
Hernia umbilicalis, anulus umbilicalis, linea alba, hernioplastica, mesh implant, strangulatio, abdominal wall, intra-abdominal pressure
TIBBIY BIALOGIYA VA GISTALOGIYA DARSLARIDA PARAZITALOGIYA
Ushbu maqolada tibbiy biologiya fanida gelmint parazitlarining ahamiyati, ularning biologik xususiyatlari hamda zamonaviy genomika va omika texnologiyalari asosida o‘rganilish istiqbollari tahlil qilinadi. Shuningdek, parazitlarga qarshi kurashda mavjud muammolar va yangi yondashuvlar yoritilgan.
parazitologiya, gelmintlar, genomika, omika texnologiyalari, xost–parazit o‘zaro ta’siri, davolash usullari.
ISOLATION, CHARACTERIZATION, AND BIOLOGICAL EVALUATION OF BIOACTIVE PEPTIDE COMPLEXES FROM KARAKUL LAMB ORGANS AND CAMEL MILK FOR POTENTIAL PHARMACEUTICAL APPLICATIONS
Natural bioactive peptides have emerged as promising candidates for the development of safe and effective therapeutic agents due to their high specificity and low toxicity. In this study, peptide complexes were isolated and characterized from the thymus, lung, and heart tissues of Karakul lambs, as well as from camel milk proteins, with the aim of evaluating their biological activity and pharmaceutical potential. Peptides were obtained using enzymatic hydrolysis and multi-step chromatographic purification, followed by structural identification through high-performance liquid chromatography and LC–MS/MS analysis. A total of nine peptides were identified in the thymus-derived preparation (Timoptin), including α1-thymosin, β4-thymosin, and thymopoietin. Lung-derived peptide complexes (Aflan) consisted of three major fractions with molecular weights of 8805.108, 12109.215, and 14376.112 Da, demonstrating pronounced anti-inflammatory activity. Heart-derived peptides (Kardin) included six bioactive components associated with the regulation of blood rheological properties. Additionally, enzymatic hydrolysis of camel milk proteins resulted in the identification of three antioxidant peptides with defined primary structures. Biological evaluation revealed that the obtained peptide complexes exhibit immunomodulatory, anti-inflammatory, antioxidant, and hemorheological activities. The findings highlight the potential of these natural peptide-based substances as promising candidates for the development of novel pharmaceutical agents.
Bachadon miomasi: etiopatogenez, klinik xususiyatlar va organ-saqlovchi davolash strategiyalarining integrativ tahlili
Mazkur maqolada bachadon miomasi (leiomioma)ning etiologiyasi, patogenezi, klinik belgilari hamda zamonaviy diagnostika va davolash usullari kompleks tarzda tahlil qilinadi. Tadqiqotda miomaning gormonal, genetik va metabolik omillar bilan bog‘liqligi asoslab berilib, uning rivojlanish mexanizmlari ilmiy nuqtai nazardan yoritilgan. Shuningdek, kasallikning tarixiy o‘rganilish bosqichlari, jumladan, Gippokrat, M. Beyli va R. Virxov tomonidan olib borilgan ilmiy izlanishlar qisqacha sharhlanadi. Maqolada bachadon miomasining ayollar reproduktiv salomatligiga ta’siri, homiladorlik bilan o‘zaro bog‘liqligi hamda individual davolash strategiyalarining ahamiyati alohida ko‘rib chiqilgan. Zamonaviy tibbiyot yondashuvlari – minimal invaziv jarrohlik usullari (laparoskopiya, gisterorezektoskopiya), bachadon arteriyalarini embolizatsiyasi (BAE), MRT nazoratidagi FUS-ablatsiya va farmakoterapiyaning yangi avlod preparatlari kombinatsiyalari)ning samaradorligi tahlil etilgan. (masalan, relugoliks Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, bachadon miomasi nafaqat ginekologik kasallik, balki endokrin va metabolik disbalans bilan bog‘liq kompleks patologiya sifatida qaralishi zarur. Zamonaviy tibbiyotda organ saqlovchi va individual yondashuv asosida davolash usullari ustuvor ahamiyat kasb etmoqda.
bachadon miomasi, leiomioma, gormonal disbalans, estrogen, genetik omillar, reproduktiv salomatlik, minimal invaziv jarrohlik, bachadon arteriyasi embolizatsiyasi, FUS-ablatsiya, relugoliks terapiyasi, metabolik omillar, individual yondashuv
Yurak qisqarishlari chastotasi va markaziy gemodinamika ko‘rsatkichlari arterial gipertenziyaga irsiy moyilligi bo‘lgan yosh shaxslarda boshlang‘ich vegetativ tonusga bog‘liqligi
Ushbu maqolada arterial gipertenziyaga genetik moyilligi bo‘lgan yoshlar orasida yurak urish tezligiga bog‘liq holda, boshlang‘ich vegetativ tonus va jinsni hisobga olgan holda markaziy qon aylanishi (gemodinamika) ko‘rsatkichlari tahlili natijalari keltirilgan. Yurak urish tezligi va markaziy gemodinamika ko‘rsatkichlari o‘rtasidagi bog‘liqlik jins va boshlang‘ich vegetativ tonusga bog‘liq.
yurak urish tezligi, vegetativ nerv tizimi, genetik moyillik
OG‘IZ BO‘SHLIG‘I O‘SMALARINI KLINIK-LABORATOR ERTA TASHXISLASH VA XIRURGIK DAVOLASHNING ZAMONAVIY YONDASHUVLARI
Og‘iz bo‘shlig‘i o‘smalari zamonaviy stomatologiya va onkologiyaning dolzarb muammolaridan biri hisoblanadi. Ushbu patologiyalar yuqori psatologik ko‘rsatkichlari bilan tavsiflanib, ayniqsa kech tashxis qo‘yilgan hollarda bemor hayoti uchun jiddiy xavf tug‘diradi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, og‘iz bo‘shlig‘i o‘smalarining aksariyati dastlabki bosqichlarda klinik jihatdan kam simptomli kechadi, bu esa erta tashxis qo‘yishni qiyinlashtiradi. Shu sababli klinik, laborator va instrumental tekshiruvlarning kompleks qo‘llanilishi muhim ahamiyatga ega. Mazkur maqolada og‘iz bo‘shlig‘i o‘smalarining etiologiyasi, patogenezi, klinik belgilari va ularni erta aniqlash usullari chuqur tahlil qilindi. Shuningdek, biopsiya, sitologik tekshiruvlar, molekulyar markerlar va zamonaviy diagnostik texnologiyalar samaradorligi yoritildi. Xirurgik davolash usullarining turli variantlari, jumladan minimal invaziv yondashuvlar, rekonstruktiv operatsiyalar va individual davolash strategiyalarining ahamiyati ham keng muhokama qilindi. Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, og‘iz bo‘shlig‘i saratonlari dunyo onkologik kasalliklar orasida yuqori o‘rinlardan birini egallaydi va rivojlanayotgan davlatlarda bu ko‘rsatkich yanada yuqori. Erta tashxis qo‘yish orqali bemorlarning 5 yillik yashash ko‘rsatkichi sezilarli darajada oshishi aniqlangan.
og‘iz bo‘shlig‘i o‘smalari, erta tashxis, biopsiya, sitologiya, xirurgik davolash, onkologiya, malign o‘smalar, benign o‘smalar.
O‘SMIR QIZLARDA HAYZ SIKLI BUZILISHINING ERTA DIAGNOSTIKASI VA PROFILAKTIKASI: KO‘P BOSQICHLI SKRINING VA XAVF OMILLARINI BAHOLASH ASOSIDA
Ushbu maqola o‘smir qizlarda hayz sikli buzilishlarini erta aniqlash va profilaktika qilishning amaliy modelini asoslaydi. Tadqiqotda klinik-epidemiologik kuzatuv, so‘rovnoma va laborator ko‘rsatkichlarni kompleks tahlil qilish qo‘llandi. Natijalar xavf guruhlarini ajratish, skrining algoritmini taklif etish va individual profilaktika choralari samaradorligini ko‘rsatadi.
o‘smir qizlar, hayz sikli, erta diagnostika, skrining, dismenoreya, anovulyatsiya, profilaktika.
TROMBOZ VA TROMBOFLEBIT KASALLIKLARIDA JARROHLIK USULLARI: KLINIK QAROR QABUL QILISH, OPERATIV TAKTIKA VA NATIJALARNI BAHOLASH
Ushbu maqolada tromboz va tromboflebitda jarrohlik aralashuvlarining o‘rni, tanlash mezonlari va klinik natijalari tahlil qilindi. Retrospektiv kuzatuv va qiyosiy-analitik yondashuv asosida endovaskulyar va ochiq operatsiyalar ko‘rsatmalari tizimlashtirildi. Tanlangan taktika erta rekanalizatsiya, embolik asoratlar kamayishi va funksional tiklanish bilan bog‘liq ekani asoslandi. Maqola tromboz hamda tromboflebitda jarrohlik davolashning zamonaviy yo‘nalishlarini, amaliy ko‘rsatmalar va cheklovlarni yoritadi. Klinik kuzatuvlar, adabiyotlar sintezi va stratifikatsiya mezonlari orqali trombektomiya, kava-filtr, endovenoz ablatsiya kabi usullar tahlil qilindi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, individual risk baholash operatsion samaradorlik va xavfsizlikni sezilarli oshiradi.
Tromboz, tromboflebit, trombektomiya, endovaskulyar davolash, kava-filtr, endovenoz ablatsiya, o‘pka emboliyasi.
СОВРЕМЕННЫЕ МЕТОДЫ ДИАГНОСТИКИ ЭСТЕТИЧЕСКИХ НАРУШЕНИЙ У ПАЦИЕНТОВ С ДЕФЕКТАМИ ЗУБНОГО РЯДА И ИХ КОМПЛЕКСНАЯ РЕАБИЛИТАЦИЯ: КЛИНИЧЕСКОЕ ЗНАЧЕНИЕ И СТАТИСТИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ
В современной стоматологии проблема эстетических нарушений у пациентов с дефектами зубного ряда занимает одно из ведущих мест, поскольку утрата зубов и деформации зубных рядов приводят не только к функциональным расстройствам, но и к выраженным психоэмоциональным и социальным последствиям. Нарушение целостности зубного ряда сопровождается изменением окклюзии, нарушением дикции, ухудшением жевательной эффективности и развитием патологических изменений в височно-нижнечелюстном суставе. Эстетический фактор в настоящее время рассматривается как один из основных критериев качества стоматологического лечения, особенно при комплексной реабилитации пациентов. Целью настоящей научно-теоретической работы является анализ современных методов диагностики эстетических нарушений при дефектах зубного ряда, а также оценка эффективности комплексной реабилитации с использованием ортопедических, ортодонтических, хирургических и цифровых технологий. В работе использованы данные современных научных публикаций, клинических исследований, диссертационных работ и статистических отчетов по стоматологической заболеваемости. Результаты анализа показывают, что частота дефектов зубных рядов среди взрослого населения достигает 65–75 %, при этом более чем у половины пациентов отмечаются выраженные эстетические нарушения. Применение комплексного подхода, включающего цифровое планирование, имплантацию, ортопедическое восстановление и эстетическую коррекцию, позволяет повысить эффективность лечения до 90 % и значительно улучшить качество жизни пациентов.
Эстетические нарушения, дефекты зубного ряда, стоматологическая реабилитация, ортопедическое лечение, имплантация, ортодонтия, диагностика, окклюзия.
THEORETICAL ANALYSIS OF DIAGNOSIS OF ESTHETIC DISORDERS AND COMPLEX REHABILITATION OF PATIENTS WITH DENTAL ARCH DEFECTS
Esthetic disorders caused by dental arch defects represent one of the most complex clinical problems in modern dentistry, as they affect not only the functional state of the dentoalveolar system but also the psychological, social, and aesthetic well-being of patients. The loss of teeth, congenital anomalies, post-traumatic deformities, periodontal diseases, and improper orthodontic treatment may lead to disturbances in dental arch integrity, occlusion, facial symmetry, and smile harmony. These changes significantly reduce the quality of life and often require multidisciplinary rehabilitation involving prosthodontics, orthodontics, maxillofacial surgery, and restorative dentistry. The purpose of this theoretical study is to analyze modern scientific approaches to the diagnosis of esthetic disorders in patients with dental arch defects and to evaluate the principles of complex rehabilitation based on contemporary dental literature, clinical research, and statistical data. Special attention is given to the role of digital diagnostics, radiological methods, facial analysis, occlusal evaluation, and interdisciplinary treatment planning. According to modern epidemiological studies, partial edentulism occurs in more than 35–45% of adults, while esthetic dissatisfaction related to dental defects is reported in up to 60% of patients seeking prosthetic or orthodontic treatment. Scientific data confirm that complex rehabilitation provides significantly better functional and esthetic outcomes compared to isolated treatment methods. The theoretical analysis demonstrates that successful management of dental arch defects requires early diagnosis, individualized treatment planning, and coordinated work of different dental specialists. Modern rehabilitation concepts based on evidence-based dentistry allow restoration of function, facial esthetics, and psychological comfort, which makes complex rehabilitation the most effective approach in contemporary clinical practice.
Dental arch defects, esthetic disorders, prosthodontic rehabilitation, orthodontic treatment, occlusion analysis, smile esthetics, maxillofacial rehabilitation.
SUT TISHLARINI DAVOLASHDA YUZAGA KELADIGAN XATO KAMCHILIKLAR
Ushbu maqolada bolalar stomatologiyasining eng dolzarb muammolaridan biri — vaqtinchalik (sut) tishlarni davolash jarayonida yo‘l qo‘yiladigan diagnostik va taktik xatoliklar tahlil qilinadi. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) ma’lumotlariga ko‘ra, maktab yoshigacha bo‘lgan bolalar orasida karies tarqalishi 60% dan 90% gacha bo‘lgan ko‘rsatkichni tashkil etmoqda, bu esa o‘z navbatida terapevtik muolajalar hajmining ortishiga olib keladi. Tadqiqot davomida davolash jarayonidagi xatoliklar uchta asosiy guruhga bo‘lib o‘rganildi: diagnostik xatolar (pulpit va periodontit differensial diagnostikasidagi kamchiliklar), texnik xatolar (kanallarga ishlov berish va plombalashdagi nuqsonlar) hamda iatrogen omillar.Statistik ma’lumotlar shuni ko‘rsatadiki, sut tishlari pulpiti muolajasidan keyingi asoratlar 15-22% holatlarda ildiz rezorsiyasining muddatidan oldin boshlanishi yoki periapikal to‘qimalarning surunkali yallig‘lanishiga sabab bo‘ladi. Maqolada zamonaviy rentgenologik tekshiruv usullarining yetishmasligi va bolalarning psixologik tayyorgarligi pastligi xatoliklarni keltirib chiqaruvchi asosiy determinantlar sifatida ko‘rsatilgan. Tadqiqot yakunida sut tishlarini davolash sifatini oshirish va doimiy tishlar murtagiga zarar yetkazish xavfini kamaytirish bo‘yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar ilgari surilgan.
Bolalar stomatologiyasi, sut tishlari, terapevtik xatolar, karies asoratlari, iatrogen omillar, ildiz kanallarini obturatsiyalash, doimiy tish murtagi, stomatologik rentgenologiya, klinik kamchiliklar.
BIRLAMCHI TIBBIY YORDAM MUASSASALARIDA GINEKOLOGIK KASALLIKLARNI ERTA ANIQLASH TIZIMINI TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu maqolaning maqsadi birlamchi tibbiy yordam muassasalarida ginekologik kasalliklarni erta aniqlash tizimini takomillashtirishning tashkiliy va klinik asoslarini ishlab chiqishdir. Aralash usul qo‘llanib, amaliyot auditi, yo‘naltirish yo‘llari tahlili va xavfga asoslangan skrining modeli sinovdan o‘tkazildi. Natijalar qamrov, yo‘naltirish sifati va erta tashxis ulushining oshishini ko‘rsatdi. Taklif etilgan model resurs cheklovida ham barqaror joriy etishga mos.
birlamchi tibbiy yordam, ginekologik skrining, erta aniqlash, yo‘naltirish tizimi, xavf stratifikatsiyasi, klinik yo‘riqnoma, sifat ko‘rsatkichlari.
VITAMIN D YETISHMOVCHILIGINING NEVROLOGIK SIMPTOMLAR RIVOJLANISHIGA TA’SIRI: KLINIK KUZATUVLAR VA BIOMARKERLAR ASOSIDA TAHLIL
Ushbu maqolada vitamin D yetishmovchiligining nevrologik simptomlar paydo bo‘lishi va kuchayishiga ta’siri baholanadi. Prospektiv kuzatuv doirasida 25(OH)D darajasi, nevrologik shikoyatlar va funksional testlar solishtirildi. Yetishmovchilik paresteziya, mushak kuchsizligi, bosh og‘rig‘i hamda kognitiv pasayish bilan bog‘liq ekani ko‘rsatildi. Natijalar nevrologiyada skrining va korreksiyaning ilmiy asosini kengaytiradi.
vitamin D; 25(OH)D; nevrologik simptomlar; paresteziya; kognitiv funksiyalar; mushak kuchsizligi; neyroinflammasiya.
QISHLOQ HUDUDLARIDA YASHOVCHI AYOLLARDA REPRODUKTIV SALOMATLIKKA TA’SIR QILUVCHI IJTIMOIY OMILLAR: SOG‘LIQ XIZMATLARIDAN FOYDALANISH, GENDER ME’YORLARI VA IQTISODIY CHEKLOVLAR KESISHMASI
Ushbu maqola qishloq hududlarida yashovchi ayollarda reproduktiv salomatlikka ta’sir qiluvchi ijtimoiy omillarni tahlil qiladi. Tadqiqot aralash metod yondashuviga tayangan holda adabiyotlar sharhi va mintaqaviy kuzatuv ma’lumotlarini taqqoslaydi. Natijalar xizmatga kirish, ta’lim, oilaviy qarorlar va iqtisodiy qaramlik asosiy determinantlar ekanini ko‘rsatdi. Maqola ijtimoiy mexanizmlarni integrativ modelda izohlaydi.
qishloq ayollari, reproduktiv salomatlik, ijtimoiy determinantlar, tibbiy xizmatga kirish, gender me’yorlari, ta’lim, iqtisodiy cheklovlar.
NAMATAK (ROSA CANINA L.)NING BIOLOGIK XUSUSIYATLARI VA UNING TIBBIYOTDAGI AHAMIYATI
Mazkur maqolada namatak (Rosa canina L.) o‘simligining biologik xususiyatlari va uning tibbiyotda qo‘llanilish yo‘nalishlari tahlil qilinadi. Tadqiqotda o‘simlikning morfologik belgilari, xususan, mevasining tuzilishi, urug‘lanish xususiyatlari va vegetatsiya davri bilan bog‘liq jihatlar ko‘rib chiqildi. Kimyoviy tarkibni tahlil qilish jarayonida namatak mevasida askorbin kislotasi miqdorining yuqoriligi, shuningdek flavonoidlar va fenol birikmalarining mavjudligi aniqlangan ilmiy manbalar asosida yoritildi. Ushbu moddalar antioksidant faollik bilan bog‘liq bo‘lib, organizmda oksidlovchi stressni kamaytirishga xizmat qiladi. Tadqiqot natijalari namatak asosidagi preparatlar asosan gipovitaminoz, yallig‘lanish jarayonlari va umumiy zaiflik holatlarida qo‘llanilishini ko‘rsatadi.
namatak (Rosa canina), askorbin kislota, flavonoidlar, antioksidant, dorivor o‘simlik, fitoterapiya
SURXONDARYO EKOLOGIK SHAROITIDA BO‘YOQ BERUVCHI O‘SIMLIKLARNING PIGMENT SINTEZI VA STRESS OMILLARIGA MOSLASHUV MEXANIZMLARI
Mazkur tadqiqotda Surxondaryo viloyati ekologik sharoitida bo‘yoq beruvchi o‘simliklar — indigofera (Indigofera tinctoria L.), ro‘yan (Rubia tinctorum L.) va xina (Lawsonia inermis)da pigment sintezi hamda stress omillariga moslashuv mexanizmlari o‘rganildi. Tadqiqot davomida flavonoid, fenolik va pigment birikmalar miqdori turli ekologik sharoitlarda tahlil qilindi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, suv tanqisligi va yuqori harorat sharoitida pigment sintezi sezilarli darajada ortadi. Indigoferada indigo pigmenti sintezi, ro‘yanda antraxinon birikmalar, xina o‘simligida esa lawsone miqdori stress sharoitida yuqori darajada to‘planishi aniqlandi. Tadqiqot natijalari ushbu o‘simliklarning ekologik moslashuv mexanizmlarini ochib beradi va ularni sanoat miqyosida yetishtirish uchun ilmiy asos bo‘lib xizmat qiladi.
: pigment sintezi, flavonoidlar, fenolik birikmalar, stress omillari, indigofera, ro‘yan, xina
SURXONDARYO EKOLOGIK SHAROITIDA BO‘YOQ BERUVCHI O‘SIMLIKLARNING AYRIM TURLARI URUG‘LARINING UNUVCHANLIGI VA BOSHLANG‘ICH ONTOGENEZ BOSQICHLARINING FIZIOLOGIK HAMDA BIOKIMYOVIY XUSUSIYATLARI
. Ushbu tadqiqotda Surxondaryo viloyati ekologik sharoitida bo‘yoq beruvchi o‘simliklar — ro‘yan (Rubia tinctorum L.) va indigofera (Indigofera tinctoria L.) urug‘larining unuvchanligi hamda boshlang‘ich ontogenez bosqichlarining fiziologik va biokimyoviy xususiyatlari o‘rganildi. Tadqiqot davomida urug‘larning unish energiyasi, unuvchanlik foizi, ildiz va poya uzunligi, shuningdek, flavonoid va fenolik birikmalar miqdori tahlil qilindi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, ekologik omillar, xususan harorat va namlik darajasi urug‘larning unuvchanligiga va dastlabki rivojlanish bosqichlariga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Ro‘yan urug‘lari yuqori unuvchanlik ko‘rsatkichlarini namoyon etgan bo‘lsa, indigofera urug‘larida biokimyoviy faollik yuqoriroq ekanligi aniqlandi.
unuvchanlik, ontogenez, flavonoidlar, fenolik birikmalar, ro‘yan, indigofera, ekologik omillar