ORIENTAL JOURNAL OF ACADEMIC AND MULTIDISCIPLINARY REASEARCH
Oriental journal of academic and multidisciplinary research is an open access journal that publishes original research and review articles in various fields. The main objective is to offer an intellectual platform for international scholars and to promote interdisciplinary research in applied sciences. The purpose of this magazine is to introduce and design innovative educational technologies in the process of developing the modern education system, to implement creative ideas, proposals and solutions in the directions of holistic education development. The materials of this magazine can be used by professors and teachers of higher education institutions, academic lyceums and vocational colleges, and general education schools, independent researchers, graduate students, scientific employees, talented students and researchers conducting scientific work in this direction.
TEXNOGEN MADANIYAT VA UNING XUSUSIYATLARI
Ushbu maqolada texnogen madaniyat tushunchasi, uning shakllanish omillari va zamonaviy jamiyat taraqqiyotidagi o‘rni ilmiy-nazariy jihatdan tahlil qilindi. Tadqiqotda texnologiyalarning inson tafakkuri, madaniy qadriyatlar va ijtimoiy munosabatlarga ta’siri o‘rganildi. Shuningdek, texnogen sivilizatsiyaning asosiy xususiyatlari sifatida raqamlashtirish, axborotlashuv, virtual kommunikatsiya va texnologik ratsionalizm kabi masalalar yoritildi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, texnogen madaniyat inson hayotini yengillashtirish bilan bir qatorda, ma’naviy qadriyatlar transformatsiyasi, ekologik muammolar va insonning texnologiyalarga qaramligi kabi yangi ijtimoiy-falsafiy muammolarni ham yuzaga keltirmoqda.
texnogen madaniyat, texnogen sivilizatsiya, texnologiya, raqamli madaniyat, globallashuv, axborot jamiyati, texnologik ratsionalizm.
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA VA ESTETIKA:GO‘ZALLIKNING YANGI REALLIGI
Ushbu maqolada raqamlashtirish jarayonlarining go‘zallik sanoati (Beauty Industry) va estetik qabulga ta’siri o‘rganiladi. Sun’iy intellekt (AI), kengaytirilgan borliq va katta ma’lumotlar tahlili orqali iste’molchilar uchun individual "go‘zallik formulalari" yaratishning ilmiy asoslari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, raqamli texnologiyalarning iqtisodiy samaradorligi va brendlar bilan mijozlar o‘rtasidagi aloqani optimallashtirishi tahlil qilinadi.
Raqamlashtirish; Beauty Tech; Sun’iy intellekt; Kengaytirilgan borliq; AR texnologiyalari; Shaxsiylashtirilgan kosmetika; Raqamli estetika; Dermatologik diagnostika; Big Data tahlili; Algoritmik go‘zallik; Teledermatologiya; Virtual modellashtirish; Kompyuter ko‘rishi; Aqlli formulalar; Raqamli transformatsiya; Estetik tibbiyot; Robototexnika.
THE ROLE OF COMPUTATIONAL LINGUISTICS IN TEACHING ENGLISH
The swift advancement of digital technologies has revolutionized language learning and opened up new avenues for English instruction. A major component of contemporary English language instruction (ELT) is computational linguistics, an interdisciplinary area that blends linguistics, computer science, and artificial intelligence. Computational linguistics offers cutting-edge techniques that improve language learning and teaching efficacy through natural language processing (NLP), corpus linguistics, machine translation, speech recognition, and intelligent tutoring systems. Through a survey of recent research and an analysis of its pedagogical applications, this paper explores the role of computational linguistics in English language instruction. The results show that data-driven language training, vocabulary building, pronunciation practice, tailored learning, and instant feedback are all supported by computational linguistics. But issues like technological constraints, teacher readiness, and moral dilemmas still exist. The research finds that computational computational linguistics has become an essential component of contemporary English education and will continue to shape future teaching methodologies.
Computational Linguistics, English Language Teaching, Natural Language Processing, Corpus Linguistics, Artificial Intelligence, Language Learning
Ways to Increase Efficiency in the Cherry Production and Sales Process
Uzbekistan has emerged as a significant player in global sweet cherry production and exports, leveraging favorable agroecological conditions. In 2023–2024, the country produced approximately 219,000–300,000 metric tons of cherries annually and exported 32,200 tons in 2024, generating $70.3 million in revenue. This article analyzes current production and sales dynamics, identifies key inefficiencies in the value chain, and proposes evidence-based strategies to enhance efficiency. Drawing on the latest statistics (2024–2025/26 data), it includes two tables and one chart. Recommendations focus on varietal improvement, post-harvest technologies, cold chain optimization, market diversification, and sustainable practices. These measures could substantially boost yields, reduce losses, and increase export revenues, supporting Uzbekistan’s agricultural export goals. Keywords: sweet cherry production, Uzbekistan agriculture, post-harvest efficiency, export value chain, sustainable farming.
Fruit exports, Uzbekistan agriculture, export prospects, dried fruits, market diversification, agricultural infrastructure, value-added processing, global trade.
PROSPECTS FOR DEVELOPING VEGETABLE EXPORTS
Uzbekistan has emerged as a significant supplier of vegetable products in the Eurasian agricultural market, exporting over 2 million tons worth $1.5 billion in 2024. This article examines the current state, key challenges, and strategic prospects of vegetable export development in Uzbekistan. Drawing on official statistics from the State Statistics Agency of Uzbekistan, FAO data, and recent sector analyses, the study identifies critical constraints including cold chain infrastructure deficiencies, post-harvest losses of 20–30%, and market concentration risks. The article proposes evidence-based recommendations covering logistics modernization, product diversification, digital trade platforms, and regulatory harmonization. The findings contribute to the ongoing policy discourse on sustainable agricultural export growth in transition economies.
vegetable exports, Uzbekistan agriculture, cold chain logistics, export diversification, agri-food trade, Central Asia
YASHIL IQTISODIYOT SHAROITIDA MINTAQAVIY IQTISODIY ALOQALARNI RIVOJLANTIRISHDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR VA SUN’IY INTELLEKTNING STRATEGIK ROLI
Ushbu ilmiy maqolada yashil iqtisodiyot sharoitida mintaqaviy iqtisodiy aloqalarni rivojlantirishda raqamli texnologiyalar va sun’iy intellektning strategik roli tahlil qilingan. Tadqiqotda raqamlashtirish jarayonlari, sun’iy intellekt asosidagi boshqaruv tizimlari hamda innovatsion texnologiyalarning iqtisodiy samaradorlikni oshirish, resurslardan oqilona foydalanish va ekologik barqarorlikni ta’minlashdagi ahamiyati yoritilgan. Shuningdek, mintaqalararo iqtisodiy integratsiyani kuchaytirishda raqamli platformalar, elektron savdo tizimlari va aqlli boshqaruv mexanizmlarining o‘rni o‘rganilgan. Maqolada yashil iqtisodiyotga o‘tish jarayonida zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanishning ustuvor yo‘nalishlari hamda ularning iqtisodiy rivojlanishga ta’siri bo‘yicha ilmiy xulosalar keltirilgan.
yashil iqtisodiyot, raqamli texnologiyalar, sun’iy intellekt, mintaqaviy iqtisodiy aloqalar, raqamlashtirish, innovatsion rivojlanish, ekologik barqarorlik, elektron savdo, aqlli boshqaruv, iqtisodiy integratsiya, raqamli iqtisodiyot, barqaror rivojlanish.
TALABALAR BILIMINI BAHOLASHDA AXBOROT TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISHNING NAZARIY-PEDAGOGIK ASOSLARI
Mazkur maqolada talabalar bilimini baholashda axborot texnologiyalaridan foydalanishning nazariy-pedagogik asoslari tahlil qilingan bo’lib bunda raqamli ta’lim muhitida elektron baholash tizimlari, LMS platformalari va onlayn nazorat vositalarining imkoniyatlari, shuningdek, axborot texnologiyalarining baholash jarayonidagi obyektivlik, shaffoflik va tezkorlikni ta’minlashdagi o‘rni yoritilgan.
axborot texnologiyalari, elektron baholash, LMS platformalari, raqamli ta’lim, kompetensiyaviy yondashuv, formativ baholash, akademik halollik, o‘quv analitikasi, masofaviy ta’lim, pedagogik texnologiyalar.
KREATIV YONDASHUV ASOSIDA O’QUVCHILARDA MA’NAVIY DUNYOQARASHNI KENGAYTIRISH OMILLARI VA PRINSIPLARI
Mazkur maqolada kreativ yondashuv asosida o‘quvchilarda ma’naviy dunyoqarashni kengaytirishning pedagogik omillari va prinsiplari tahlil qilingan bo‘lib, bunda ma’naviy tarbiya jarayonida kreativ fikrlashni rivojlantirishning nazariy asoslari yoritilgan. Shuningdek, o‘quvchilarning ma’naviy-axloqiy sifatlarini shakllantirishda innovatsion pedagogik texnologiyalar, interfaol metodlar va ijodiy faoliyatning ahamiyati asoslab berilgan. Ma’naviy dunyoqarashni rivojlantirishga ta’sir etuvchi ijtimoiy-pedagogik omillar hamda samaradorlikni ta’minlovchi prinsiplar tavsiflangan.
kreativ yondashuv, ma’naviy dunyoqarash, ma’naviy tarbiya, kreativ fikrlash, pedagogik omillar, pedagogik prinsiplar, innovatsion texnologiyalar, interfaol metodlar, shaxs rivojlanishi, ma’naviy-axloqiy tarbiya.
ABDURAUF FITRATNING ISLOM TARIXSHUNOSLIGIDAGI METODOLOGIK QARASHLARI
Mazkur maqolada Abdurauf Fitratning islom tarixshunosligiga oid metodologik qarashlari tahlil qilinadi. Muallifning “Muxtasar Islom tarixi” asari asosida tarixiylik, ratsionalizm va sotsiologik yondashuv tamoyillari o‘rganildi. Fitratning tarixni milliy uyg‘onish va ma’rifat vositasi sifatida talqin qilgani ilmiy jihatdan asoslab berildi.
Fitrat, jadidchilik, islom tarixi, tarixshunoslik, metodologiya, sivilizatsiya, jadid pedagogikasi.
ROUTES OF ILLEGAL TRAFFICKING OF NARCOTIC DRUGS ACROSS NATIONAL BORDERS
In today’s globally challenging era, one of the pressing issues that has not lost its relevance is the illegal transportation of narcotic drugs, psychotropic substances, and potent psychoactive materials across state borders through smuggling. Drug addiction remains widespread, especially among young people, and cases of importing these substances and distributing them within the country are frequently encountered.
narcotic drugs, psychotropic substances, potent psychoactive materials, smuggling, drug situation, border checkpoints, improvement of the material and technical base of customs posts.
ROSSIYA IMPERIYASINING TURKISTONDAGI MA’MURIY BOSHQARUV TIZIMI
Mazkur maqolada XIX asrning ikkinchi yarmi va XX asr boshlarida Rossiya imperiyasining Turkistonda joriy etgan ma’muriy boshqaruv tizimi tarixiy manbalar asosida tahlil qilinadi. Tadqiqotda Turkiston general-gubernatorligining tashkil etilishi, ma’muriy-hududiy boshqaruv tizimi, harbiy-ma’muriy siyosat, sud va soliq tizimidagi o‘zgarishlar hamda mustamlakachilik boshqaruvining mahalliy aholi hayotiga ta’siri yoritiladi. Shuningdek, Rossiya imperiyasining Turkistondagi boshqaruv siyosati imperiyaning geosiyosiy va iqtisodiy manfaatlari bilan bog‘liqlikda ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari Rossiya imperiyasi Turkistonda markazlashgan mustamlakachilik boshqaruv tizimini shakllantirganini ko‘rsatadi.
Turkiston general-gubernatorligi, Rossiya imperiyasi, mustamlakachilik siyosati, ma’muriy boshqaruv, harbiy-ma’muriy tizim, Kaufman, Turkiston o‘lkasi, sud tizimi, soliq siyosati.
Ushbu maqolada quyosh elementlari konstruktsiyasi, ularning tuzilishi, asosiy qismlari va ishlash prinsipi haqida ma’lumot berilgan. Quyosh panellarining fotoelektrik hujayralari, himoya qatlamlari, alyuminiy ramkasi hamda ulanish tizimlari yoritilgan. Shuningdek, quyosh energiyasidan foydalanishning afzalliklari va zamonaviy energetikadagi ahamiyati bayon etilgan.
quyosh elementi, quyosh paneli, fotoelektrik hujayra, kremniy, elektr energiyasi, quyosh energiyasi, konstruktsiya, ekologik energiya.
KICHIK BIZNES VA TADBIRKORLIKNING IQTISODIY RIVOJLANISHDAGI O‘RNI
Mazkur maqolada globallashuv va iqtisodiy integratsiyalashuv sharoitida kichik biznes va tadbirkorlik faoliyatining iqtisodiy rivojlanishdagi o‘rni hamda ahamiyati tahlil qilingan. Kichik biznes sub’ektlarining iqtisodiy o‘sishni ta’minlash, yangi ish o‘rinlarini yaratish, aholi bandligini oshirish va ijtimoiy farovonlikni yaxshilashdagi roli yoritilgan. Maqolada ushbu sohani rivojlantirishning istiqboldagi yo‘nalishlari va iqtisodiy samaradorligini oshirish omillari ham ko‘rib chiqilgan.
Kichik biznes, tadbirkorlik faoliyati, iqtisodiy o‘sish, bandlik, globallashuv, iqtisodiy integratsiya, xususiy tadbirkorlik, iqtisodiy islohotlar, biznes muhiti, iqtisodiy barqarorlik.
OILAVIY NIZOLARDA ADVOKATNING AHAMIYATI ROLI VA O‘RNI
Ushbu maqolada oilaviy nizolarda advokatning ahamiyati, roli va o‘rni fuqarolik-huquqiy hamda protsessual mexanizmlar kesishmasida tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi oilaviy mojarolarni hal etishda advokatning vakillik, maslahat, muzokara va dalillash funksiyalari nizoni yumshatish, huquqiy aniqlik yaratish va bolalar manfaatini himoya qilishga qanday xizmat qilishini ilmiy asoslashdan iborat. Metodologiya sifatida normativ-huquqiy tahlil, qiyosiy yondashuv, sud amaliyoti materiallarini kontent tahlil qilish va risklarni baholash modeli qo‘llanadi. Ilmiy yangilik advokat ishtirokining protsessual samaradorligini o‘lchovchi konseptual indikatorlar taklif etilishi, oilaviy nizolarda ishonchli kelishuvga olib boruvchi “erta huquqiy skrining” mexanizmi asoslanishi va advokat etikasi hamda mediatsiya bilan o‘zaro uyg‘unlashuvining amaliy modeli ishlab chiqilishida namoyon bo‘ladi. Natijalar advokat ishtiroki nizoning eskalatsiyasi va ijro bosqichidagi xavflarni kamaytirishini ko‘rsatadi.
oilaviy nizo; advokat; vakillik; mediatsiya; bolalar manfaatlari; dalillar; sud amaliyoti
MINTAQA INVESTITSION JOZIBADORLIGINI OSHIRISH IMKONIYATLARI (QASHQADARYO VILOYATI MISOLIDA)
Ushbu maqolada Qashqadaryo viloyatining investitsion jozibadorligini shakllantiruvchi asosiy omillar, mavjud iqtisodiy imkoniyatlar va investitsiya siyosatining hududiy rivojlanishga ta’siri kompleks tahlil qilingan. Tadqiqot doirasida 2018–2023-yillar davomida investitsiya oqimlarining dinamikasi, tarmoqlar bo‘yicha taqsimlanishi, hudud iqtisodiyotining tarkibiy o‘zgarishlari va klasterlashuv jarayonlarining investitsion muhitga ta’siri o‘rganildi. Natijalar Qashqadaryo viloyatining tabiiy resurslar, sanoat salohiyati va mehnat resurslari bo‘yicha sezilarli ustunliklarga ega ekanini ko‘rsatdi. Shu bilan birga, transport-logistika infratuzilmasining rivojlanmaganligi, texnologik eskirgan ishlab chiqarish quvvatlari va institutsional muhitdagi nomutanosibliklar investitsion jozibadorlik uchun muhim cheklov sifatida qayd etildi. Tadqiqotda SWOT tahlil, solishtirma baholash, investitsion jozibadorlik indeksi kabi metodlardan foydalanildi. Olingan natijalar hududning investitsion salohiyatini oshirish uchun energetika klasterini modernizatsiya qilish, agro-sanoat qayta ishlash zanjirini kengaytirish, raqamli infratuzilmani rivojlantirish va logistika tizimini modernizatsiya qilish zarurligini ko‘rsatadi. Maqola hududiy investitsiya siyosatini shakllantirishda amaliy ahamiyatga ega.
investitsion jozibadorlik, hududiy rivojlanish, Qashqadaryo, investitsiya indeksi, klasterlashuv, infratuzilma, iqtisodiy faollik, institutsional muhit, investitsiya oqimlari, resurs salohiyati, agro-sanoat, energetika klasteri, logistika tizimi, raqamli iqtisodiyot, iqtisodiy islohotlar, strategik imkoniyatlar, kapital qo‘yilmalar, eksport salohiyati, hududiy iqtisodiyot.
SOVUTISH TIZIMINING SAMARADORLIGI VA UNING TRANSFORMATORNING UMUMIY ISHLASHIGA TASIRI
Ushbu maqolada transformatorlarning sovutish tizimi samaradorligi hamda uning qurilmaning umumiy ishlashiga ta’siri tahlil qilingan. Elektr energetika tizimida transformatorlar muhim o‘rin egallaydi va ularning ishonchli hamda uzluksiz ishlashi ko‘p jihatdan sovutish tizimining samaradorligiga bog‘liq. Transformator ishlash jarayonida chulg‘amlar va magnit o‘tkazgichlarda issiqlik hosil bo‘ladi. Agar hosil bo‘lgan issiqlik o‘z vaqtida tashqariga chiqarilmasa, qurilmaning ichki harorati ortib ketadi va bu izolyatsiya materiallarining tez eskirishiga, energiya yo‘qotishlarining oshishiga hamda avariya holatlarining yuzaga kelishiga sabab bo‘ladi. Maqolada transformatorlarda qo‘llaniladigan tabiiy va majburiy sovutish usullari, jumladan moyli va havo yordamida sovutish tizimlari o‘rganilgan. Sovutish tizimining ishlash prinsipi, uning issiqlik almashinuvidagi roli va transformatorning foydali ish koeffitsiyentiga ta’siri yoritilgan.
Transformator, sovutish tizimi, issiqlik almashinuvi, elektr energetikasi, moyli sovutish, havo bilan sovutish, transformator samaradorligi, foydali ish koeffitsiyenti, energiya yo‘qotishlari, ortiqcha qizish, izolyatsiya materiali, avtomatlashtirilgan sovutish tizimi, elektr ta’minoti ishonchliligi, texnik xizmat ko‘rsatish, energetik samaradorlik.
BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARINING SAVOD O‘RGANISH JARAYONIDA INNOVATSION METODLARDAN FOYDALANISH
Mazkur maqolada boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining savod o‘rganish jarayonida yuzaga keladigan muammolarni bartaraf etishda innovatsion pedagogik metodlarning o‘rni va ahamiyati keng yoritilgan. Xususan, plastilin yordamida harflarni modellashtirish metodikasi hamda interfaol guruhli topishmoq o‘yini orqali o‘quvchilarning bilimni chuqur va mustahkam o‘zlashtirish jarayoni tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida o‘quvchilarning qiziqishi, faolligi, mustaqil fikrlashi va ijodiy yondashuvi sezilarli darajada oshgani kuzatildi. Ushbu metodlarning boshlang‘ich ta’lim jarayoniga joriy etilishi ta’lim sifatini oshirishga xizmat qilishi ilmiy asosda isbotlanadi.
Boshlang‘ich ta’lim, savod o‘rgatish, innovatsion metodlar, plastilin metodikasi, interfaol o‘yinlar, kinestetik yondashuv, ijodiy fikrlash, o‘quv faolligi
SUN’IY INTELEKT YORDAMIDA ALGORITMIK TILLAR VA DASTURLASH FANINI O‘QITISH
Ushbu maqolada sun’iy intellekt vositalari yordamida Algoritmik tillar va dasturlash fanini o‘qitishning didaktik modeli va uni amaliy dars jarayoniga integratsiya qilish mexanizmlari tadqiq etiladi. Tadqiqotning maqsadi talabalar kompetensiyasini oshirish, xatolar diagnostikasini tezlashtirish hamda individual o‘quv trayektoriyalarini shakllantirish uchun sun’iy intellektga asoslangan metodik yondashuvni asoslashdan iborat. Metodologiya sifatida aralash tadqiqot dizayni tanlanib, pedagogik dizayn, o‘quv analitikasi, kod sifatini metrik baholash va eksperimental taqqoslash usullaridan foydalanildi. Ma’lumotlar bazasi sifatida dasturlash topshiriqlari yechimlari, kompilatsiya xatolari jurnallari va formatif baholash natijalari olindi. Ilmiy yangilik shundaki, dasturlashni o‘qitishda sun’iy intellektni faqat maslahat beruvchi vosita emas, balki o‘qitishning adaptiv boshqaruv elementi sifatida talqin qiluvchi konseptual model hamda algoritmik fikrlash bosqichlariga mos diagnostik indikatorlar taklif etiladi.
sun’iy intellekt, dasturlashni o‘qitish, algoritmik fikrlash, adaptiv ta’lim, o‘quv analitikasi, avtomatik fikr-mulohaza, kod metrikalari
Omon Matjon she’riyatida metafora va ramzlarning lingvokognitiv talqini
Ushbu maqolada Omon Matjon she’riyatida qo‘llangan metafora va ramzlarning lingvokognitiv xususiyatlari tahlil qilinadi. Shoirning badiiy tafakkuri, individual uslubi hamda milliy-madaniy dunyoqarashi til birliklari orqali namoyon bo‘lishi yoritiladi. Metafora va ramzlarning matndagi semantik, konseptual hamda estetik vazifalari misollar asosida izohlanadi. Tadqiqot natijasida Omon Matjon poetik olamining o‘ziga xos konseptual manzarasi va obrazlar tizimi aniqlanadi.
ekspressiv, metafora, falsafiy tafakkuri, ramz, badiiy tafakkur, ma’no ko‘chishi.
YAPON TILIDA SONKEIGO (尊敬語) TIZIMI VA O'ZBEK TILIDAGI HURMAT IFODALARI: QIYOSIY-TIPOLOGIK TAHLIL
Mazkur maqolada yapon tilining keigo (敬語) tizimiga mansub sonkeigo (尊敬語) qatlami hamda o'zbek tilidagi hurmat kategoriyalari qiyosiy-tipologik nuqtai nazardan o'rganilgan. Sonkeigoning leksik va morfologik ko'rinishlari — maxsus fe'l shakllari, hurmatli prefiks va suffikslar — batafsil tahlil etilgan hamda o'zbek tilidagi -siz/-ingiz qo'shimchalari va "Siz" olmoshi bilan solishtirilgan. Ishonchli lingvistik manbalarga tayangan holda amalga oshirilgan ushbu tadqiqot ikkala tildagi ijtimoiy ierarxiyaning grammatik tizimga qay tarzda singib ketganligi haqida yangicha ilmiy xulosalar chiqarishga imkon berdi. Olingan natijalar chet tillarini o'qitish metodikasi va tarjimashunoslik sohasida muhim amaliy ahamiyat kasb etadi.
sonkeigo, keigo, yapon hurmat tili, o'zbek hurmat ifodalari, ijtimoiy lingvistika, pragmatika, fe'l morfologiyasi, qiyosiy tipologiya, ijtimoiy ierarxiya.
ADABIY TIL VA SHEVA FARQI. O'ZBEK VA NEMIS TILIDA
Ushbu maqolada adabiy til va sheva tushunchalarining lingvistik xususiyatlari hamda ularning o‘zaro farqlari o‘zbek va nemis tillari misolida tahlil qilinadi. Adabiy tilning me’yorlashganligi, umumxalq uchun tushunarliligi va rasmiy muloqotdagi ahamiyati yoritilgan. Shuningdek, shevalarning hududiy, fonetik, leksik va grammatik xususiyatlari ko‘rib chiqilib, o‘zbek hamda nemis tillaridagi ayrim dialektal farqlar taqqosiy jihatdan tahlil etiladi. Tadqiqot natijasida har ikki tilda shevalar milliy madaniyat va til boyligini saqlovchi muhim omil ekanligi asoslab beriladi.
Adabiy til, sheva, dialekt, o‘zbek tili, nemis tili, lingvistika, fonetika, leksika, grammatik xususiyatlar, til me’yori, hududiy til variantlari.
SHAXSGA QARSHI JINOYATLAR: NAZARIY-HUQUQIY TAHLIL VA DOLZARB MUAMMOLAR
Ushbu maqolada shaxsga qarshi jinoyatlarning jinoiy-huquqiy tavsifi, tasnifi va ularning O’zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksidagi o’rni tadqiq etiladi. Maqolada hayotga, salomatlikka, erkinlik va sha’n-sharafga qarshi jinoyatlar alohida o’rganilib, ularning huquqiy tavsifi, ijtimoiy xavfliligi hamda zamonaviy muammolari tahlil qilinadi. Jinoyat huquqi nazariyasi va amaliyotidan kelib chiqqan holda, shaxs huquqlari va erkinliklarini himoya qilishning samarali mexanizmlari taklif etiladi.
shaxsga qarshi jinoyatlar, qotillik, tan jarohati, erkinlikdan mahrum etish, sha’n va qadr-qimmat, jinoyat tarkibi, huquqiy tavsif, kriminologiya.
MEXATRONIKA VA ROBOTOTEXNIKA SOHALARINING FAN VA TEXNOLOGIYALAR TARIXIDAGI O‘RNI HAMDA ILMIY-NAZARIY MOHIYATI
Mazkur tezisda mexatronika va robototexnika sohalarining fan va texnologiyalar tarixidagi o‘rni hamda ilmiy-nazariy mohiyati tahlil qilingan. Tadqiqotda mexatronikaning mexanika, elektronika, avtomatlashtirish, axborot texnologiyalari va kompyuterli boshqaruvning sinergetik integratsiyasiga asoslangan fan-texnologiya sohasi ekani yoritilgan. Shuningdek, O‘zbekistonda mexatronika va robototexnika bo‘yicha ilmiy izlanishlar asosan texnik-konstruktiv, modellashtirish va ta’limiy-metodik yo‘nalishlarda shakllangani asoslanadi.
Mechatronics, robotics, history of science and technology, industrial revolutions, Industry 4.0, automation, digital manufacturing, cyber-physical systems, artificial intelligence, engineering education.
Boshlang‘ich sinflarda STEAM yondashuvini qo‘llash orqali o‘quvchilarning ijodiy va tanqidiy fikrlashini rivojlantirish
Ushbu maqolada boshlang‘ich sinflarda STEAM (Science, Technology, Engineering, Art, Mathematics) yondashuvini qo‘llashning pedagogik asoslari va uning o‘quvchilar kompetensiyalarini rivojlantirishdagi ahamiyati tahlil qilinadi. Tadqiqotda fanlararo integratsiya, amaliy faoliyat va muammoli vaziyatlar asosida o‘qitishning samaradorligi yoritilgan. STEAM yondashuvi orqali o‘quvchilarda tanqidiy fikrlash, ijodkorlik, hamkorlik va muammolarni hal qilish ko‘nikmalari shakllanishi asoslab berilgan. Shuningdek, boshlang‘ich ta’lim jarayonida ushbu yondashuvni qo‘llash bo‘yicha metodik tavsiyalar ishlab chiqilgan. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, STEAM yondashuvi o‘quvchilarning o‘quv faolligini oshiradi va ularning bilimlarini amaliyot bilan bog‘lashga xizmat qiladi.
STEAM yondashuvi, boshlang‘ich ta’lim, fanlararo integratsiya, tanqidiy fikrlash, ijodkorlik, muammoli o‘qitish, innovatsion metodlar, o‘quvchilar kompetensiyasi, amaliy ko‘nikmalar, ta’lim samaradorligi
EKONOMETRIK MODELLASHTIRISH ASOSIDA TURIZMDA EKOLOGIK OMILLAR TA’SIRINI BAHOLASH VA QAROR QABUL QILISH
Hozirgi davrda turizm sohasiga bo‘lgan talab ortib borgani sayin, bu soha yildan-yilga tez sur’atlar bilan o‘sib rivojlanib bormoqda, ammo uning muvaffaqiyati ko‘p hollarda ekologik muhitga bog‘liq bo‘ladi. Toza havo, yetarli suv manbalari, o‘rmonlar va yashillashgan hududlar, chiqindilarni qulay filtrlash tizimi bo‘lmagan hududlar turistlar uchun jozibaga ega bo‘lmaydi, shuni ham inobatga olish kerakki, agar turistik hududlarda sayyohlar uchun yetarli darajada qulayliklar yaratilmagan bo‘lsa, ularning ushbu hududga bo‘lgan qiziqishi kamayib ketadi. Shu sababli ham, ekologik omillar turizmdan kelib turadigan daromatga va turistlar soniga bevosita ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Ekonometrik modellashtirish orqali ekologik omillarning turizmga ta’sirini aniqlash va baholash yanada samarali bo‘lishi mumkin. Bu yondashuv resurslarni samarali taqsimlash, ekoturizmni rivojlantirish va tabiatga zarar yetkazmasdan turizm strategiyasini shakllantirish imkonini beradi.
Ekologik degradatsiya, empirik natijalar, determinant, endogenlik, iqtisodiy indikatorlar, optimallashtirish
ISLOM TA’LIMOTIDA TABIATNI ASRASH VA UNING TURIZM SOHASIGA TA’SIRI
Ekologik barqarorlik zamonaviy turizm sohasi rivojining asosiy tamoyillaridan biri bo‘lib, u tabiiy muhitning yaxshi saqlanishi, turistlar oqimi oshishi va turizm infratuzilmasining yanada yuksak samaradorligiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Shu jihatdan diniy qadriyatlar asosida shakllangan ekologik ong turizm sohasida barqarorlikni ta’minlashda muhim ahamiyat kasb etadi. Sohaning ekoturizm va ziyorat turizmi kabi yo‘nalishlari aynan ekologik tozalikka va muhitning saqlanishiga tayanadi. Insoniyatning tabiatga nisbatan mas’uliyatli munosabati jamiyatda ekologik muvozanat muhofazasini mustahkamlash bilan birga turizm resurslaridan samarali foydalanish imkoniyatini yaratadi. Diniy-axloqiy qadriyatlarning ustuvorligi esa ekologik muammolarni kamaytirish va barqaror rivojlanishni ta’minlashda muhim omil sifatida namoyon bo‘ladi. Shuning uchun ham, ekologik madaniyatni diniy qadriyatlarimiz asosida rivojlantirish, turizmning istiqbolli va raqobatbardosh soha sifatida shakllanishiga xizmat qiladi.
ekologik ong va mas’uliyat, texnalogik yondashuv, texnogen bosim, islom dini ta’limoti, xalifa, tabiiy resurslar, turizm konteksti
Аксиологический подход в социальной педагогике как ведущий фактор совершенствования воспитания слушателей в духе национальной гордости в процессе преподавания военных наук
В статье освещена В процессе преподавания военных дисциплин ведущим фактором совершенствования воспитания слушателей в духе национальной гордости явление аксиологического подхода в социалной педагогике, его сущность, мышление, процесс военного воспитания, познавательный и практический подходы.
Процесс преподавания военной дисциплины, аксиологический подход, образование, когнитивные подход, педагогика
YAPON VA O’ZBEK TILLARIDA GAP QURILISHINING QIYOSIY-TIPOLOGIK TAHLILI
Ushbu maqolada o’zbek va yapon tillarining grammatik qurilishi qiyosiy-tipologik jihatdan tadqiq etilgan.O’rganish davomida har ikki til uchun xos bo’lgan SOV ,ya’ni Subject+Object+Verb modelining sintaktik xususiyatlari,gap bo’laklarining joylashuv tartibi va ularning o’zaro bog’lanish qonuniyatlari tahlil qilingan.Yuqoridagi tillar aggyutinativ til oilasiga mansub ekanligi keng yoritilib,maqolada gapning ifoda maqsadiga ko’ra turlari (darak,so’roq,buyruq,his-hayajon) va fe’lning zamon kategoriyalari misolida o’zbek va yapon tillaridagi o’xshash va farqli jihatlar ilmiy asoslab berilgan.Olingan natijalar tillarning tipologik o’xshashligini aniqlashda hamda tarjimashunoslik sohasidagi ayrim muammolarni bartaraf etishda muhim nazariy ahamiyat kasb etadi.
qiyosiy tipologiya(Komparativistika),sintaktik sturuktura,SOV modeli,Morfosintaktik tahlil,gapning maqsadiga ko’ra turlari,zamon kategoriyasi,ega,kesim va to’ldiruvchi munosabati,aggyutinativ tillar oilasi
"Qaxramonlik-xulq-atvor qadrlanishini ko'rsatuvchi meyor sifatida"
Ushbu maqolada Qahramonlik esa insoniy qadriyatlar tizimida maxsus o’rin tutuvchi, ijtimoiy ong va kollektiv xotirada mustahkamlangan aksiologik hodisa sifatida tahlil qilinadi. Hamda xulq-atvor namunalari axloqiy mezonlar asosida baholanadi. Uning tasvirlangan holati namuyon etilgan. Shuningdek qahramonlik tushunchasi shaxsning ijtimoiy xulq-atvori qadrlanishini belgilovchi oliy axloqiy meyor sifatida tadqiq etiladi. Tadqiqotning dolzarbligi globallashuv sharoitida qadriyatlar transformatsiyasi va zamonaviy jamiyatda "ideal qahramon" modeliga bo'lgan ehtiyoj bilan belgilanadi. Hamda qahramonlikning faqatgina ekstremal vaziyatlardagi jasorat emas, balki kundalik ijtimoiy munosabatlarda insoniy fazilatlarning yuksak namunasi sifatidagi funksiyalari tahlil qilingan. Ilmiy tahlilda qahramonlikni shaxsning o'zligini anglash va ijtimoiy mas'uliyatni his etish darajasi bilan bog'laydi. Xulosa sifatida, qahramonlik meyorlarining shakllanishi jamiyatning ma'naviy barqarorligini ta'minlovchi va yoshlar tarbiyasida etalon (namuna) vazifasini o'tovchi asosiy omil ekanligi asoslab berilgan. Shuningdek Prezdentimizning ushbu mavzuga doir nutqlari va asarlarlar, hamda ishlab chiqilgan qonun, qoidalarlarda xulosalar keltirib o‘tilgan,
ideal qahramon, qahramonlik, xulq-atvor, etalon, globallashuv, deterministik, ijtimoiy qadriyatlar, ichki potensiali, instinkt, ekstremal vaziyat.
HISTORICAL DEVELOPMENT OF ENGLISH VOCABULARY
Ushbu maqola ingliz tili leksikasining shakllanishi va rivojlanish bosqichlarini qamrab oladi. Tadqiqotda german qabilalarining kirib kelishidan boshlab, skandinavcha o‘zlashmalar, norman istilosining fransuzcha qatlami hamda Uyg‘onish davridagi lotin-grek o‘zlashmalarining tilga ta’siri tahlil qilinadi. Shuningdek, ingliz tili lug‘at tarkibining “gibrid” xarakteri va uning zamonaviy texnologik davrdagi o‘zgarishlari xronologik tartibda yoritilgan. Maqola filologiya yo‘nalishi talabalari va tilshunoslik tarixi bilan qiziquvchilar uchun mo‘ljallangan.
ingliz tili tarixi, lingvistik evolyutsiya, german poydevori, norman istilosi, tilning standartlashuvi, global ingliz tili, etimologiya, leksik qatlamlar.