"Innovatsion talabalari axborotnomasi" - bu turli sohalarga oid original tadqiqot va taqriz maqolalarini nashr etuvchi xalqaro ochiq jurnal. Asosiy maqsad xalqaro olimlar uchun intellektual platformani taklif qilish va amaliy fanlar bo'yicha fanlararo tadqiqotlarni rivojlantirishga qaratilgan. Barcha qo'lyozmalar o'zbek, ingliz yoki rus tillarida tayyorlanib, har tomonlama ko'rib chiqilishi kerak.
VATAN POSBONINING QALBIDA – VATAN, XIZMATINING MAZMUNIDA – XALQ
Mazkur maqolada ichki ishlar organlari xodimlarining xizmat faoliyatida vatanparvarlik, xalq manfaatlariga xizmat qilish, qonuniylik, inson qadri va fuqarolar xavfsizligini ta’minlash tamoyillarining ilmiy-nazariy asoslari tahlil qilingan. Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi tizimida amalga oshirilayotgan islohotlar, kadrlar tayyorlash, jamoat xavfsizligini ta’minlash, profilaktika faoliyatini takomillashtirish hamda zamonaviy boshqaruv mexanizmlarining samaradorligi yoritilgan.
Vatan, xalq, ichki ishlar organlari, jamoat xavfsizligi, profilaktika, qonuniylik, vatanparvarlik, xizmat intizomi.
FINTECH TEXNOLOGIYALARI VA ZAMONAVIY MOLIYAVIY XIZMATLAR BOZORINING RIVOJLANISHI: O'ZBEKISTON TAJRIBASI
Ushbu maqolada fintech texnologiyalarining O‘zbekistonda zamonaviy moliyaviy xizmatlar bozorini rivojlantirishdagi o‘rni va iqtisodiy samaradorligi tahlil qilinadi. Raqamli to‘lovlar, mobil banking, raqamli kreditlash, Open Banking va AI asosidagi moliyaviy xizmatlarning rivojlanish tendensiyalari o‘rganiladi. Xorijiy tajriba asosida fintech ekotizimini rivojlantirish bo‘yicha amaliy takliflar ishlab chiqiladi.
fintech, raqamli moliya, raqamli to‘lovlar, mobil banking, Open Banking, raqamli kreditlash, moliyaviy inklyuziya, AI Banking.
STRESSNING HARBIY XIZMATDAGI SALBIY OQIBATLARI
Ushbu maqolada harbiy xizmat sharoitida yuzaga keladigan stress omillari, ularning harbiy xizmatchilar ruhiy va jismoniy salomatligiga, kasbiy faoliyati hamda jangovar tayyorgarligiga ko'rsatadigan salbiy ta'siri ilmiy manbalar asosida tahlil qilingan. Shuningdek, stressni kamaytirishning zamonaviy psixologik va tashkiliy usullari yoritilgan. Tadqiqot natijalari harbiy jamoalarda sog'lom psixologik muhitni shakllantirish va xizmat samaradorligini oshirishda muhim ahamiyat kasb etadi.
stress, harbiy xizmat, psixologik salomatlik, jangovar tayyorgarlik, ruhiy zo'riqish, moslashuv, profilaktika.
LINGVOKULTUROLOGIYANING NAZARIY ASOSLARI VA AMALIY QO‘LLANILISHI
Ushbu maqolada lingvokulturologiya fanining mazmun-mohiyati, til va madaniyat o‘rtasidagi uzviy bog‘liqlik hamda milliy-madaniy mazmunning til orqali ifodalanishi yoritilgan. Lingvokulturologiyaning nazariy asoslari, uning tilshunoslik va madaniyatshunoslik bilan aloqasi tahlil qilingan. O‘zbek, rus, ingliz, yapon va arab madaniyatlari misolida xalqning qadriyatlari, mentaliteti, urf-odatlari va dunyoqarashi til birliklari orqali qanday aks etishi ko‘rsatib berilgan. Shuningdek, maqolada lingvokulturologiyaning tarjimashunoslik, chet tillarini o‘qitish, badiiy adabiyot tahlili hamda madaniyatlararo kommunikatsiyadagi amaliy ahamiyati yoritilgan. Tadqiqot natijasida tilning nafaqat aloqa vositasi, balki milliy madaniyat va xalq ruhiyatining yorqin ifodasi ekanligi asoslab berilgan.
lingvokulturologiya, til, madaniyat, milliy qadriyatlar, mentalitet, tarjimashunoslik, madaniyatlararo kommunikatsiya, konsept, frazeologiya, maqol va matallar.
ICHKI ISHLAR ORGANLARI XODIMLARIDA HARBIY TAYYORGARLIGINI SHAKLLANTIRISHNING ZAMONAVIY DIDAKTIK IMKONIYATLARI
Maqolada kursant (tinglovchi)larda harbiy tayyorgarligini shakllantirishning didaktik imkoniyatlari, “Vatan”, “vatanparvar”, “iftixor” va boshqa shu kategoriya so‘zlarning mazmuni, harbiy, huquqiy va boshqa fanlar bilan kompleks yondashuv va xizmat qasamyodining tarbiyaviy ahamiyati yoritilgan.
Ichki ishlar vazirligi kursant, tinglovchilar, iftixor, vatan, didaktik, fan, xizmat qasamyodi.
AHOLINING MOLIYAVIY SAVODXONLIGI VA MOLIYAVIY BARQARORLIGINI TA'MINLASHDA BANK OMONATLARINING O'RNI
Ushbu maqolada aholining moliyaviy savodxonligi va moliyaviy barqarorligini ta'minlashda bank omonatlarining o'rni tahlil qilinadi. Zamonaviy iqtisodiy sharoitda aholining moliyaviy savodxonligini oshirish va moliyaviy barqarorlikni ta'minlash davlat siyosatining ustuvor yo'nalishlaridan biriga aylangan. Bank omonatlari aholi jamg'armalarini saqlash va ko'paytirishning ishonchli vositasi bo'lib, shu bilan birga bank tizimi barqarorligini ta'minlash va aholining moliyaviy inklyuzivligini oshirish omili hisoblanadi. Maqolada O'zbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan o'tkazilgan so'rovnomalar va statistik ma'lumotlar asosida aholining moliyaviy savodxonlik darajasi, bank omonatlaridan foydalanish holati va ularning moliyaviy xulq-atvori tahlil qilinadi. Shuningdek, bank omonatlarining aholi moliyaviy barqarorligini ta'minlashdagi roli, moliyaviy savodxonlikni oshirish bo'yicha amalga oshirilayotgan chora-tadbirlar va ularning samaradorligi yoritiladi. Tadqiqot natijalari aholining moliyaviy savodxonligini oshirish va bank omonatlaridan foydalanishni rag'batlantirish bo'yicha tavsiyalar ishlab chiqishga xizmat qiladi.
moliyaviy savodxonlik, bank omonatlari, moliyaviy barqarorlik, jamg'armalar, depozitlar, moliyaviy inklyuzivlik, bank tizimi, aholi.
PARODONTIT KASALLIGINI DAVOLASHGA KOMPLEKS YONDASHUVLAR
Parodontit – tishlarni o‘rab turuvchi va ushlab turuvchi to‘qimalarning surunkali yallig‘lanish kasalligi bo‘lib, zamonaviy stomatologiyaning eng dolzarb muammolaridan biri hisoblanadi. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti ma’lumotlariga ko‘ra, katta yoshdagi aholining sezilarli qismi turli darajadagi parodontal kasalliklardan aziyat chekadi. Kasallikning rivojlanishi natijasida milk qonashi, patologik cho‘ntaklarning hosil bo‘lishi, alveolyar suyak rezorbsiyasi, tishlarning qimirlay boshlashi va oxir-oqibat ularning yo‘qotilishi kuzatiladi. Bu esa nafaqat chaynash funksiyasining buzilishiga, balki bemorlarning hayot sifati pasayishiga ham olib keladi. So‘nggi yillarda parodontitning etiologiyasi va patogenezi bo‘yicha olib borilgan ilmiy tadqiqotlar ushbu kasallik multifaktorial xarakterga ega ekanligini ko‘rsatmoqda. Kasallik rivojlanishida mikroorganizmlar bilan bir qatorda organizmning immun javobi, endokrin tizim kasalliklari, metabolik buzilishlar, zararli odatlar, noto‘g‘ri ovqatlanish va stress kabi omillar ham muhim o‘rin tutadi. Ayniqsa, qandli diabet, yurak-qon tomir kasalliklari hamda immunitet tanqisligi holatlarida parodontitning og‘ir kechishi va davolash samaradorligining pasayishi kuzatiladi.
XARBIY XIZMATCHILARDA PARODONT TO‘QIMASI KASALLIKLARINING TARQALISH DARAJASIGA TA’SIR ETUVCHI OMILLAR
Parodont to‘qimalari kasalliklari zamonaviy stomatologiyaning eng muhim tibbiy va ijtimoiy muammolaridan biri hisoblanadi. Ushbu kasalliklar milk, periodontal boylam, sement va alveolyar suyakning yallig‘lanishi hamda destruktiv o‘zgarishlari bilan kechib, tishlarning funksional holatini buzadi va ularning erta yo‘qotilishiga olib keladi. Jahon miqyosida parodont kasalliklari kattalar orasida eng keng tarqalgan surunkali kasalliklardan biri bo‘lib, mehnat qobiliyati va hayot sifatining pasayishiga sabab bo‘lmoqda. Harbiy xizmatchilar parodont kasalliklari rivojlanish xavfi yuqori bo‘lgan guruhlardan biri hisoblanadi. Harbiy xizmat davomida organizm muntazam ravishda jismoniy va ruhiy zo‘riqishlarga duch keladi. Kuchli stress, uyqu rejimining buzilishi, xizmat sharoitlarining murakkabligi, ovqatlanish tartibining o‘zgarishi va og‘iz bo‘shlig‘i gigiyenasiga yetarli e’tibor berilmasligi parodont to‘qimalarida patologik jarayonlarning rivojlanishiga zamin yaratadi. Bundan tashqari, ayrim harbiy bo‘linmalarda xizmat qiluvchi xizmatchilar sovuq yoki issiq iqlim, changli muhit, cheklangan gigiyenik sharoitlar kabi omillar ta’sirida bo‘lishadi.
TISH KARIESINI TASHXISLASH VA DAVOLASHDA YUZAGA KELADIGAN XATOLAR HAMDA ASORATLARNING KLINIK AHAMIYATI, ULARNI BIRLAMCHI VA IKKILAMCHI BARTARAF ETISH USULLARINING ILMIY-NAZARIY TAHLILI
Tish kariyesi stomatologik amaliyotda eng keng tarqalgan kasalliklardan biri bo‘lib, uning tashxislanishi va davolanish sifati bemorning uzoq muddatli stomatologik salomatligini belgilovchi muhim omillardan hisoblanadi. So‘nggi yillarda diagnostika va davolash texnologiyalarining sezilarli darajada takomillashganiga qaramasdan, kariyesni tashxislash va davolash jarayonida turli xatolar hamda asoratlarning uchrashi dolzarb muammolardan biri bo‘lib qolmoqda. Diagnostik xatolar kariyesning chuqurligi va faoliyat darajasini noto‘g‘ri baholash, differensial tashxisdagi kamchiliklar, rentgenologik tekshiruvlarning yetarli darajada o‘tkazilmasligi hamda klinik ma’lumotlarni noto‘g‘ri talqin qilish bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Davolash bosqichidagi xatolar esa kariyoz to‘qimalarning to‘liq olib tashlanmasligi, sog‘lom dentinning ortiqcha preparatsiyasi, pulpaning tasodifiy ochilishi, restorativ materiallarning noto‘g‘ri qo‘llanilishi va okklyuzion munosabatlarning buzilishi kabi holatlarda namoyon bo‘ladi. Ilmiy ma’lumotlarga ko‘ra, ikkilamchi kariyes, plomba chetlarining germetik yopilmasligi, pulpit va periodontit kabi asoratlar ko‘pincha dastlabki diagnostika va davolashdagi kamchiliklar natijasida yuzaga keladi. Mazkur maqolada tish kariyesini tashxislash va davolashda uchraydigan asosiy xatolar, ularning kelib chiqish mexanizmlari, klinik oqibatlari hamda birlamchi va ikkilamchi profilaktik choralar ilmiy adabiyotlar asosida tahlil qilinadi. Shuningdek, zamonaviy diagnostik texnologiyalar, minimal invaziv davolash konsepsiyasi va sifat nazoratiga asoslangan yondashuvlarning samaradorligi yoritiladi.
tish kariyesi, diagnostik xatolar, davolash xatolari, ikkilamchi kariyes, pulpit, periodontit, restorativ stomatologiya, diagnostika
MAXSULOT ISHLAB CHIQARISH XARAJATLARNI OPTIMALLASHTIRISH
Ushbu tezisda mahsulot ishlab chiqarish jarayonida xarajatlarni optimallashtirish masalalari tahlil qilinadi. Ishlab chiqarish samaradorligini oshirishda resurslardan oqilona foydalanish, zamonaviy texnologiyalarni joriy etish hamda boshqaruv tizimini takomillashtirishning ahamiyati yoritilgan. Shuningdek, xarajatlarni kamaytirishning asosiy yo‘llari va usullari ko‘rib chiqilib, ularning korxona rentabelligiga ta’siri tahlil etilgan. Tadqiqot natijasida ishlab chiqarish jarayonida xarajatlarni optimallashtirish orqali iqtisodiy samaradorlikni oshirish mumkinligi asoslab berilgan.
mahsulot ishlab chiqarish, xarajatlar, optimallashtirish, samaradorlik, resurslardan foydalanish, ishlab chiqarish xarajatlari, rentabellik, boshqaruv
Mazkur maqolada mahsulot ishlab chiqarish jarayonida xarajatlarni optimallashtirishga oid muammolar tahlil etilgan. Unda ishlab chiqarish samaradorligini oshirishda resurslardan samarali foydalanish, zamonaviy texnologiyalarni keng joriy qilish hamda boshqaruv tizimini takomillashtirishning muhim o‘rni yoritib berilgan. Shu bilan birga, xarajatlarni kamaytirishning asosiy usullari va yo‘nalishlari ko‘rib chiqilib, ularning korxona rentabelligiga ta’siri atroflicha tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari ishlab chiqarish jarayonida xarajatlarni optimallashtirish orqali iqtisodiy samaradorlikni oshirish imkoniyati mavjudligini asoslab beradi.
mahsulot tayyorlash, sarf-xarajatlar, maqbullashtirish, natijadorlik, resurslardan samarali foydalanish, ishlab chiqarish sarflari, foydalilik darajasi, boshqaruv tizimi
АФКОРИ АДАБӢ-ТАНҚИДӢ ВА ЭСТЕТИКӢ ДАР «ДОҒИСТОНИ МАН»-И РАСУЛ ҲАМЗАТОВ: ТАҲЛИЛИ ФАЛСАФӢ, ОНТОЛОГӢ ВА ШЕЪРШИНОСӢ
Мақолаи мазкур ба пажӯҳиши амиқи илмӣ ва фалсафӣ афкори адабӣ-танқидӣ ва эстетикии шоири барҷастаи асри ХХ Расул Ҳамзатов дар асари машҳури ӯ «Доғистони ман» бахшида шудааст. Дар таҳқиқот масъалаҳои моҳияти онтологии эҷод, масъулияти экзистенсиалии нависанда, нақши забони модарӣ ҳамчун макони ҳувиятсоз ва категорияи олии зебоишиносӣ, инчунин хронотопи кӯҳистон ҳамчун матритсаи фолклорӣ-асотирӣ дар нақди адабии муаллиф мавриди омӯзиши ҳамаҷониба қарор гирифтаанд.
Расул Ҳамзатов, «Доғистони ман», эстетикаи адабӣ, нақди адабӣ, онтологияи забон, хронотопи кӯҳистон, масъулияти экзистенсиалии эҷодкор, манифести адабӣ, герменевтикаи матн.
дар ин мақола оиди фаъолияти эҷодии яке аз намояндаи адабиёти тоҷики Ӯзбекистон Юнуси Имомназар маълумот дода шудааст. Дар эҷодиёти адиб жанри қисса ва ҳикоя мавқеи хосса дошта, мақсади асосии мо маҳорати нависандаро дар ин жанри суннатӣ таҳлилу баррасӣ нумуда, навовариҳои адибро дар ин ҷода нишон додан аст.
Юнуси Имомназар, наср, жанр, ҳикоя, қисса, “Аз санг сахт аз гул нозук’’ “Марзи умед”.
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA YO‘L HARAKATI XAVFSIZLIGINI TA’MINLASH VA YO‘L-TRANSPORT HODISALARI BILAN BOG‘LIQ JINOYATLARNING PROFILAKTIKASI: HUQUQIY ASOSLAR VA MEXANIZMLAR
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasida yo‘l-transport hodisalari bilan bog‘liq jinoyatchilikning oldini olishning huquqiy asoslari, ushbu sohada amalga oshirilayotgan davlat siyosati hamda jinoyat qonunchiligida nazarda tutilgan profilaktik mexanizmlar tizimli ravishda tahlil qilingan. Shuningdek, yo‘l harakati xavfsizligini ta’minlashga qaratilgan normativ-huquqiy hujjatlar, jinoyatlarning sodir etilish sabablari va ularga imkon beruvchi shart-sharoitlarni bartaraf etish masalalari yoritilgan. Yo‘l-transport hodisalari bilan bog‘liq jinoyatlarning oldini olish jarayonida ichki ishlar organlari, boshqa tegishli davlat organlari hamda jamoatchilik hamkorligining o‘rni va ahamiyati ochib berilgan.
Yo‘l-transport hodisasi, jinoyatchilikning oldini olish, yo‘l harakati xavfsizligi, jinoyat profilaktikasi, transport vositasi, jinoyat qonunchiligi, huquqbuzarliklar profilaktikasi, ichki ishlar organlari, profilaktika subyektlari, ma’muriy javobgarlik, jinoiy javobgarlik.
MAHALLIY AVTOSERVIS SHAROITIDA TIRSAKLI VAL O‘TQAZGICHLARINI REKONDITSIYALASHDAN KEYIN YUZA SIFATINI BAHOLASH: MUAMMOLAR VA TAVSIYALAR
Ushbu maqolada O‘zbekistonning Andijon shahridagi avtoservis korxonalarida tirsakli val asosiy va shatun yostiqchalarini rekonditsiyalashdan keyingi yuza sifati baholanadi. Tadqiqot davomida 23 ta avtoservisda 68 ta rekonditsiyalangan tirsakli val o‘tqazgichlari tekshirildi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, tekshirilgan yostiqchalarning 79.4% i xalqaro standartda talab qilinadigan Ra ≤ 0.16 mkm chegarasini qondirmaydi. Asosiy muammo superfinishlash uskunasining yo‘qligi (servislarning 82.6% ida) va muqobil usullardan to‘g‘ri foydalanilmasligi. Superlapping — tokarlik stanogi va abraziv CBN bant yordamida amalga oshiriladigan muqobil usul — Ra = 0.14–0.24 mkm ga erishishga imkon berib, podshipnik resursini 25–35% uzaytiradi. Maqolada mahalliy sharoitda qo‘llash mumkin bo‘lgan tirsakli val sifat baholash algoritmi va amaliy tavsiyalar jadval shaklida taqdim etiladi.
tirsakli val, superfinishlash, superlapping, Ra, podshipnik resursi, gidrodinamik moylash, avtoservis, rekonditsiyalash, O‘zbekiston
AVTOMOBIL DVIGATELINI REKONDITSIYALASHDA SILINDR GILZASIGA XONINGLASH PARAMETRLARINING YUZA SIFATIGA TA’SIRI
Ushbu maqolada avtomobil dvigatelini rekonditsiyalashda silindr gilzasiga xoninglash jarayonining asosiy parametrlari — brusk bosimi, aylanma tezlik, bo‘ylama tezlik va kesishma burchak — yuza silliqligi darajasi (Ra) va kesishma to‘r geometriyasiga ta’siri o‘rganiladi. Tadqiqot Andijon shahridagi 23 ta avtoservis korxonasida o‘tkazilgan amaliy kuzatuvlar va xalqaro adabiyotlar ma’lumotlariga asoslanadi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, kesishma burchak 30–45° da bo‘lganda Ra = 0.16–0.32 mkm ga erishiladi va gidrodinamik moylash uchun optimal yog‘ saqlash tuzilmasi shakllanadi. Brusk bosimini 0.3–0.6 MPa oralig‘ida ushlab turish Ra va sirt geometriyasi orasidagi muvozanatni ta’minlaydi. Ko‘p bosqichli xoninglash (4 bosqich: qo‘pol, o‘rta, nozik, plateau) bir bosqichli yondashuvga nisbatan dvigatel resursini 35–50% uzaytiradi. Mahalliy sharoitga moslashtirilgan xoninglash parametrlari jadvali taqdim etiladi.
xoninglash, silindr gilzasi, kesishma burchak, Ra, brusk bosimi, dvigatel rekonditsiyalash, ko‘p bosqichli xoninglash, yog‘ saqlash tuzilmasi
ICHKI YONUV DVIGATELLARINING OVALSIMON DETALLARIGA YAKUNIY ISHLOV BERISH USULLARI: XONINGLASH, SUPERFINISHLASH VA LAPLASHNING QIYOSIY TAHLILI
Ushbu maqolada ichki yonuv dvigatellarining (IYoD) ovalsimon detallariga — silindr gilzasiga va tirsakli val o‘tqazgichlariga — qo‘llaniladigan uchta asosiy yakuniy ishlov berish usuli: xoninglash, superfinishlash va laplash qiyosiy tahlil qilinadi. Har bir usulning fizik mexanizmi, erishiladigan yuza sifati ko‘rsatkichlari (Ra, Rz), kesishma burchak talablari va amaliy qo‘llanish sohalari batafsil ko‘rib chiqiladi. O‘zbekiston avtoservis sanoatidagi mavjud texnologik holat tahlil asosida qiyosiy jadvallar tuziladi va har bir usulning mahalliy sharoitdagi amaliy samaradorligi baholanadi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, silindr gilzasi uchun ko‘p bosqichli xoninglash (Ra = 0.16–0.32 mkm, kesishma burchak 30–45°) va tirsakli val uchun superfinishlash yoki superlapping (Ra = 0.08–0.24 mkm) dvigatel resursini 40–60% uzaytiradi. Amaliy tavsiyalar mahalliy avtoservis sharoitiga moslashtirilgan.
xoninglash, superfinishlash, laplash, silindr gilzasi, tirsakli val, yuza silliqligi darajasi, Ra, dvigatel resursi, yakuniy ishlov berish
JIGAR SIRROZI: SABABLARI, BELGILARI VA DAVOLASH USULLARI
Jigar sirrozi — bu jigar parenximasining diffuz fibrozlanishi va regenerativ tugunlar hosil bo‘lishi bilan tavsiflanadigan, surunkali va progressiv kechuvchi kasallik bo‘lib, hozirgi kunda muhim tibbiy muammolardan biri hisoblanadi. Jigar kasalliklari, xususan sirroz, nogironlik va o‘limning yetakchi sabablaridan biri bo‘lib qolmoqda. Mazkur ishda jigar sirrozining asosiy etiologik omillari — virusli gepatitlar, alkogol bilan bog‘liq jigar shikastlanishi, metabolik sindrom va dori vositalariga bog‘liq zararlanishlar kompleks tarzda tahlil qilinadi. Kasallik patogenezida gepatotsitlarning shikastlanishi, yallig‘lanish reaksiyalari va fibroz to‘qima shakllanishi muhim rol o‘ynaydi. Shuningdek, kasallik kompensatsiyalangan va dekompensatsiyalangan bosqichlarga bo‘linib, ularning klinik kechishi va prognozi o‘rganiladi. Jigar sirrozining klinik belgilari dastlab kam ifodalangan bo‘lishi mumkin, ammo vaqt o‘tishi bilan sariqlik, ascit, portal gipertenziya, varikoz qon ketishlar va jigar ensefalopatiyasi kabi og‘ir asoratlar rivojlanadi. Kasallikning kechishi va asoratlari bemorning hayot sifatiga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Jigar sirrozini davolash etiologik omillarni bartaraf etish, asoratlarni nazorat qilish va bemorning umumiy holatini yaxshilashga qaratilgan kompleks yondashuvni talab qiladi. Zamonaviy davolash usullariga antiviral terapiya, detoksikatsiya, simptomatik davolash hamda og‘ir holatlarda jigar transplantatsiyasi kiradi.
Jigar sirrozi, fibroz, portal gipertenziya, gepatit, assit, gepatoproteksiya, jigar transplantatsiyasi, diagnostika.
O‘zbekiston kanallari va xo‘jalikdagi ahamiyati
Ushbu maqolada O‘zbekiston hududidagi sug‘orish kanallari, ularning vujudga kelish tarixi, rivojlanish bosqichlari hamda mamlakat xo‘jaligidagi o‘rni keng yoritilgan. Shuningdek, kanallarning qishloq xo‘jaligi, sanoat, energetika va ekologiyadagi ahamiyati tahlil qilinib, suv resurslaridan oqilona foydalanish zarurati asoslab berilgan.
kanal, irrigatsiya, melioratsiya, sug‘orma dehqonchilik, suv resurslari, qishloq xo‘jaligi, ekologiya, Amudaryo, Sirdaryo, suv taqsimoti, hosildorlik
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA YOD TANQISLIGI HOLATLARI VA ENDEMIK BUQOQ TARQALISHI VA PROFILAKTIKASI
Yod tanqisligi kasalliklari – patologik holat bo‘lib, qalqonsimon bezning disfunksiyasi bilan bog‘liq holda organizmda yodning yetarli darajada iste’mol qilinmasligi bilan bog‘liq jarayon hisoblanadi. Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasining turli hududlarida yod tanqisligi holatlari (YTH) va endemik buqoq kasalligining hozirgi epidemiologik holatini tahlil qilish, kasallik rivojlanishiga ta’sir etuvchi etiopatogenetik omillarni o‘rganish hamda mavjud profilaktika choralarining samaradorligini baholash maqsad qilingan. Tadqiqot davomida O‘zbekiston Sog‘liqni saqlash vazirligi, JSST va UNICEFning so‘nggi o‘n yillikdagi statistik ma’lumotlari, shuningdek, mahalliy va xorijiy ilmiy adabiyotlar qiyosiy tahlil qilindi. Aholi orasida yod bilan ta’minlanganlik darajasini aniqlashda median urinariya va qalqonsimon bez ultratovush tekshiruvi (UTT) ko‘rsatkichlaridan foydalanildi. Tahlillar shuni ko‘rsatdiki, O‘zbekistonning geografik joylashuvi va biogeokimyoviy xususiyatlari aholi orasida yod tanqisligining yuqori darajada saqlanib qolishiga sabab bo‘lmoqda. Ayniqsa, Farg‘ona vodiysi va janubiy viloyatlarda endemik buqoqning tarqalishi 40–60% oralig‘ida qayd etilgan. Homilador ayollar va maktab yoshidagi bolalar eng yuqori xavf guruhi bo‘lib, ularda median urinariya ko‘rsatkichlari xalqaro me’yorlardan past ekanligi aniqlandi. Shuningdek, profilaktika jarayonida osh tuzining sifatsiz yodlanishi va atrof-muhitdagi "strumogen" omillarning ta’siri asosiy to‘siqlar sifatida qayd etildi. O‘zbekistonda yod tanqisligini bartaraf etish uchun faqatgina osh tuzini yodlash strategiyasi yetarli emasligi ma’lum bo‘ldi. Kelajakda un va non mahsulotlarini majburiy yodlash (fortifikatsiya), aholining tibbiy madaniyatini oshirish va yod preparatlari bilan guruhli profilaktikani tizimli yo‘lga qo‘yish millat genofondini asrashning asosiy omili hisoblanadi.
Endemik buqoq, yod tanqisligi holatlari, profilaktika, median urinariya, osh tuzini yodlash, strumogenomillar
TIL VA NUTQ O‘RTASIDAGI FARQLAR (INGLIZ TILI VA NEMIS TILI MISOLIDA)
Zamonaviy Linguistics fanida “til” va “nutq” tushunchalarini aniq farqlash muhim nazariy va amaliy masalalardan biri hisoblanadi. Til — bu jamiyat tomonidan tarixiy jarayonda shakllangan, ijtimoiy jihatdan qabul qilingan va muayyan qoidalarga bo‘ysunuvchi belgilar tizimi bo‘lib, u insonlar o‘rtasidagi muloqotni ta’minlaydi. Nutq esa ushbu tizimning individual tarzda, konkret vaziyatda, ma’lum maqsad asosida qo‘llanishidir. Boshqacha aytganda, til imkoniyatlar majmuasi bo‘lsa, nutq ana shu imkoniyatlarning real voqelikda namoyon bo‘lishidir.
INGLIZ VA NEMIS TILLARIDA MOBIL ILOVALAR ORQALI TA’LIM BERISH METODIKASI
Mazkur ilmiy maqolada ingliz va nemis tillarini mobil ilovalar orqali o‘qitish metodikasi Mobile-Assisted Language Learning (MALL) konsepsiyasi asosida chuqur tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi — mobil texnologiyalar yordamida til o‘rganish jarayonining samaradorligini pedagogik, lingvistik va didaktik jihatdan o‘rganish hamda ingliz va nemis tillarini o‘qitishdagi metodik farqlarni aniqlashdan iborat.Tadqiqotda zamonaviy mobil ilovalar (masalan, Duolingo, Babbel, Busuu, Memrise va Rosetta Stone) asosida til o‘rganish jarayoni tahlil qilinib, ularning o‘quvchilarning lug‘at boyligi, grammatik kompetensiyasi, talaffuz va kommunikativ ko‘nikmalariga ta’siri o‘rganildi. Shuningdek, mikro-o‘rganish (microlearning), gamifikatsiya va spaced repetition kabi pedagogik texnologiyalarning til o‘zlashtirish jarayonidagi roli ilmiy jihatdan asoslab berildi.Natijalar shuni ko‘rsatadiki, mobil ilovalar orqali ta’lim olish o‘quvchilarning motivatsiyasini oshiradi, mustaqil o‘rganish ko‘nikmalarini rivojlantiradi hamda til o‘zlashtirish jarayonini individuallashtiradi. Ingliz tili asosan kommunikativ yondashuv orqali samarali o‘rganilsa, nemis tilida grammatik strukturaga asoslangan yondashuv muhim o‘rin egallaydi.Umuman olganda, mobil texnologiyalar asosida til o‘qitish zamonaviy raqamli pedagogikaning muhim yo‘nalishlaridan biri bo‘lib, u an’anaviy ta’limni to‘ldiruvchi va rivojlantiruvchi innovatsion vosita sifatida katta ahamiyat kasb etadi.
Mobile-Assisted Language Learning (MALL), mobil ta’lim, ingliz tili o‘qitish metodikasi, nemis tili o‘qitish metodikasi, gamifikatsiya, kommunikativ kompetensiya.
ESHITISHIDA NUQSONI BO'LGAN BOSHLANG'ICH SINF O'QUVCHILARIDA KOGNITIV JARAYONLARNI RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR ORGALI KORREKSIYALASHNING PSIXOLOGIK JIHATLARI
Ushbu maqolada eshitishida nuqsoni bo‘lgan boshlang‘ich sinf o'quvchilarining kognitiv jarayonlarini (diqqat, xotira, tafakkur) rivojlantirishda raqamli texnologiyalardan foydalanishning samaradorligi va psixologik mexanizmlari tahlil qilingan. Tadqiqotning dolzarbligi bugungi kunda maxsus ta'limda raqamli transformatsiyaning zarurligi bilan belgilanadi. Maqolada eshitish idroki cheklangan bolalarda axborotni vizuallashtirish orqali qabul qilish jarayonlari, ularda mantiqiy tafakkurni shakllantirishda interaktiv o‘yinlarning o‘rni yoritilgan. Natijalar shuni ko'rsatadiki, didaktik kompyuter o'yinlari o'quvchilarning darsga bo'lgan motivatsiyasini oshirish bilan birga, bilimlarni o'zlashtirish tezligini sezilarli darajada yaxshilaydi.
surdopsixologiya, kognitiv jarayonlar, raqamli texnologiyalar, korreksion ta'lim, boshlang‘ich sinf, vizuallashtirish, interaktiv metodlar, inkluziv ta'lim.
RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA SHAXSIY MA’LUMOTLARNI HIMOYA QILISH MUAMMOLARI
Mazkur tezisda raqamli iqtisodiyot sharoitida shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilishning dolzarb muammolari tahlil qilinadi. Xususan, ma’lumotlarning noqonuniy yig‘ilishi, kiberxavfsizlik tahdidlari, huquqiy tartibga solishdagi kamchiliklar va foydalanuvchilarning raqamli savodxonligi pastligi kabi masalalar yoritilgan. Shuningdek, mazkur muammolarni bartaraf etish bo‘yicha amaliy taklif va tavsiyalar berilgan.
Kiberxavfsizlik, raqamli iqtisodiyot, huquqiy himoya, shaxsiy ma'lumotlar, axborot xavfsizligi.
THE EVOLUTION OF THE FEMALE IMAGE IN CHO'LPON'S PROSE: THE CASE OF KECHA VA KUNDUZ
This article undertakes a comprehensive literary and socio-historical analysis of Cho'lpon's seminal novel Kecha va Kunduz (Night and Day), written in 1935 and widely regarded as one of the foundational texts of modern Uzbek prose. Situating the work within the broader context of Jadidist intellectual reform and Soviet-era cultural transformation, this study examines the novel's representation of women as a lens through which the author critiques the patriarchal structures, institutional ignorance, and moral hypocrisies endemic to early twentieth-century Uzbek society. Through close textual analysis and engagement with relevant secondary scholarship in Uzbek literary history, the article demonstrates that Cho'lpon's female characters — most notably Zebi and Kumush — function not merely as victims of social circumstance but as emblems of a society in profound ethical and epistemological crisis. The findings suggest that the novel anticipates many of the concerns of later feminist literary criticism and constitutes a foundational contribution to the discourse on gender, modernity, and national identity in Central Asian literature.
Cho'lpon, Kecha va Kunduz, Uzbek literature, female image, Jadidism, social criticism, gender, modernity, patriarchal society, women's fate, Central Asian prose
Sunʼiy intellektning iqtisodiy samaradorligida, raqamli texnologiyalarning о‘rni
Ushbu maqolada sun’iy intellektning (SI) zamonaviy iqtisodiyotdagi ahamiyati va uning samaradorlikni oshirishdagi roli tahlil qilinadi. Raqamli texnologiyalar – avtomatlashtirish, katta ma’lumotlar (Big Data) tahlili, bulutli hisoblash, robototexnika va IoT tizimlari – SI yechimlarining iqtisodiy jarayonlarga chuqur integratsiyalashuviga qanday imkon yaratishi yoritiladi. Tadqiqotda SI asosidagi texnologiyalar ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytirishi, mehnat unumdorligini oshirishi, boshqaruv jarayonlarini optimallashtirishi hamda biznes modellarini transformatsiya qilishi misollar orqali чора-тадбирлар ёритилган.
Artificial intelligence (AI), modern, economic, technology, management, integration, robot.
ZAMONAVIY TA’LIM JARAYONIDA O‘QITUVCHI PSIXOLOGIYASI VA PEDAGOGIK MAHORATI
: Ushbu maqolada o‘qituvchi psixologiyasining mazmun-mohiyati, pedagogik faoliyatdagi o‘rni va ahamiyati yoritilgan. Shuningdek, o‘qituvchining shaxsiy xususiyatlari, emotsional barqarorligi, kasbiy motivatsiyasi hamda o‘quvchilar bilan psixologik munosabatining ta’lim samaradorligiga ta’siri tahlil qilingan. O‘qituvchi psixologiyasining zamonaviy ta’lim tizimidagi dolzarbligi va pedagogik mahoratni shakllantirishdagi roli ochib berilgan.
pedagogik faoliyat, kasbiy motivatsiya, muloqot, psixologik muhit, pedagogik mahorat.
The Psychological Dimensions of Immigration and Acculturation in the Canadian Context
Immigration is a transformative life event that fundamentally alters an individual's identity, social roles, and psychological equilibrium. This article examines the multifaceted challenges faced by immigrants in Canada during the 2024–2026 period, with a specific focus on the process of acculturation and its impact on mental health. Utilizing the most recent longitudinal data and theoretical refinements, including the "integration paradox" and the "healthy immigrant effect," this study highlights the emergence of psychological distress such as anxiety, depression, and identity erosion. It further analyzes the systemic barriers—including economic instability, language hurdles, and institutional burnout—that complicate the integration process. The findings underscore the critical necessity for culturally sensitive support systems and inclusive policies to foster thriving newcomer communities.
Migration, acculturation, mental health, Canadian multiculturalism, social integration, ethnic identity, integration paradox.
NOMANFIY BUTUN SONLAR USTIDA ARIFMETIK AMALLAR BAJARISHNING OGʻZAKI USULLARI: BOSHLANGʻICH TAʼLIMDA QOʻLLASH METODIKASI
Ushbu maqolada nomanfiy butun sonlar (0, 1, 2, 3, …) ustida qoʻshish, ayirish, koʻpaytirish va boʻlish amallarini ogʻzaki bajarish usullari va ularning boshlangʻich sinf oʻquvchilarida hisoblash koʻnikmalarini shakllantirishdagi pedagogik ahamiyati yoritilgan. Maqolada ogʻzaki hisoblashning nazariy asoslari, yosh xususiyatlariga mos metodik yondashuvlar, dars jarayonida qoʻllaniladigan mashqlar turlari hamda Oʻzbekiston Respublikasi boshlangʻich taʼlim davlat taʼlim standartlariga muvofiqligi tahlil qilingan. Tadqiqot natijalariga koʻra, ogʻzaki hisoblashni tizimli va bosqichma-bosqich oʻqitish oʻquvchilarning son tuygʻusini (number sense) shakllantirish, mantiqiy fikrlashni rivojlantirish va matematik savodxonlik pedagogika yoʻnalishi talabalari uchun amaliy-metodik qoʻllanma sifatida foydali boʻladi.
nomanfiy butun sonlar, ogʻzaki hisoblash, arifmetik amallar, boshlangʻich taʼlim, matematika didaktikasi, metodik yondashuvlar, boshlangʻich sinf oʻquvchilari, son tuygʻusi
MASOFAVIY TA’LIMDA LMS PLATFORMALARIDAN FOYDALANISH: AFZALLIKLARI VA MUAMMOLARI
Mazkur maqolada masofaviy ta’lim tizimida LMS (Learning Management System) platformalaridan foydalanishning ahamiyati yoritiladi. LMS tizimlarining ta’lim jarayonini tashkil etish, boshqarish va nazorat qilishdagi o‘rni tahlil qilinadi. Shuningdek, ularning asosiy afzalliklari bilan bir qatorda texnik, pedagogik va motivatsion muammolar ham ko‘rib chiqiladi.
masofaviy ta’lim, LMS, raqamli ta’lim, onlayn platforma, o‘quv jarayoni, ta’lim texnologiyalari, monitoring.